Кіріспе

Жоғары тыныс жолдарының жөтел синдромы (UACS) деп те аталатын пост-мұрындық тамшылау (PND) мұрын қабықшасының артық шырыш өндіруінен пайда болады. Артық шырыш мұрынның артқы бөлігінде жиналады, содан кейін тамаққа ағып түседі. Оның себебі ринит, синусит, гастроэзофагеялық рефлюкс ауруы (ГЭРБ) немесе жұтудың бұзылуы (мысалы, эзофагеялық қозғалыс бұзылуы) болуы мүмкін. Аллергия, суық тию, тұмау және дәрі-дәрмектердің қосымша әсерлері де себеп болуы мүмкін. Дегенмен, кейбір зерттеушілер мұрын қуысынан мұрынның артқы жағына шырыш ағуы – барлық сау адамдарда кездесетін қалыпты физиологиялық процесс деп санайды. Кейбір зерттеушілер пост-мұрындық тамшылауды синдром ретінде қарастыруға қарсы шығып, оны симптом деп есептейді, сонымен қатар түрлі қоғамдар арасындағы айырмашылықтарды да ескереді. Бұл пікірге қабылданған анықтаманың, патологиялық тіндердегі өзгерістердің және қолжетімді биохимиялық тесттердің жетіспеуі де себеп. ПНД – 8 аптадан астам сақталатын жөтел ретінде анықталатын созылмалы жөтелдің ең көп кездесетін себептерінің бірі. Пост-мұрындық тамшылау көмекей қабынуына және гиперреактивтілікке алып келуі мүмкін, бұл дауыс байланыстарының дисфункциясының белгілеріне әкеледі.

Себептер

ПНД-ның бірнеше себебі бар, ол жедел немесе созылмалы сипатта болуы мүмкін.

ЖЖЖ

Гастроэзофагеалдық рефлюкс ауруы (ГЭРБ) жиі жоғарғы тыныс алу жолдары симптомдарымен қатар жүреді, олар ПНД-ге ұқсас, мысалы, жөтел, тамақтың тазалануы, дауыстың қалыңдауы және дауыс өзгерісі. Рефлюкс тамақ қуысын тітіркендіреді, нәтижесінде тамақта шырыш көппейтіндей сезім туындайды, бұл постназал ағысты күшейтеді және кейбір жағдайларда оны тудырады. Бұл тұрақты тітіркендіру қабыну жолдарының нәтижесінде шырыш өндірісінің артуына алып келеді, соның салдарынан ПНД симптомдары пайда болады. Мұрынның шырыш қабығы мұрын қуысын майлау және қорғау үшін секрет немесе шырыш шығарады. Бұл шырыш өндірісі автономды жүйке жүйесі арқылы белсендіріледі; атап айтқанда, холинергиялық нейропептидтер шырыш өндірісін арттыруға жауапты.

Диагностика

ПНД диагнозы оның этиологиясын анықтауға көмектесетін егжей-тегжейлі анамнез бен клиникалық тексеруге байланысты. Анамнез мұрыннан тыныс алудың қиындығы немесе "мұрын бітуі" сезімімен басталуы мүмкін, мұрыннан шырыш бөлінуімен немесе одан безінен басталуы мүмкін. Егер аллергиялық ринит күдіктелсе, аллергиялық жағдайлардың отбасылық анамнезі, сондай-ақ тамақ аллергиясы, астма және атопиялық дерматит сияқты басқа да байланысты жағдайлардың жеке анамнезі қарастырылуы мүмкін. Псевдоэфедрин сияқты деконгестанттар мұрынның шырышты қабығының қан тамырларын тарылтып, шырыш өндірісін азайтуы мүмкін. Бір зерттеуде GERD-тің әдеттегі белгілерінің болуына немесе болмауына қарамастан, тәулігіне екі рет 30 мг лансопразол қабылдағаннан кейін 8-16 аптадан соң мұрыннан артқа қарай ағызудың белгілері жақсарғаны анықталды. ПНД белгілерін басқару үшін жылы сусын ішу және тұзды ерітіндімен мұрынды шаю сияқты басқа да әдістер пайдалы болуы мүмкін, бірақ олардың нақты тиімділігі медициналық әдебиетте толыққанды анықталмаған.

Эпидемиология

ПНД көбінесе жеке жағдай емес, "белгі" ретінде сипатталатындықтан, нақты кездесу жиілігі белгісіз және оның себептеріне байланысты өзгереді. Алергиялық және аллергиялық емес ринитті қамтитын созылмалы ринит халықтың 30-40 пайызына әсер етуі мүмкін. Алергиялық емес ринит әйелдерде ерлерге қарағанда жиірек кездеседі.