Кіріспе
Философияның саласы. Философиялық тіл – бастапқы қағидалар негізінде жасалған кез келген жасалған тіл. Ол жасалған тілдердің бір түрі саналады. Философиялық тілдер ерте заманауи дәуірде кең таралды, бұл, әдеттегі тілді философиялық (яғни ғылыми) мақсаттар үшін жаңарту ниетімен байланысты болды. Идеал тіл термині кейде дерлік мағынасымен қолданылады, бірақ Токи Пона сияқты заманауи философиялық тілдер мұндай жоғары дәрежедегі кемелдік туралы талаптарды қоюға бейім емес. Бұл тілдердің аксиомалары мен грамматикасы әдетте қолданылатын тілдерден өзгеше.
A philosophical language is any constructed language that is constructed from first principles. It is considered a type of engineered language. Philosophical languages were popular in Early Modern times, partly motivated by the goal of revising normal language for philosophical (i. e. scientific) purposes. The term ideal language is sometimes used near synonymously, though more modern philosophical languages such as Toki Pona are less likely to involve such an exalted claim of perfection. The axioms and grammars of the languages together differ from commonly spoken languages.
Шолу
Философиялық тілдердің көпшілігінде сөздер "элементарлық" немесе "негізгі" деп қарастырылатын морфемалардың шектеулі жиынтығынан жасалады. "Философиялық тіл" кейде "таксономиялық тіл" дегенмен мағынасы бірдей қолданылады. Олигосинтетикалық тілдердің сөздігі құрама сөздерден тұрады, олар морфемалардың кішкентай (теориялық тұрғыдан минималды) жиынтығынан туындайды. Токи-пона сияқты тілдер де шектеулі тамыр сөздерді пайдаланады, бірақ олардың тіркестері жеке сөздердің тізбегі болып қалады.
Тарих
Философиялық тілдер бойынша жұмыстарды Франсис Лодвик («Жалпы жазу», 1647; «Жаңа үлкен тілді құру және жалпы жазу негізін қалау (немесе осы мақсатта)», 1652), Сэр Томас Уркхарт («Logopandecteision», 1652), Джордж Далгарно («Ars signorum», 1661) және Джон Уилкинс («Нақты мінездеме және философиялық тіл туралы эссе», 1668) бастады. Бұл жүйелер сөйлеу және жазу арқылы өрнектеуді қамтамасыз ететін иерархиялық жіктеулерді ұсынды. 1855 жылы ағылшын жазушысы Джордж Эдмондс Уилкинстің жүйесін өзгертті, оның таксономиясын сақтап, бірақ тілдің грамматикасын, орфографиясын және айтылуын оқу мен сөйлеуді жеңілдету үшін өзгертті. Готфрид Лейбниц 1678 жылы lingua generalis (немесе lingua universalis) құрды, мақсаты – пайдаланушыға шындықтарды автоматты түрде шығаруға мүмкіндік беретін есептеулерді орындауға арналған таңбалар лексикасын жасау еді; нәтижесінде ол екілік санақтың негізін қалады. Бұл жобалар грамматиканы қысқарту немесе модельдеу ғана емес, сонымен қатар барлық адам білімін «таңбаларға» немесе иерархияларға жүйелеуді көздеді. Осы идея Ағарту дәуірінде Энциклопедияның пайда болуына әкелді. «Charactère» деген жазбада Д’Аламбер алдыңғы ғасырдың философиялық тілдерінің жобаларын сын тұрғысынан қарастырды. Энциклопедиядан кейін априорлық тілдерге қатысты жобалар көбірек маңыздылығын жоғалтты. Дегенмен, кейбір авторлар философиялық тілдерді XX ғасырға дейін (мысалы, Ro, aUI) және тіпті XXI ғасырға дейін (Toki Pona) ұсынуын жалғастырды.