Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Британдық дәрігер, ақын, драматург және дәрігер Томас Беддос (13 сәуір 1760 – 24 желтоқсан 1808) – ағылшын дәрігері және ғылыми жазушы. Ол Шропшир графтығының Шифнал қаласында дүниеге келді және медициналық практикасын ашқаннан кейін он бес жыл өткен соң Бристольде қайтыс болды. Ол медицинаны реформалауға ұмтылған дәрігер және оқытушы, сондай-ақ көрнекті ғылыми қайраткерлердің әріптесі болды. Ол туберкулезді емдеумен айналысты. Беддос Сэмюэл Тейлор Колридждің досы болды және Е. С. Шаффердің сөзіне сәйкес, Колридждің ерте ой-өрісіне маңызды ықпал етіп, оны сын тұрғысынан қарауға баулыды. Ақын Томас Ловелл Беддос – оның ұлы. Оның Самсон Тоугуд Рох салған суреті Лондонның Ұлттық портрет галереясында сақталуда.
British doctor
the poet, dramatist and physician
Thomas Beddoes (13 April 176024 December 1808) was an English physician and scientific writer. He was born in Shifnal, Shropshire and died in Bristol fifteen years after opening his medical practice there. He was a reforming practitioner and teacher of medicine, and an associate of leading scientific figures. He worked to treat tuberculosis. Beddoes was a friend of Samuel Taylor Coleridge, and, according to E. S. Shaffer, an important influence on Coleridge's early thinking, introducing him to the higher criticism. The poet Thomas Lovell Beddoes was his son. A painting of him by Samson Towgood Roch is in the National Portrait Gallery, London.
Ерте өмір және білім
Беддос 1760 жылдың 13 сәуірінде Шропширдегі Шифнал қаласында Балкон үйінде дүниеге келді. Ол Бриджнорт грамматикалық мектебінде және Оксфордтың Пемброк колледжінде білім алды. 1780-ші жылдардың басында Эдинбург университетінің медицина курсына қабылданды. Ол жерде оған Джозеф Блэк химияны, ал Кендалл Уокер табиғаттануды оқытты. Ол сондай-ақ Джон Шелдонның басшылығымен Лондонда медицинаны оқыды. 1784 жылы Лацзаро Спаланзанидің «Табиғат тарихы бойынша диссертациялар» еңбегін аударды, ал 1785 жылы Торберн Олоф Бергманның «Таңдаулы тартымдар туралы эсселер» еңбегін түпнұсқа ескертпелерімен бірге аударды. 1786 жылы Оксфорд университетінің Пемброк колледжінде медицина докторы ғылымының дәрежесін алды. 1794 жылы Бристоль пневматикалық институтындағы әріптесі Ричард Ловелл Эджворттың қызы Аннаға үйленді. Олардың ұлы, ақын Томас Ловелл Беддос 1803 жылы Бристольде дүниеге келді.
Beddoes was born in Shifnal, Shropshire on April 13, 1760, at Balcony House. He was educated at Bridgnorth Grammar School and Pembroke College, Oxford. He enrolled in the University of Edinburgh's medical course in the early 1780s. There he was taught chemistry by Joseph Black and natural history by Kendall Walker. He also studied medicine in London under John Sheldon. In 1784 he published a translation of Lazzaro Spallanzani's Dissertations on Natural History, and in 1785 produced a translation, with original notes, of Torbern Olof Bergman's Essays on Elective Attractions. He took his degree of doctor of medicine at Pembroke College, Oxford University in 1786. In 1794, he married Anna, daughter of his associate at the Bristol Pneumatic Institution, Richard Lovell Edgeworth. Their son, poet Thomas Lovell Beddoes, was born in 1803 in Bristol.
Мансап
Беддос 1786 жылдан кейін Парижге сапар шегіп, Лавуазьемен танысты. 1788 жылы Оксфорд университетінде химия профессоры болып тағайындалды. Оның лекцияларына көптеген адамдар жиналатын, олар оның дәрістеріне ризашылық білдіретін. Бірақ оның Франция революциясына деген ықыласы оған қарсы наразылық тудырды, ол 1792 жылы қызметінен кетті. Беддос 1790-шы жылдардың басынан 1810-шы жылдарға дейін жемісті еңбек еткен жазушы болды. 1792 жылдың қаңтар айында ол «Тұңғыш нұсқау туралы, әсіресе кедейлер үшін» деген хатын жазды, онда әділетсіздік пен зорлық-зомбылықтың халық арасында дүрбелең тудыруына қалай себеп болатынын сипаттады. Ол «кедей азаматтардың санасын адамгершілікке тәрбиелеу» қажет деп есептеді, бұл білім беруді, тұрмыстық жағдайларды жақсартуды, заңбұзушылықты жоюды және зорлық-зомбылықты айыптауды қамтиды. Келесі жылы ол «Исаак Дженкинстің тарихы» атты әңгімесін жариялады, ол маскүнемдіктің зиянын күшті түрде көрсетеді және оның 40 000 данасы сатылғаны хабарланды. 1796 жылы Беддос «Мырза Питтің қоғамдық еңбегі туралы эссе» атты еңбегін жариялады, онда Ұлыбританияның премьер-министрі Уильям Питтің Франциямен жете жылдық соғыс кезіндегі ішкі және сыртқы саясатын сынады. Ол Питтің саясатын кедейлердің жағдайына немқұрайлы және ғылыми білімнің пайдалы қолданылуына кедергі келтіретін деп санайды. Беддос сонымен қатар медициналық реформаны қолдап, көптеген қажетсіз өлімнің себебі деп санайтын, өздігінен емдеудің кең таралған әдетіне қарсы күресті. Ол өзінің жазбалары арқылы салауатты өмір салты, дене шынықтыру және туберкулез сияқты қоғамдық денсаулық мәселелері туралы халыққа білім беруді насихаттады. Беддос сондай-ақ құнды ғылыми байқаулар мен деректердің ысырапқа кететініне алаңдады. Ол дәрігерлер қауымдастығына маңызды медициналық деректерді жинау, тізімдеу және тарату үшін орталықтандырылған жүйе құруды белсенді түрде ұсынды. Кедейлердің жағдайы нашарлап, пневматикалық институтында науқастардың саны көбейгенін көрген соң, ол профилактикалық медицинаны ұйымдастыруды ұсынды. Беддос туберкулезді емдеуге арналған емді іздеді. 1793-1799 жылдары Бристольде клиника ашты, кейіннен туберкулезді емдеу үшін әртүрлі газдарды сынап көру үшін пневматикалық институтты құрды. Кейіннен институт жалпы ауруханаға айналдырылды. Беддос осы реформалар мен идеологиялық өзгерістерді насихаттаған отыздан астам кітап, брошюра және мақала жазды. Англия ұйымдасқан медицинада Франциядан қалып қойған кезде, қоғамдық денсаулық сақтау шараларын және реформаларды жақтаған ретінде, ол дәрігер ретінде өзінің міндеті аурудың әлеуметтік, материалдық және физиологиялық себептерін түсіну және жою арқылы аурудың алдын алу деп есептеді.
Beddoes visited Paris after 1786, where he became acquainted with Lavoisier. Beddoes was appointed professor of chemistry at Oxford University in 1788. His lectures attracted large and appreciative audiences; but his sympathy with the French Revolution excited a clamour against him, he resigned his readership in 1792. Beddoes was a prolific writer from the early 1790s through the 1810s. In January 1792 he wrote his Letter on Early Instruction, Particularly that of the Poor, which described how injustice and oppression provoked mob violence. He believed it was necessary to humanize the “minds of the poorer class of Citizens,” which would involve education, the improvement of material conditions, the removal of abuses, and the denouncement of violence. In the following year he published the History of Isaac Jenkins, a story which powerfully exhibits the evils of drunkenness, and of which 40,000 copies are reported to have been sold. In 1796, Beddoes published An Essay on the Public Merits of Mr. Pitt, which criticized Britain’s prime minister William Pitt’s domestic and foreign policies during the Seven Years’ War with France. He saw Pitts’s policies as ignorant about the conditions of the poor and negligent of the useful applications of scientific knowledge. Beddoes also advocated for medical reform, attacking the widespread lay practices of self medication, which he believed were the cause of many unnecessary deaths. Through his writings, Beddoes promoted public education on healthy living, exercise, and public health issues such as tuberculosis. Beddoes also felt that valuable scientific observations and data were going to waste. He actively argued for creating a centrally organized system for collecting, indexing and distributing important medical data to the physicians' community. He proposed a national organization for preventive medicine upon seeing the worsening condition of the poor and the large number of patients at his pneumatic institution. Beddoes addressed tuberculosis, seeking treatments for the disease. He had a clinic in Bristol from 1793 to 1799 and later began the Pneumatic Institution to test various gases for the treatment of tuberculosis. The institution was later changed to a general hospital. Beddoes wrote more than thirty books, pamphlets, and articles urging these reforms and ideological changes. As an advocate of public health measures and reforms at a time when England lagged behind France in organized medicine, he believed his responsibility as a physician was to prevent disease through understanding and tackling its social, material, and physiological causes.
Үміт алаңы, Бристоль
1793 және 1799 жылдар аралығында Беддос Бристольдегі Хоуп-сквердегі Хотвеллсте емхана ашты, онда туберкулезбен ауыратын науқастарды емдеді. Буықшылардың басқалардан гөрі туберкулезге сирек шалдыққанын ескере отырып, ол ғимараттың жанындағы сарайда сиырларды ұстады және оларды науқастардың үстіне дем беруге ынталандырды. Беддос Бірмингемдегі Ай қоғамының бірнеше мүшесімен достық қарым-қатынаста болды, ол қоғам көрнекті Орта ғасыр ойшылдарынан тұрды. 1791 жылғы Пристли көтерілісінен кейін Беддос «Шіркеу және Король» көтерілісіне қарсылығын, Францияға деген ықыласын, француз ғалымдары мен әлеуметтанушыларына деген құрметін және Францияға қарсы соғысқа қарсылығын ашық білдірді. 1792 жылы ол үкіметке қарсы саяси жаңғыларды тарату арқылы «дұрыс емес идеяларды таратумен» күдіктелді, сондай-ақ Ай қоғамымен және Эразм Дарвиннің Дерби философиялық қоғамымен байланысы бар екені үшін тергеуге алынды.
Between 1793 and 1799 Beddoes had a clinic at Hope Square, Hotwells in Bristol where he treated patients with tuberculosis. On the principle that butchers seemed to suffer less from tuberculosis than others, he kept cows in a byre alongside the building and encouraged them to breathe on his patients. Beddoes was a friend of several members of the Lunar Society of Birmingham, a society of prominent Enlightenment figures. Following the Priestley Riots of 1791, Beddoes publicly voiced his opposition to the 'Church and King' riots, his sympathies with France, his admiration for French scientists and social scientists, and his opposition to the war on France. In 1792, he was investigated by the Home Office on suspicions of “sowing sedition” by distributing political pamphlets that spoke out against the establishment and for his connections to the Lunar Society and allegedly, Erasmus Darwin's Derby Philosophical Society.