Кіріспе

Марони немесе Маровинье (maʁɔni; Marowijne; Sranan Tongo: Marwina Liba) – Оңтүстік Америкадағы өзен, Суринам мен Француз Гвианасы арасындағы шекараны құрайды.

Курс

Марони Гвиананың ылғалды ормандар аймағынан өтеді. Оның бастауы Тумук Хумак тауларында және ол Франция (Француз Гвианасы аймағы) мен Суринам арасындағы (даулы) шекараны құрайды. Жоғарғы ағысында ол Лава деп аталады, ал бастауына жақын Литани деп аталады. Литани, Лава және Марони өзендерінің жалпы ұзындығы – Суринам жағында, Галиби ауылының жанында, өзен сағасы аймағында екі табиғат қорығы орналасқан. Олар құстарды және сол жерде шайқанатын тері тасбақаларды қорғайды.

Аумақтық дау

1860 жылы француз тарапынан екі салалы өзеннің қайсысы бастауы, яғни шекара болып табылады деген сұрақ туындады. Бұл мәселені қарау үшін Франция мен Нидерландының бірлескен комиссиясы құрылды. Комиссияның нидерландтық бөлігіне Й.Х. Барон ван Хердт тот Эверсберг, Й.Ф.А. Като ван Розевельт және Август Капплер кірді. Луиц Видаль, Ронми, Будет және доктор Рех француз тарапын құрады. 1861 жылы өлшемдер алынды, нәтижесінде мынадай мәліметтер тіркелді: Лава өзенінің ені 436 м, су ағыны 35 960 м³/минут; Тапанахони өзенінің ені 285 м, су ағыны 20 291 м³/минут. Осылайша, Лава өзені Марони өзенінің бастауы болып анықталды. Бұл шешімге 1885 жылға дейін ешқандай қарсылық болған жоқ. Бірақ Лава мен Тапанахони арасындағы аймақта алтынның табылуы жаңа шекаралық дауға себеп болды. 1888 жылдың 29 қарашасында Франция мен Нидерланды дауды төрелік арқылы шешуге келісті. Ресей императоры Александр III төрешілік жасап, Лаваның Марони өзенінің бастауы екенін, демек шекара болып есептелуі керек деп шешті. Алайда, бұл шешім Лава өзені қай өзеннен басталатыны туралы жаңа мәселені тудырды. Нидерланды Малани (нидерланд тілінде Marowijnekreek) өзенін Лаваның бастауы деп есептеді, ал француздар батысқа қарай орналасқан Литани өзенін Лаваның бастауы деп санады. Бұл мәселе әлі күнге дейін шешілмеген. Литани өзені Тумук Хумак тауларында шамамен 2 1/2° солтүстік ендігі, 55° батыс бойлығында басталады; оның арнасы Коэле Коэлебрейк, Локерик, Мапаоникрик және Оэлемари өзендерімен толығады. Малани өзені де Тумук Хумак тауларында, шамамен 2° солтүстік ендігі, 54° батыс бойлығында басталады; ол да Колебрейк сияқты көптеген салалы өзендерді сіңіреді.

Сандар

Марони бассейні 68 700 км²; Лангатаббетже аралынан жоғары (өзен сағасынан 110 км қашықтықта) бұл аумақ 63 700 км² құрайды. 1952 және 1973 жылдар аралығында Лангатаббетже жанындағы орташа су шығыны шамамен 1700 м³/секунд болды. Ең төменгі көрсеткіш – 95 м³/секунд, ең жоғары көрсеткіш – 6550 м³/секунд. Эстуарийдің ұзындығы шамамен 90 км; эстуарийдегі орташа толқын биіктігі 2 м; құрғақ маусымда тұз Албина қаласына дейін шамамен 40 км жоғары ағысқа жетеді. Суринамның су электр энергиясының болжамды әлеуеті 1150 мен 1250 мегаватт аралығында.

Барлау

Марони – Суринамдағы барлық өзендердің арасында ең көп зерттелгені. 16 ғасырда Лоренс Кеймис, Томас Машам, Антонио де Беррио және Адриан Кабеляу өзеннің сағасын зерттеген, ал 17 ғасырда Харкорт, Фишер және Де Врис кемелерімен саяхаттар жасалған. 18 ғасырда Ментелл, Патрис, Ле Блонд және Хенман, ал 19 ғасырда Зейгелар, Жюль Крево, Кодро, Тен Кейт, Жуст және тағы да басқалар кең ауқымды саяхаттар ұйымдастырды. 20 ғасырда Гонини және Тапанахони экспедициялары, сондай-ақ Тумук Хумак және Оңтүстік шекара экспедициялары маңызды рөл атқарды. Осы экспедициялардың нәтижесінде Геологиялық-кен байлықтарын зерттеу қызметі (GMD) және Әуе суретке түсірудің орталық бюросы (CBL) жүргізген зерттеулер пайда болды.