Кіріспе
Батыс әлемінің бейнелері
Occidentalism refers to a discipline that discusses the Western world (the Occident). In this context the West becomes the object, while the East is the subject. The West in the context of Occidentalism does not refer to the West in a geographical sense, but to culture or custom, especially covering the fields of thought, philosophy, sociology, anthropology, history, religion, colonialism, war, apartheid, and geography. It is not as popular as Orientalism in the general public and in academic settings. The term emerged as the reciprocal of the notion of Orientalism popularized by literary critic Edward Said, which refers to Western stereotypes of the Eastern world, the Orient.
Оксидентализм – Батыс әлемін (Батысты) зерттейтін ғылым. Осы тұрғыда Батыс – зерттелу нысанына, ал Шығыс – зерттеуші субъектісіне айналады. Оксидентализмдегі Батыс – географиялық мағынадағы Батыс емес, мәдениет немесе әдет-ғұрыпты, әсіресе ой-пікір, философия, социология, антропология, тарих, дін, отаршылдық, соғыс, апартеид және география салаларын қамтиды. Бұл термин халық арасында да, ғылыми ортада да Ориентализмдей кең танымал емес. Бұл термин әдеби сыншы Эдвард Саид танымал еткен Ориентализм тұжырымына қарсы ретінде пайда болды, ол Шығыс әлемі туралы Батыстың стереотиптерін көрсетеді.
Occidentalism refers to a discipline that discusses the Western world (the Occident). In this context the West becomes the object, while the East is the subject. The West in the context of Occidentalism does not refer to the West in a geographical sense, but to culture or custom, especially covering the fields of thought, philosophy, sociology, anthropology, history, religion, colonialism, war, apartheid, and geography. It is not as popular as Orientalism in the general public and in academic settings. The term emerged as the reciprocal of the notion of Orientalism popularized by literary critic Edward Said, which refers to Western stereotypes of the Eastern world, the Orient.
Терминологиялар
Әр түрлі тілдерде батыстықтар туралы және батыстануға қатысты әр түрлі терминдер қолданылады.
Араб тілінде
al Istighraab арабша (الاستغراب) – қазіргі психологиялық, әлеуметтік және мәдени құбылыс. Оны бейнелейтін адамдар батысқа ұмтылысымен, оған деген құштарлығымен және еліктеуімен сипатталады. Ол батыс емес қоғамдарда отаршылдыққа дейін және оның кезінде болған өркениеттік дүрбелеңнің нәтижесінде туындады. 'Ilm al istighraab араб тілінде (علم الاستغراب) – «Батыстану ғылымы» немесе «Батысқа қадағалау» дегенді білдіреді. Бұл шығыстану ғылымына қарсы. Доктор Хасан Ханафи былай деді: «Батысқа қадағалау – өзіміз бен өзге арасындағы екіталай тарихи түйіннің шешілуі. Бұл батыс өзгесінің қадір-қасиетін жою, оны өзіндік субъектіден зерттелетін объектіге айналдыру. Шығыстанудың міндеті – евроцентризмді жою және еуропалық сананың қазіргі заман тарихында өз өркениеттік ортасында қалай басты рөлге шыққандығын көрсету». Al Taghreeb араб тілінде (التغريب) – «Батыстану» дегенді білдіреді. Бұл «Батыстағы шенеуніктер, ең бастысы шығыстанушылар мен батыстанушылардың ислам және басқа қоғамдардың діни және мәдени ерекшеліктерін жасыруға, сондай-ақ осы қоғамдарды Батысқа еліктеуге және оның ықпалында болуға мәжбүрлеуге бағытталған мәдени және саяси әрекеті».
Батыс өкілдіктері
Қытайда "Батыс елдері туралы дәстүрлер" V ғасырдан бастап, жиырма төрт тарихтың тұрақты бөлігіне айналды, осы кезде Батыс туралы пікірлер Сириядан аспайтын аймаққа бағытталған еді. 18-шы және 19-шы ғасырлардағы еуропалық империализмнің кеңеюі "Шығыс әлемі" мен "Батыс әлемі"нің болуын қалыптастырып, бейнеледі және анықтады. Сол дәуірдегі үнді, қытай және жапон өнерінде батыс стереотиптері кездеседі. Сонымен қатар, батыстың саясат, мәдениет, экономика және ғылым салаларындағы ықпалы Батыс пен Шығыстың қиял арқылы құрылған географиялық бейнесі арқылы қалыптасты.
Батысшылдық туралы пікірталас
"Occidentalism: The West in the Eyes of its Enemies" (2004) атты еңбегінде Ян Бурума мен Авишай Маргалит, батысқа қарсы ұлтшылдық және туған жерге қайта оралушылық қарсылық, батыстық мәдениеттен бастау алған әлеуметтік-экономикалық жаңару күштеріне қарсы шығыс әлемінің жауабын қайталайды дейді. Бұл жаңару күштері капитализм, либерализм және секуляризмді өздерінің қоғамдары мен мәдениеттерін жоятын күштер деп қараған утопиялық радикалдар мен консервативті ұлтшылдар арасында пайда болды. Батысқа алғашқы реакциялар әртүрлі мәдениеттердің шынайы кездесуі болса, кейінгі проявлениелерінің көпшілігі шығыс зиялыларына батыс идеяларының әсерін көрсетеді, мысалы, ұлттық мемлекеттің басымдығы, рационалдылықты романтикалық түрде қабылдамау және либералды демократия азаматтарының рухани жетіспеушілігі. Бурума мен Маргалит бұл қарсылықтың тамырларын неміс романтизміне және 19 ғасырдағы Ресейдегі батыстықтар мен славянофилдер арасындағы пікірталастарға дейін жегізеді. Олар осындай аргументтердің сионизм, маоизм, исламизм және Жапон империялық ұлтшылдығы идеологияларында да кездесетінін көрсетеді. Дегенмен, Аластер Боннетт Бурума мен Маргалиттің талдауларын еуроцентристік деп санайды және батыстықтарды зерттеу саласы Шығыс және Батыс зияткерлік дәстүрлерінің өзара байланысынан туындады деп мәлімдейді.