Кіріспе
Көлдірлі былғарының түрі. Шамыз былғары (/ʃ/æ/m/i/) – бұл көлдірлі былғарының бір түрі. Дәстүрлі түрде шамыздың (Rupicapra rupicapra) терісінен, яғни Еуропа тау ешкісінің бір түрінен жасалған, бірақ қазіргі кезде көбінесе қой терісінің ең жуқа бөлігінен өндіріледі.
Chamois leather ('/ʃ//æ//m//i/) is a type of porous leather, traditionally the skin of the chamois (Rupicapra rupicapra), a type of European mountain goat, but today made almost exclusively from the flesh split of a sheepskin.
Ұлыбритания
Британдық стандарт BS 6715: 1991 шамыз терісін былай анықтайды: қой немесе қозы терісінің еттік бөлігінен жасалған, немесе қой немесе қозы терісінен, одан дән (жоғарғы қабат) қыздыру арқылы алынып тасталған және терідегі теңіз майларының тотығу процестері арқылы боялған тері.
Америка Құрама Штаттары
Америка Құрама Штаттарында "шамус" термині ешқандай қосымша түсіндірмесіз, тек маймен қана күйделген қой немесе қозы терісінің ең жуан қабатына ғана қолданылады (АҚШ Федералды стандарты CS99 1970). Шамус былғарысы көбінесе ешкі немесе шошқа терісімен жасалады, мұндай амал француз шамусері деп аталатын жеке кәсіптің бір бөлігі болып табылады. Бұл термин еуропалық антилопа – жалпы "шамус" деп аталатын және Францияның оңтүстік-батысындағы қолғап жасау өнеркәсібінде ғана қолданылатын ешкіге ұқсас кез келген жануардың дайындалған терісін білдіреді. Жақын орналасқан Биарриц қаласының шағала майында күйделгенде, бұл материалдың бұрын-соңды болмаған сіңіру қабілетіне ие екені анықталды. Осы былғарыдан көліктерді күтіп-жөндеуге және жылтыратуға жауапты көлік жүргізушілеріне арналған жұмсақ ақ қолғаптар жасалды. Бұл өнеркәсіптік қолданыс кейіннен 1900 жылдардың басында ойлап табылған "атсыз көліктердің" (автомобильдердің) жүргізушілеріне көшті. Шамус былғарысының танымалдылығы автомобильдердің алдыңғы әйнектерінің кеңінен қолданылуымен бірге арта түсті, оларды көру үшін жиі жуу қажет болды, бірақ оларды басқа тәсілдермен кептіру қиын және уақытты көп алатын болды.
Қасиеттері
Нағыз шамыз былғарының абразивтік қасиеттері дерлік жоқ, сондықтан оны кез келген автомобиль бетін кептіру үшін өте сіңіретін материал ретінде қолдануға болады. Осының арқасында ол автомобильдерді тазалау және кептіру үшін танымал өнімге айналды. Терідегі өте жақын орналасқан, серпімді тесіктер микрофильтрацияда қолдануға мүмкіндік береді. Оның су сіңіру қабілеті және төмен үйкеліс коэффициенті оны велосипед шорттары сияқты басқа да мақсаттарда пайдалануға қолайлы етеді (дегенмен, қазіргі заманғы велосипед шорттары көбінесе синтетикалық "шамус" былғарысын қолданады). Бұрын ол сынапты тазалау үшін де қолданылған, ол үшін сынап терінің тесіктері арқылы өткізілген. Шамсой тарихи тұрғыдан бензин сүзгісі ретінде пайдаланылып келген. Таза бензинге малынған шамыз судың беттік талшықтары арқылы өтуіне жол бермейді. Бұл қасиет судың енуіне бейім барабандарда сақталған немесе күмәнді басқа да көздерден алынған отынды сүзгілеу үшін қолданылады. Бұл техникада кең аузы бар, кең шығу тесігі бар түтік қолданылады, ол тоқыма сым негізін немесе тесіктер желісі бар металл пластинаны ұстап тұрады. Түтіктің төменгі бөлігі ыдысқа немесе жанармай бак моюнчасына сәйкес келеді. Тиісті мөлшердегі шамыз терісі таза отынға малындырылып, түтікшедегі тордың үстіне қойылады және теріден ағып кетпеуі үшін қабырғаларымен көтеріліп, шұңқыр құрайды. Содан кейін жанармайды жанармай құю автоматты құрылғысы арқылы түтікшенің үстіне құюға болады және су жиналу белгілерін бақылауға болады. Процесті тоқтатып, жинақталған құрылғыны бактан шығарып, тұтқынға алынған суды алып тастау арқылы жұмысты жалғастыруға болады. Осылайша, шамыз былғары жағажайда демалатын адамдар, автокөліктерді күтіп ұстаушылар және ұшақтарға жанармай құюшылар үшін отын сүзгісі ретінде қолданылады, әсіресе ұшақтар өте алыс аймақтарға ұшқан кездегі бұрынғы заманда.
Қолданылуы
Қамыстың терісі көліктерді жуғаннан кейін кептіру және жылтырату үшін кеңінен қолданылады. Көмірмен сурет салатын суретшілер көбінесе шағын қамыстың терісін ("қамысты мата" деп те атайды) араластыру құралы ретінде пайдаланады. Бұл тері көмірді суретшінің саусақтарына қарағанда жұмсақ әрі таза араластырады, саусақтар көмірдің дақтарын қалдыруы мүмкін. Сонымен қатар, қамыстың терісі суреттің (немесе оның бөліктерінің) көмірді сызықтарды өшіргіштерге қарағанда нәзік және айқын түрде алып тастау арқылы жарықтандыруға да қолданылады. Көмірді теріден сабын мен сумен жууға болады. Кәсіби кино және бейнекамералардың көру экранының (видоискатель) айналасында қамыстың терісі қолданылады, себебі ол қолайлылық сыйлайды және видоискательге ұзақ уақыт көз тіккен операторлардың терін сіңіреді. Су астында жүзушілер суға түсулердің арасында кептіру үшін қамыстың терісінен жасалған сүлгілерді пайдаланады, оларды сығып немесе бұрап жылдам кептіруге болады.