Кіріспе

1964 жылы Генри Саперштейн Тохо компаниясына өзінің United Productions of America компаниясымен бірлесіп «Франкенштейн Годзиллаға қарсы» фильмін түсіруді ұсынды. Бұл оқиға Годзилланы алып Франкенштейн монстрымен кездестіретін еді. Сценарийді жазуға Такеши Кимура шақырылды, ал Джерри Соль мен Рубен Беркович фильмнің сюжеті мен синопсисін жазды. Оқиғаның мәні – түпнұсқа Франкенштейн монстрының жүрегі сәулеленуге ұшырап, алып Франкенштейн монстрына айналуы еді. Адамдарды жей бастауынан қорқып, Годзилланы Жапондық Қорғаныс Өзіндік Күштері (JSDF) Курил шұңқырынан оятып, оны монстрмен күреске итермелейді, осылайша оны жоюға үміттенеді. Оқиға табиғи апаттар монстрларды жеңгенде аяқталады: Годзилла ағысы қатты өзенге құлайды, ал алып Франкенштейн монстры жарылып жатқан жанартаудың магмасына сіңіп кетеді. Тохо компаниясы оқиғаның логистикалық жағына қызығушылық танытпағандықтан, идеядан бас тартты. Кейін сол жылы Годзилла сериясы қайта жаңғырылғанда, «Мотра Годзиллаға қарсы» фильміне Мотра Годзилланың келесі қарсыласы ретінде қосылды. 1965 жылы Тохо және UPA бұл жобаны осы фильмге қайта жаңғыртты. Франкенштейннің қарсыласы ретінде Годзилланың орнына Барагон атты жаңа динозавр қарсыласы жасалды және сценарийге сәл түзетулер енгізілді. Бастапқы сюжеттік жоспардың көптеген тұжырымдары, мысалы, монстрдың сәулеленген жүрегі, монстрдың тамаққа деген толассыз құштарлығы және кульминацияда монстрды жеңген табиғи апат осы нұсқада да сақталды. Сонымен қатар, түпнұсқа оқиғаның көптеген кейіпкерлері, мысалы, ғылыми қызметкер доктор Боуэн (Ник Адамс ойнады) сақталды. Американдық нұсқада Джерри Соль синопсистің авторы, ал атқарушы продюсер Рубен Беркович оқиғаның авторы деп көрсетілді. Кодзи Фурухата ашық кастинг арқылы Франкенштейн рөліне ие болды. Фурухата еуропалыққа ұқсас көрініс беру үшін жасыл контактты линзалар, жалпақ бас протезі және Джек Пирстің Франкенштейн монстры дизайнына ұқсас маңдайша, сондай-ақ үлкен көйлектер мен белдік киді. Хонда бастапқыда ғылымның дұрыс болмауы тақырыбын тереңірек зерттеуді жоспарлаған, бірақ кульминациялық монстр шайқасына жету үшін оқиғаның ортасында өзгертуге мәжбүр болды. Ник Адамс барлық репликаларын ағылшын тілінде оқыды, ал қалған актерлер өздерінің репликаларын жапон тілінде оқыды.

Қорытындысы

Генри Г. Саперштейн халықаралық көрсетілім үшін Франкенштейннің алып аскабақпен шайқасқан, соңында оны көлге сүйреп Франкенштейнді жеңген басқаша аяқталуын сұрады. Бұл түсірілім мен пост-өндіріс аяқталғаннан кейін актерлер мен түсірілім тобын қайта жинауға, сондай-ақ жаңа декорация салуға және құрылыс кезінде қолдау үшін сым каркасқа оралған көбік, латекс және ара ұнтағынан жасалған алып аскабақты бейнелейтін жаңа реквизит жасауға әкелді. Жаңа аяқталуды түсіргеніне қарамастан, Саперштейн оны кесіп тастады, себебі ол алып аскабақ "онша жақсы емес" деп ойлады. Фильм түсіріліп жатқан кезде, сауда журналдары фильмнің атауын "Франкенштейн мен алып шайтан балығы" деп көрсеткен. Хонданың айтуынша, алып аскабақ аяқталуын бастапқыда сұрау себебі американдық ко-продюсерлер "Кинг Конг пен Годзилла" фильміндегі алып аскабақ көрінісіне "таң қалғандықтан" осы фильмде де осындай көрініс жасағысы келді. Хонда сонымен қатар әртүрлі аяқталулар түсірілгенін растап, былай деді: "Шындығында, мырза Цубурая осы фильм үшін бес немесе алты соңғы көрініс түсірді. Бұл танымал алып аскабақ – солардың бірі ғана". Хонда сондай-ақ, альтернативті аяқталудың жапондық нұсқасында шығарылмағанын мәлімдеді: "Бұл тізбекті пайдаланудың ресми жоспары болған емес; бірақ осы аяқталуы бар альтернативті нұсқа теледидарда көрсетілді, бұл көптеген жапон жанкүйерлерін таң қалдырды, өйткені бұл олардың бастапқы театрлық көрсетімнен есте қалған аяқталу емес".

Театрлық

Фильм 1965 жылғы 8 тамызда Жапонияда, Хиросима бомбалануының 20 жылдығынан екі күн соң шықты. Фильм жапондық кинотеатрларда 93 миллион иен табыс әкелді. Америка Құрама Штаттарында фильм 1966 жылғы 8 шілдеде American International Pictures компаниясы арқылы "Франкенштейн әлемді жаулап алады" деген атпен көрсетілді. Бұл нұсқа Titan Productions студиясымен ағылшын тіліне дубляждалды және Адамстың түпнұсқа ағылшын тіліндегі диалогтары қалпына келтірілді. 2017 жылдың қараша айында Toho компаниясы фильмді Жапонияда Blu-ray форматында шығарды. Бұл шығарылымға халықаралық нұсқаның HD ремастерленген нұсқасы да кірді. 2022 жылдың қыркүйегінде The Criterion Collection жапондық нұсқаны өз сайты Criterion Channel-де көрсету үшін сатып алғанын хабарлады.

Жалғасы

Келесі жылы Toho компаниясы UPA-мен бірлесіп шығарылған "Гаргантуалар соғысы" атты жалғасын жарыққа шығарды. Фильмде Франкенштейннің жасушаларының бөліктері екі алып адам тәрізді монстрға айналады: Санда (Қоңыр Гаргантуа) және Гайра (Жасыл Гаргантуа). Бірі – ізгі, бейбітшілік сүйгіш жан, ал екіншісі – қатіл, жабайы. UPA америкалық нұсқада Франкенштейнге жасалған барлық сілтемелерді, кесілген қолға сілтеме жасаудан басқа, жасырып, монстрлардың аттарын Қоңыр Гаргантуа және Жасыл Гаргантуа деп өзгертті. Кейін Гайра мен Санда Тохоның "Ике! Құдай" және "Ике! Гринман" атты екі токусацу сериалында пайда болды, содан кейін 40 жылдан астам уақыт бойы көзге көрінбеді. Гайра соңғы рет 2008 жылы "Go! Құдай адам" арнайы бағдарламасында пайда болды.