Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жазушы, аудармашы және бағанашы (1951–2022)
Spanish novelist, translator, and columnist (1951–2022)
Хавьер Мариас Франко (20 қыркүйек 1951 – 11 қыркүйек 2022) – испандық жазушы, аудармашы және бағанашы. Мариас он бес роман жариялады, оның ішінде «Ақ жүрек» (Corazón tan blanco, 1992) және «Шаяндағы ертеңіңде маған ойла» (Mañana en la batalla piensa en mí, 1994) кітаптары бар. Романнан өзге, ол үш әңгімелер жинағы мен түрлі эсселер жариялады. Испанияның ең танымал жазушыларының бірі ретінде оның кітаптары қырық алты тілге аударылып, дүние жүзінде тоғыз миллионға жуық данада сатылды. Ол өзінің еңбектері үшін бірнеше сыйлық алды, мысалы, Ромуло Гальегос сыйлығы (1995), Халықаралық IMPAC Дублин әдеби сыйлығы (1997), Халықаралық Нонино сыйлығы (2011) және Аустрияның Еуропа әдебиеті мемлекеттік сыйлығы (2011). Мариас Мадрид Комплутенсе университетінде философия мен әдебиетті оқыды, содан кейін бірнеше университеттерде сабақ берді, оның ішінде өзі бітірген университетінде, Оксфорд және Венеция университеттерінде, сондай-ақ Массачусетс штатындағы Уэлсли колледжінде. 1997 жылы ол Редонда Корольдігінің бұрынғы билеушісі Джон Уинн Тайсоннан корольдік туралы түсінігі үшін және «Барлық жандар» (Todas las almas, 1989) романында оның бұрынғы корольдерінің бірі Джон Гоусуорт туралы айтқаны үшін Редонда Корольдігінің королі атағымен марапатталды.
Javier Marías Franco (20 September 1951 – 11 September 2022) was a Spanish author, translator, and columnist. Marías published fifteen novels, including A Heart So White (Corazón tan blanco, 1992) and Tomorrow in the Battle Think on Me (Mañana en la batalla piensa en mí, 1994). In addition to his novels, he also published three collections of short stories and various essays. As one of Spain's most celebrated novelists, his books have been translated into forty six languages and sold close to nine million copies internationally. He received several awards for his work, such as the Rómulo Gallegos Prize (1995), the International IMPAC Dublin Literary Award (1997), the International Nonino Prize (2011), and the Austrian State Prize for European Literature (2011). Marías studied philosophy and literature at the Complutense University of Madrid before going on to teach at several universities, including his alma mater, universities in Oxford and Venice, and Wellesley College in Massachusetts. In 1997, he was awarded the title of King of the Kingdom of Redonda by its predecessor Jon Wynne Tyson for his understanding of the kingdom and for mentioning the story of one of its previous kings, John Gawsworth, in his novel All Souls (Todas las almas, 1989).
Өмір
Хавьер Мариас Франко 1951 жылы 20 қыркүйекте Мадридте дүниеге келді. Оның анасы жазушы болды. Оның екі бауыры – өнер тарихшысы Фернандо және кино сыншысы, экономист Мигель еді. Мариас балалық шағының бір бөлігін АҚШ-та өткізді, онда әкесі Йель университеті мен Уэлсли колледжі сияқты әртүрлі оқу орындарында сабақ берді. Хавиер 26 жасында анасы қайтыс болды. Ол Мадридтегі Colegio Estudio мектебінде білім алды. Мадридке оралғаннан кейін, 1968 жылдан 1973 жылға дейін Мадрид Комплутенсе университетінде философия және әдебиеттану мамандықтарын оқыды. 1970 жылдардан бастап ағылшын әдебиетін испан тіліне аударумен айналысты. Оның алғашқы әдеби жұмысы анасының інісі Хесус Франко үшін «Дракула» сценарийлерін аудару болды.
Javier Marías Franco was born in Madrid on 20 September 1951.). His mother was the writer es. Two of his siblings were art historian lt=Fernando and film critic and economist lt=Miguel. Marías spent parts of his childhood in the United States, where his father taught at various institutions, including Yale University and Wellesley College. His mother died when Javier was 26 years old. He was educated at the Colegio Estudio in Madrid. After having returned to Madrid, Marías studied philosophy and literary sciences at the Complutense University of Madrid from 1968 to 1973. From the 1970s onwards, he was involved in translating English literary works into the Spanish language. His first literary employment consisted of translating Dracula scripts for his maternal uncle, Jesús Franco.
Жазу
Мариас ерте жастан-ақ жазуға бел буған. "Марселино Итурриаганың өмірі мен өлімі" ("Әйелдер ұйықтағанда" (2010) жинағындағы қысқа әңгімелердің бірі) 14 жасында жазылған. Ол алғашқы романын жазу үшін үйінен қашып, Париждегі ағасымен бірге тұрды. Роман испан жазушысы Хуан Бенетке арналған, ол баспагерді кітапты басып шығаруға көндірді, ал Висенте Молина Фуакс оған атауын берді. Оның аудармаларында Апдайк, Харди, Конрад, Набоков, Фолкнер, Джеймс, Стивенсон және Браунның еңбектері бар. 1979 жылы ол Стерннің "Тристрам Шэнди" романын аударғаны үшін Испанияның ұлттық аударма сыйлығын жеңіп алды. 1986 жылы Мариас "Сезімтал адам" (El hombre sentimental) кітабын, ал 1989 жылы Оксфорд университетінде өтетін "Барлық жандар" (Todas las almas) кітабын жариялады. 1996 жылы испандық режиссер Грасия Кверехета "Барлық жандар" (Todas las almas) ромасы бойынша "Роберт Райлендстің соңғы сапары" (El Último viaje de Robert Rylands) фильмін түсірді. 1992 жылы жазылған "Ақ жүрек" (Corazón tan blanco) романы Біріккен Ұлттар Ұйымының (БҰҰ) аудармашысы Хуанға арналған, ал оның ағылшын тіліндегі нұсқасы "A Heart So White" Маргарет Джулл Коста аударған. Бұл роман әдеби сыншылар тарапынан жақсы қабылданып, Испан сыншыларының сыйлығын жеңіп алды. 1994 жылы жазылған "Ертең шайқаста мені ойла" (Mañana en la batalla piensa en mí) романының басты кейіпкері – көлеңкелі жазушы. 1986 жылдан бергі романдардың басты кейіпкерлері – аудармашылар немесе аудармамен айналысатын адамдар, бұл Оксфорд университетінде аудармашы ретінде және аударма оқытушысы ретіндегі жеке тәжірибесіне негізделген. Осы кейіпкерлер туралы Мариас: "Олар өз дауыстарынан бас тартқан адамдар" деп жазды. 2009 жылы трилогия бір томдық кітап ретінде жарық көрді. 2011 жылы "Махаббатқа құштарлық" (Los enamoramientos) романы жарық көрді, бұл кітап әйелдің кісі өлтіру құпиясына тартылуы туралы әңгімелейді. Роман мемлекеттік Ұлттық роман сыйлығын жеңіп алды, бірақ Мариас сыйлықты қабылдамады, себебі ол ешқандай үкіметке қарыз болғысы келмеді. Ол сондай-ақ "El País" газетіне тұрақты түрде мақалалар жазатын, оның бас редакторы Пепа Буэно оның қазасын қайғымен қабылдап, испан әдебиеті үшін қаралы күн деп атады. 2005–2006 жылдары оның "La Zona Fantasma" бағанасының ағылшын тіліндегі нұсқасы ай сайын шығатын "The Believer" журналында жарияланды.
Marías began writing in earnest at an early age. "The Life and Death of Marcelino Iturriaga", one of the short stories in While the Women are Sleeping (2010), was written when he was just 14. He ran away from home to write his first novel and went to live with his uncle in Paris. It was about an American family The novel is dedicated to the Spanish author Juan Benet, who managed to compel the publisher to print the book, and to Vicente Molina Foix, who provided him with the title. His translations included work by Updike, Hardy, Conrad, Nabokov, Faulkner, James, Stevenson, and Browne. In 1979, he won the Spanish national award for translation for his version of Sterne's Tristram Shandy. In 1986, Marías published El hombre sentimental (The Man of Feeling), and in 1989 he published Todas las almas (All Souls), which was set at Oxford University. The Spanish film director Gracia Querejeta released El Último viaje de Robert Rylands (Robert Rylands' Last Journey), adapted from Todas las almas, in 1996. His 1992 novel Corazón tan blanco is centered on Juan, a translator for the United Nations (UN), and its English version A Heart So White was translated by Margaret Jull Costa. It was received well by the literary critics and won the Spanish Critics Award. In his 1994 novel, Mañana en la batalla piensa en mí, the protagonist is a ghostwriter. The protagonists of the novels written since 1986 are all interpreters or translators of one kind or another, based on his own experience as a translator and teacher of translation at Oxford University. Of these protagonists, Marías wrote, "They are people who are renouncing their own voices." In 2009, the trilogy was published as one single volume. It was followed by the novel Los enamoramientos (The Infatuations) in 2011, a story about a woman drawn into a murder mystery. The novel won the state run National novel prize, but Marías rejected the award saying he did not want to be indebted to a government of any kind. He also was a regular contributor to El País, whose editor in chief Pepa Bueno lamented his death and called it a sad day for Spanish literature. In 2005–2006, an English version of his column, "La Zona Fantasma", appeared in the monthly magazine The Believer.
Редонда
Редонда королі атағын алғаннан кейін ол Xavier I ретінде де танылды. 2000 жылдан бастап Мариас Reino de Redonda деген атпен шағын баспахана ашты. Баспахананың алғашқы кітабы Редондоның бірінші королі және жазушы М. П. Шилдің "La mujer de Huguenin" еңбегі болды. Редонданың "мұражайын иеленгеннен" кейін Мариас Reino de Redonda ("Редонда Корольдығы") атты баспа басылымын құрды. Мариас өзінің билігі тұсында өзіне ұнаған адамдарға көптеген құрметті атақтар берді, олардың ішінде Педро Альмодоварға (Тремула герцогы), Антониу Лобу Антунешке (Кокодрилос герцогы), Джон Эшбериге (Конвексо герцогы), Пьер Бурдьеге (Десарраиго герцогы), Уильям Бойдқа (Браззавиль герцогы), Джонатан Коуга (Прунес герцогы), Луис Антонио де Вильенаға (Мальмундо герцогы) және Хуан Виллороға (Ночевиэха герцогы) кірді.
After having been awarded the title, King of Redonda, he was also known as Xavier I. and, from 2000 onwards, Marías operated a small publishing house under the name of Reino de Redonda. Its first book of the publishing house was La mujer de Huguenin by the first King of Redondo and author M. P. Shiel. After "taking the throne" of Redonda, Marías began a publishing imprint named Reino de Redonda ("Kingdom of Redonda"). Marías conferred many titles during his reign upon people he liked, including upon Pedro Almodóvar (Duke of Trémula), António Lobo Antunes (Duke of Cocodrilos), John Ashbery (Duke of Convexo), Pierre Bourdieu (Duke of Desarraigo), William Boyd (Duke of Brazzaville), Jonathan Coe (Duke of Prunes), Luis Antonio de Villena (Duke of Malmundo), and Juan Villoro (Duke of Nochevieja).
Өлім
Мариас 2022 жылдың 11 қыркүйегінде Мадридте COVID-19 салдарынан туындаған пневмониядан 70 жасында қайтыс болды. Испан жазушысы Эдуардо Мендоса оны өмірінің соңында Испаниядағы ең жақсы жазушы деп еске алды.
Marías died of pneumonia caused by Covid 19 in Madrid on 11 September 2022, at the age of 70. The Spanish novelist Eduardo Mendoza remembered him as the best writer in Spain at the time of his death,
Шығармалары
Егер басқаша көрсетілмесе, барлық ағылшын тіліндегі аудармалар Маргарет Джулл Костаға тиесілі.
All English translations by Margaret Jull Costa unless otherwise indicated.
Роман және әңгімелер
Mientras ellas duermen (1990). Әйелдер ұйықтап жатқанда (АҚШ: New Directions / Ұлыбритания: Chatto & Windus, 2010)
Cuando fui mortal (1996). When I Was Mortal (The Harvill Press, 1999; New Directions, 2000)
Mala índole (1996). Bad Nature, немесе Мексикада Элвиспен бірге, Эстер Аллен аударған (New Directions, 2010)
Mientras ellas duermen (1990). While the Women Are Sleeping (U. S.: New Directions/UK: Chatto & Windus, 2010)
Cuando fui mortal (1996). When I Was Mortal (The Harvill Press, 1999; New Directions, 2000)
Mala índole (1996). Bad Nature, or With Elvis in Mexico, translated by Esther Allen (New Directions, 2010)
Антологиялар
Мәңгіліктер арасында және басқа жазбалар (АҚШ: Penguin / Ұлыбритания: Hamish Hamilton, 2017). Кейіннен испан тілінде Entre Eternidades. Y otros escritos (2018) жинағы ретінде жарияланды.
Between Eternities & Other Writings (U. S.: Penguin/UK: Hamish Hamilton, 2017). Later compiled in Spanish as Entre Eternidades. Y otros escritos (2018)