Кіріспе

1993 жылы жарық көрген Харуки Муракамидің қысқа әңгімелер жинағы

"Сары жоғалады" (象の消滅) – жапон жазушысы Харуки Муракамидің 17 қысқа әңгімеден тұратын жинағы. Әңгімелер 1980-1991 жылдар аралығында жазылып, алдымен Жапониядағы түрлі журналдарда, сосын жинақтарда жарияланды. Бұл жинақтың мазмұнын Харуки Муракамидің Knopf редакторы Гари Фискетжон іріктеді және алғаш рет 1993 жылы ағылшын тілінде басылды (жапон тіліндегі басылымы 2005 жылы жарық көрді). Осы жинақ жарыққа шығудан бұрын көптеген әңгімелер "The New Yorker", "Playboy" және "The Magazine (Mobil Corp.)" журналдарында, әртүрлі аудармалармен жарияланған болатын. Жинақ стилі және тақырыптары Муракамидің бұрынғы туындыларымен үндеседі. Әңгімелерде қалыпты жағдайлар мен түс көру араласқан, жоғалту, қирату, ұйысқандық пен жалғыздық сияқты ауыр мәселелер көтеріледі. Кітаптың атауы жинақтағы соңғы әңгімеден алынған.

"Қарлы құс және сейсенбілік әйелдер"

Ескерту: Бұл оқиға кейіннен "Желқұс хроникасының" бірінші тарауы ретінде жаңартылды. Белгісіз әйелдің, оған он минут уақыт беруді талап еткен жағымсыз телефон қоңырауынан кейін, бір ер адам әйелінің жоғалған мысығын іздеуге шығады және көршінің бақшасында бір қызбен кездеседі.

"Екінші нан пісіру зауытына шабуыл"

Жақында ғана үйленген, жиырма жеті жасқа жуық ерлі-зайыптылар аштан өлгендей төсекте жатыр. Холодильниктерінде тек алты бөтелке сыра мен печенье бар еді. Оны ішіп-жеп болған соң, күйеуі әйеліне он жыл бұрын досымен бірге кондитерлік дүкенді "тонауға" тырысқан оқиғаны айтады. Олар күшпен кондитерлік дүкеннен мүмкін болғанша көп нан алуды жоспарлаған. Бірақ, екі жігіт әрекет жасамас бұрын, дүкен иесі қарсы ұсыныс жасайды: ол Рихард Вагнердің жанкүйері болғандықтан, егер олар оның дүкенінде «Таннхойзер» және «Ұшқыш Голландиялық» операларын тыңдаса, оларға көтере алатын барлық нанды береді. Олар келіседі, ал нан екеуіне бірнеше күнге жетеді. Осы оқиғаны естіген әйел, сағат 2:30 болғанына қарамастан, солай істеуді ұсынады.

Олар Токио қаласында кондитерлік дүкендерді іздейді, бірақ барлығы жабық болады; олар "келісімге" келіп, "Макдоналдс" дүкенін тонауға бел буады. Шаңғы маскалары мен Remington автоматтарымен қаруланған күйеуі мен әйелі мейрамханаға кіріп, отыз Биг Мак сұрайды. Мейрамханадағы үш қызметкер осы ерекше талапты орындайды. Содан кейін жұбайлар мейрамханадан шығып, бос тұрақ тапқанша көлікпен жүреді; содан кейін әрқайсысы тоққанша төрт-алты Биг Мак жейді. Осыдан кейін ол өзін тыныш сезінеді.

"Кенгуру" коммюникесі

Бір бөлім дүкеннің тауар бақылау бөлімінде жұмыс істейтін ер адамға бір әйел хат жазып, қателікпен Брамс орнына Малер сатып алғанын айтып шағымданды. Ер адам әйелдің шағым хатынан қатты әсерленеді, содан кейін ол зообақта кенгуруларды көргеннен кейін онымен жеке байланысқа түсуге шешім қабылдайды; ол осы хатты оған "Кенгуру хабарламасы" деп атауға бейімді.

"Қарасам, бір таңертеңгісін бір керемет қыз"

Токиодағы бір ер адам Хараджуку ауданында өзі үшін "100% ұғымдас қызды" кездестіргенін айтады. Ол он сегіз жасар жігіт пен он алты жасар қыздың танысып, бір-біріне 100% сай екендерін мойындаған жағдайды елестетеді. Олар бұл болжамды тексеру үшін әрқайсысы өздерінің жолымен жүріп, тағдыр оларды қайтадан қосады деп келіседі. Жылдар өтеді, бір қыста екеуіне де қатты грипп шалдығады, бұл олардың ересек жастағы көп естеліктерін ұмытуға себеп болады. Олар Хараджукуда кездеседі, ол отыз екіде, ал ол отызда, бірақ бір-біріне тоқтамай өтіп кетеді. Ер адам бұл сөзді "100% ұғымдас қызға" айтуы керек еді дейді.

" Ұйқы "

Бір әйел 17 күн бойы ұйықтаған жоқ, бірақ ұйықтау қажеттігін сезінбейді. Ол күйеуі мен балаларынан жағдайын жасырады, бірақ түндерді шоколад жеп, Rémy Martin бренди ішіп, Анна Каренина кітабын оқып және Civic көлігімен қала көшелерінде жүріп өткізеді. Соңында, ұйқысыздық оны көліктің ішінде кемде-кем адам болатын тұраққа жеткізеді, онда қауіп күтіп тұр.

"Рим империясының құлдырауы, 1881 жылғы үндістандықтар көтерілісі, Гитлердің Польшаға басып кіруі және қаһарлы желдер патшалығы"

Бір ер адам күнделігін жазады, күні бойы болған оқиғаларды еске түсіретін ерекше тіркестер оған ой салу арқылы.

"Ледерхозен"

Бір әйел анасының ажырасу оқиғасын айтады. Ажырасуға себеп – анасы күйеуіне естелік ретінде Германиядан ледерхозен алуға барған сапары болды. Күйеуі Токиода үйде қалған еді. Дүкен күйеуі өлшем алу үшін болмағандықтан оған сатудан бас тартты, сондықтан ол сол өлшемдегі біреуді іздеп тапты.

"Ақ үйдің жанып жатқаны"

Ескерту: Бұл әңгіме 2018 жылғы Оңтүстік Кореяның психологиялық триллер фильмі «Куйген» (Burning) негізінде жазылған. 31 жастағы, үйленген ер адам мен 20 жастағы әйел арасында белгісіз, кездейсоқ қарым-қатынас туады. Әйел, әуесқой мим артисі, Жапониядан Алжирге кетіп қалады. Үш айдан кейін ол жапон жігітімен бірге қайта оралады. Бір күні әйел және оның жігіті ер адамның үйіне келіп, қонаққа шақырады; оның әйелі туған туыстарына барып кеткендіктен, ол жиынға келіседі. Үшеуі ер адамның тұрғын бөлмесінде бейсалық ішімдік ішіп, марихуана шегеді; әйел бір рет шеккеннен кейін төсекке жатуға көмектеседі. Тұрғын бөлмеде жігіт әр екі ай сайын астық қоймасын өртетінін айтады. Оған қызыққан ер адам, неліктен және қалай солай ететінін сұрайды. Жігіт, моральдық міндеттілік сезімімен солай ететінін және өртетін астық қоймаларын олардың жағдайына қарай таңдайтынын жауап береді. Әйел оянғаннан кейін жігітімен бірге ер адамның үйінен кетеді, бұл ер адамды астық қоймасын өртеу туралы ойға жетелейді. Ол келесі бірнеше күнін жігіт өртеуі мүмкін жақын маңдағы астық қоймаларын іздеуге арнайды. Ол бес қораны анықтап, олардың бәрін бір ай бойы таңертеңгі жүгірісі кезінде аралап өтеді, бірақ өрт сүрлері табылмайды. Ер адам Рождествода жігітпен қайта кездеседі, екеуі кофе ішеді. Ол жігіттің соңғы кезде астық қоймасын өртегені туралы сұрайды; ол бір ай бұрын өртенгенін айтады. Кету алдында жігіт ер адамнан әйелді соңғы кезде көрген-көрмегенін сұрайды; ол жоқ дейді, жігіт те жоқ дейді, ал әйел телефонға жауап бермейді немесе есікті ашпайды. Ол әйелдің пәтерін тексеріп, пошта жәшігінің жарнама парақтарымен толы екенін көреді. Кейін қайтадан қараса, есікте жаңа есім жазылғанын көреді және ол әйелдің жоғалып кеткенін түсінеді. Күнделікті өмірін жалғастыра отырып, ол кейде өртенген астық қоймалар туралы ойлайды.

"Кішкентай жасыл жәндік"

Қорқынышты жанұя бір әйелдің бақшасынан шығып, үйіне еніп, оған махаббат ұсынады. Ол жанұя оның ойын оқи алады, ал ол осы қабілетін оған қарсы күресу үшін қолданады. Әйелдің талапкерлік бас тартуынан кейін, жанұя ақыры өліп, тек көлеңкеге айналады.

"Отбасылық мәселе"

Токиодағы бір пәтерде ер адам мен оның кіші әпкесі бірге тұрады. Сан-Францискодағы Балықшы кемежайына сапар кезінде бауырлас кейіннен қалыңдығы болатын Нобору Ватанабе есімді ер адаммен кездеседі; ер адам оның таңдауын мақұлдамайды. Сонда ол: "Ағаңның бәрі күлкіге айналған сияқты", - деп жауап береді. Апасы Ноборуды үйіне түскі асқа шақырғанда, ерлер некеден кейінгі жоспарлар туралы сөйлесуге мүмкіндік алады. Кейін ер адам бірдеңе ішуге шығады. Ол барда бір әйелмен танысады; олар бейсбол туралы сөйлеседі және тағы бірнеше стакан ішкеннен кейін оның пәтерінде жыныстық қатынасқа түседі. Үйге оралғанда, ол және оның әпкесі жыныстық өмірлері туралы әңгімелеседі, онда олар әрқайсысы қанша серіктеспен ұйықтағанын біледі; еркек жиырма алты дейді, ал әпке Ноборумен таныс болғанға дейін екі дейді. Содан кейін әрқайсысы түнгі бөлмелеріне кетеді.

"Төрезе"

Бітіруші бір жыл бойы "The Pen Society" ұйымында жұмыс істейді, онда ол мүшелердің хаттарына жауап береді, олардың прозасын бағалап, құрылысшыл пікірлер білдіреді. Ол кеткенде, баласы жоқ, үйленген әйелмен жеке байланыс жасайды. Олар кешкі астын оның үйінде жеп, өнер мен әдебиетке қатысты, әсіресе қызығушылықтарын талқылайды. Он жыл өткен соң, ол оның тұратын ауданынан өтіп бара жатқанда, сол күнді сағынышпен еске алады.

"Теледидар адамдары"

Теледидар адамдары ертегішінің пәтеріне теледидар орнатады, олар қалыпты адамдардан 20-30% кішірек, бірақ оның әйелі бұл өзгеріске назар салмайды. Кейін ол оларды жұмысына теледидар әкеп кіргенін көреді, бірақ әріптестеріне айтқанда олар сөзді бұрып тастайды. Содан кейін оның әйелі жоғалып кетеді, бірақ ол Теледидар адамдарымен қайтадан кездеседі.

"Қытайға жету үшін жай жүретін қайық"

Токиолық бір ер адам қытай халқымен болған қарым-қатынасын еске алады. 1959 немесе 1960 жылы, орта мектепте оқып жүрген шағында, ол «қытай бастауыш мектебіне» барып, стандартты қабілеттестік тестісін тапсырады. Сыныпқа барар жолда төбеден өту керектігін есіне алады. Емтиханды қадағалаушы келгенде, тестілеу ережелерін түсіндіріп, содан кейін өзінің қытай екенін және мектепте сабақ беретінін хабарлайды. Ол 40 емтихан тапсырушыдан парталарды сыйлап, зақымдамауын сұрайды. Баяндаушыдан басқа барлығы «иә» деп жауап береді, ал қадағалаушы оларды мақтан тұтуға шақырады. Токиодағы он тоғыз жастағы колледж студенті болып жұмыс істегенде, баспахана қоймасында жартылай жұмыс істеген кезде, осыған ұқсас жастағы қытай қызымен танысады. Жапонияда туғандықтан, ол этникалық тамырына көп қатысы жоқ. Жұмыстың соңғы күні бірге кешкі ас ішіп, дискотекаға барады. Күндізгі демалыстан кейін, ол оны қате пойызға мінгізіп алады. Қатесін байқаған ол келесі пойызбен соңғы станцияға барады. Өзінің қателігін мойындағаннан кейін, әйел өзінің әлсіздігін айтады, ол ертең үйіне қайтар алдында оған қоңырау шалатынын уәде етеді. Ертесіне таңертең ол қыздың телефон нөмірі жазылған сіріңке қорабын тастап кеткенін біледі. Бұл қатеге қарамастан, ол оның нөмірін алу үшін көптеген жолдарды сынап көреді, бірақ сәттілікке жете алмайды; ол оны ешқашан қайта көрмейді. 28 жастағы кәсіпкер Аоямада орта мектептегі қытай сыныптасымен кездеседі. Олар кофеханада біраз әңгімелеседі, бірақ жігіт әріптесінің кім екенін есіне түсіре алмайды, орта мектептегі ағылшын тілі оқулығынан есте қалған «көпірдің астынан көп су ақты» деген сөздерді естігенге дейін. Әріптесі Токиодағы қытай отбасыларына энциклопедия сататынын айтады. Ол ақпараттарды іздеп, әріптесіне визиткасын береді, содан кейін олар өздерінің жолдарына кетеді. Әңгіме баяндаушының қытай халқымен болған ерекше қарым-қатынасын еске алумен аяқталады.

"Бейне билеуші жұлдыз"

Пилдер өндіретін зауытта жұмыс істейтін адам билеген жұлдызды армандайды, содан кейін жұлдыздың өмір сүргенін және революция алдында патша үшін билегенін естіді. Кейінгі түсінде ол фабрика биінде әдемі қыздың жүрегін жеңу үшін жұлдызмен келісім жасайды.

"Күннің соңғы шөптесін"

Өзінің жұмысына риза болған бір ер адам, қатыстық ажырасқан соң, ақшаға қажеттілігі болмайтындықтан, газон шабу жұмысынан қол үзді. Ол Йомиури жеріне жақын болған соңғы жұмысы туралы айтады. (1987)

"Тыныштық"

Ниигатаға ұшақ күтіп тұрғанда, аты-жөнін атамаған баяндаушы өзінің досы, әуесқой боксшы Озавадан, егер боксшы бірде-бір дау кезінде басқа адамды ұрған ба деп сұрайды; Озава орта мектепте сыныптасы Аокимен болған жанжал кезінде бір рет солай істегенін айтады. Аоки – үлгілі оқушы, әрқашан емтиханнан жоғары балл алатын. Бірақ, орта мектепте ағылшын тілінен бір емтихан кезінде Озава Аокиден озып кетті; Озава ата-анасының оған ерекше зат сатып алуға уәде бергені оны бұрынғыдан да жақсы оқуға ынталандырды. Аоки өзінің «сәтсіздігін» білген соң, Озава емтиханды алдаған деген қауесет таратты. Озава Аокиге оқиға туралы айтқанда, Аоки оны қатты жек көріп, Озава оған жақ сүйеді; екеуі тіпті жоғары сыныпта оқып жүргенде де жылдар бойы сөйлеспейді. Жоғары сыныптың соңғы жылында екі баланың сыныптасы Мацумото пойыздың алдына секіріп, өз-өзіне қол жұмсады. Полиция оқиғаны тергенде, оны сыныптастары зорлағанын білді, бірақ оның денесіндегі көк дақтарды кім салғанын анықтай алмады. Олар Озаваны боксшы болғаны және бұрын бір оқушыны ұрғаны үшін күдікке түсірді; Озава Аоки орта мектепте болған оқиғаға әлі де ренжігендіктен, осы қауесетті таратқанын болжайды. Озава ешқандай кінәлілік танылмағанына қарамастан, сыныптастары оны жақтырмады; олар мектеп бітіргенге дейін оған қатысты толық үнсіздік сақтады. Бірде ол мектеп жылының соңына дейін үнсіздікке шыдап, Аокиге тіке қарады. Озава баяндаушыға Аоки сияқты мүмкіндікті шебер пайдаланатын адамдарға ерекше құрметпен қарағанын айтады. Озава адамзаттың көпшілігі жалғанға сене беріп, Аоки сияқты адамдардың артынан сұрақсыз ілесіп кететініне көңілі толады. Екі жігіт ұшақты күтіп отырып, сыра ішуге бел буады.

"Сұлбаның жоғалуы"

Қартайған піл мен оның күтушісі із-түзсіз жоғалып кетіп, оларды соңғы рет көрген адам – баяндаушы.

Мазмұны

Атауы (Жапонша атауы) Жапонша жарияланған жылы Филіп Габриэль аударған «Құрылған құс және сейсенбі күнгі әйелдер» («Nejimaki dori to kayōbi no onna tachi») 1986 Альфред Бирнбаум The New Yorker 1990 «Екінші нан пісіру шабуылы» («Pan'ya saishūgeki») 1985 Джей Рубин Marie Claire Japan, Playboy 1992 «Кенгуру коммюникесі» («Kangarū tsūshin») 1981 Альфред Бирнбаум Zyzzyva (Филіп Габриэль аударған) 1988 «Сәуірдің әдемі күнінде 100% мінсіз қызды кездестіру туралы» («Shigatsu no aru hareta asa ni 100 pāsento no onna no ko ni deau koto ni tsuite») 1981 Джей Рубин The Elephant Vanishes 1993 «Ұйқы» («Nemuri») 1989 Джей Рубин The New Yorker 1992 «Рим империясының құлауы, 1881 жылғы үнді көтерілісі, Гитлердің Польшаға басып кіруі және ашулы желдер әлемі» («Rōma teikoku no hōkai, 1881 nen no Indian hōki, Hittorā no Pōrando shinnyū, soshite kyōfū sekai») 1986 Альфред Бирнбаум The Magazine (Mobil Corp.) «Lederhosen» («Rēdāhōzen») 1985 Альфред Бирнбаум Granta 1993 «Шатыр өртеу» («Naya o yaku») 1983 Альфред Бирнбаум The New Yorker (Филіп Габриэль аударған) 1992 «Кішкентай жасыл монстр» («Midori iro no kedamono») 1981 Джей Рубин The Elephant Vanishes 1993 «Отбасылық іс» («Famirii afea») 1985 Джей Рубин The Elephant Vanishes 1993 «Терезе» («Mado») 1991 Джей Рубин The Elephant Vanishes 1993 «TV адамдары» («TV Piipuru») 1989 Альфред Бирнбаум The New Yorker 1990 «Қытайға баяу кеме» («Chūgoku yuki no surō bōto») 1980 Альфред Бирнбаум The Threepenny Review 1993 «Билейтін ергежейлі» («Odoru kobito») 1984 Джей Рубин The Elephant Vanishes 1993 «Кешкі соңғы газон» («Gogo no saigo no shibafu») 1982 Альфред Бирнбаум The Elephant Vanishes 1993 «Үнсіздік» («Chinmoku») 1991 Альфред Бирнбаум The Elephant Vanishes 1993 «Пілдің жоғалуы» («Zō no shōmetsu») 1985 Джей Рубин The New Yorker 1991

Театрлық бейімдеу

Британдық театр компаниясы Complicite Жапонияның Setagaya Public Theatre-мен бірлесіп, "Сары қаңырап қалады" атты сахналық қойылымды жасады. Қойылымда Муракамидің жинағынан үш әңгіме ("Ұйқы", "Екінші нан пісіруханасына шабуыл" және тақырыптық әңгіме) ойнатылды. Симон МакБурни режиссерлік етті, ал жапондық актерлер қатысқан қойылым 2003 жылдың мамыр айында Токиода көрсетілді, содан кейін шектеулі фестивальдерде халықаралық турнеге шықты. Көрсетілім жапон тілінде болды, ал ағылшын тілінде субтитрлер көрсетілді. Бұл қойылымда Complicite бұрыннан қашқан көптеген мультимедиалық элементтер қолданылды, бірақ олар компанияның дәстүрлі қауымдық әңгімелеу және күшті физикалық өнер стилімен үйлестірілді. Мысалы, атақты фил кейде бейнеэкранда үлкейтілген көзбен, ал кейде кеңсе орындықтарына иілген төрт актермен бейнеленді. Техникалық шеберлік пен құнды адамдық әңгіменің осы үйлесімі сыншылардың жоғары бағасын алды, олар пьесаның юморын, реализмін және Мураками прозасына сай келетін арман сияқты қимылын да атап өтті.

Танымал мәдениет

"Сары жоғалып кетеді" әңгімесі Азия пілдері туралы зерттеу жұмысына және олардың Үндістандағы ауылдық кедейлердің әл-ауқатына тигізетін әсеріне арналды. "Екінші нан пісіруханасына шабуыл" Гранц Хенман сценарийін жазған және қоса режиссерлік еткен Тиль Швайгер жұлдыздығы бар неміс фильмі "Полярлық аюда" бір көрініс ретінде пайдаланылды. "Екінші нан пісіруханасына шабуыл" сондай-ақ Оңтүстік Кореяның "Акустикалық" фильм трилогиясының бір эпизодының негізі болды. "Барн Бёрнинг" Оңтүстік Кореялық режиссер Ли Чанг Донгтың 2018 жылғы "Бёрнинг" фильміне бейімделді, ол сол жылы Канн кинофестивалінде үлкен құрметке ие болды. "The Wind up Bird and Tuesday's Women" атты туынды 2004 жылы Израиль режиссерлері Одед Биннун мен Михал Брезис қысқаметражды фильмге бейімдеді, ол бірнеше халықаралық кинофестивальдерде көрсетілді, сондай-ақ Израильде кинотеатрларда көрсетілді.