Кіріспе

Норвегия монархиясы тарихына шолу
Норвегия монархиясы институтының тарихы
Норвегия Корольдігі біртұтас мемлекет ретінде 9 ғасырда король Харальд I Fairhair билігі тұсында қалыптасты. Норвегияның ұсақ патшалықтарын біріктіруге жасаған тытысы нәтижесінде алғашқы белгілі норвегиялық орталық үкімет құрылды. Алайда, ел көп ұзамай қайтадан бөлініп, 11 ғасырдың бірінші жартысында біріктірілді және содан бері Норвегия монархияны сақтап келеді. Дәстүр бойынша, ел Fairhair әулетімен басқарылған деп есептеледі, бірақ қазіргі ғалымдар 11 ғасыр патшалары мен олардың мұрагерлерінің шын мәнінде Харальдтың ұрпақтары болған-болмағанына күмән келтіреді.

Ақ шашты әулет, дәстүрлі және заманауи көзқарастар

Дәстүрлі көзқарас бойынша, Норвегия «Fairhair» әулетінің мұрагерлік патшалығы болды, алғашқы біріктіруші патша Харальд Фэрхейрдің агнатикалық (патрилинейлік) ұрпақтары. 872 жылдан кейін таққа отырғандардың барлығы кейінгі ғасырлардағы тарихи жазбаларда Харальдтың ер ұлдары ретінде көрсетілген. 13 ғасырда корольдік заңмен мұрагерлік болып жарияланды, бұл орта ғасырларда сайлау арқылы билік құрған басқа скандинавиялық монархиялардан өзгешелік құрады. Харальд Фэрхейр бүкіл Норвегияның алғашқы патшасы болды, ол бұрын бірнеше жеке кішігірім патшалықтардың жерлерін өзінің билігіне бағындырды. Бұл біріккен Норвегия патшалығының негізі дәстүрлі түрде 872 жылға, Хафрсфьорд шайқасында оған қарсылық көрсеткен соңғы кіші патшаларды жеңген кезде жатқызылады, бірақ оның билігін толық бекітуге көп жыл кетті. Фэрхейрдің патшалығы солтүстік жағалау аймақтарын Трёнделагқа дейін қамтыды, бірақ ол қайтыс болғаннан кейін патшалық кішігірім патшалықтарға қайта бөлінді, олардың көпшілігі Харальдтың ұлдары, ұрпақтары немесе одақтастарының қолында болды, алайда Ладеярлдар сияқты басқа династиялардың қол астындағы аудандар да болды. Дегенмен, орталық биліктің бақылауы туралы түсінік қалыптасты. Норвегияны Фэрхейрдің ұлдары мен мұрагерлері, Норвегияның Эрик I және Норвегияның Хакон I тұсында мұрагерлік патшалық ретінде қарастыру мәселесі әлі де даулы. Кейбір тарихшылар олардың елге нақты монархиялық билік жүргізе алмағанын атап өтіп, 1015 жылдан бастап билік құрған Қасиетті Олав (Олаф II) Фэрхейрден кейін бүкіл елді бақылауға алған алғашқы патша болды деп мәлімдейді. Олаф Норвегияның христиан дінін қабылдауына ықпал еткен тұлға ретінде танылады. Кейіннен ол Rex Perpetuum Norvegiæ (лат. Норвегияның мәңгілік патшасы) атағымен де құрметтелді. Тек Олав II және Харальд III ағайындыларының тұсында ғана мұрагерлік ережелермен анықталып, тақ күшпен басып алынбай, мұрагерлікпен беріле бастады. Алайда, «Фэрхейр» әулеті жасанды құрылым болуы мүмкін. 970 жылы патша Харальд Грейклоакты өлтіру оның атасы Харальд Фэрхейрдің тікелей туыстарының билігін тоқтатты, ал Норвегияны 25 жыл бойы Дания патшасы мен оның өкілдері басқарды. Норвегияның Олав I-і, шетелде белгісіз жағдайда өскен, патшалықты күшпен жаулап алды. Оның өлімінен кейін Дания тағы 15 жыл билік құрды, содан кейін сәтті викинг шабуылдары жасаған Олав Харальдсон патшалықты жаулап алып, оның орнын ұлы, содан кейін жарты інісі Харальд Хардраде, өзі әйгілі викинг, бағындырды. Кейінгі батырлық сағалары осы үш жауынгер патшаның әрқайсысын Харальд Фэрхейрден алыс туыс ретінде көрсетеді. Алайда, (әсіресе Клаус Краг) Харальд Фэрхейрді Олав I, Олав II және Харальд Хардрадеге байланысты генеалогиялық желілер саяси қиял, олардың билігін және Хардраде ұрпақтарының билігін заңдылау үшін, сондай-ақ Викен аймағына (қазіргі Осло айналасындағы аймақ) талап ету үшін жасалған саяси қиял деп ұсынылған. Бұл ұсынысты қолдаушылар Харальд Хардрадені кейінірек патшалық билік жүргізетін әулеттің алғашқы патшасы деп санайды және сол кездегі оның талабы тек Олав II-нің аналық ағасы болуына негізделген, ал Фэрхейрден алыс туыстық емес. Бір анадан шыққан туыстық германдық түсінік бойынша дұрыс династиялық байланыс емес еді, сондықтан Харальд Хардраденің заңдылығы оның және оның екі әкесінің Фэрхейрден шыққан еркек желісін жасауды қажет етті. Осы ойлап табылған туыстық Heimskringla псевдотарихи сағаларында көрінеді.

Хардред және Сверре әулеттері

Харальд Хардрадтың тұсында Норвегия тәуелсіз мемлекет ретінде бекітілді және барлық келесі патшалар оның ұрпақтары екенін мәлімдеді. Бірнеше ерекше жағдайларды қоспағанда, барлық сәтті талаптар жақсы негізделген және қазіргі тарихшылар тарапынан дауланбайды. Бұл патшалар тізбегі кейде «Hårdråde ætten» деп аталады, оларды Харальд Пәліштің белгілі бір ұрпақтарынан ажырату үшін. Егер Хардрадты Пәліштің ұрпағы деп қабылдаса, бұл әулет үлкен Пәліш әулетінің бір тармағы ғана болады. Патшалар өз әулеттеріне ресми атау бергені белгісіз. 13 ғасырға дейін мұрагерлік туралы нақты заңдар болған жоқ. Оның орнына, мұрагерлік ескі германдық дәстүрлерден бастау алған әдет-ғұрыптарға негізделген: жағдай шартты түрде агнатикалық ағалыққа және агнатикалық мұрагерлікке, сондай-ақ сайлау монархиясының кейбір элементтеріне бағынды. Харальд Хардрадтың барлық еркек ұрпақтары патшалыққа үміткер бола алатын. Бұл некеден тыс туған ұлдарды да қамтиды, және көптеген патшалардың жартылай ресми әйелдері болды. Патша болу үшін үміткерді халық жиналысында құттықтау қажет болды, бірақ ол үміткерлігін жарияламас бұрын жиналыстың қолдауын қамтамасыз етуге тырысты. Көздерде үміткерді жиналыс қабылдамаған жағдайлар тіркелмеген. Патшалық институционалдану кезінде бірнеше жиналыстар, әсіресе Трёнделагтағы Эретинг, жаңа патшаның құттықталу орны ретінде ерекше мәртебеге ие болды. Бұл әдеттердің нәтижесінде ағалар мен жарты ағалар бірлесіп таққа отырып, бірге билік жүргізді, бірақ мұндай келісімдер көбінесе ұзаққа соқпады. Осының салдарынан, мұрагерлік көбінесе жанжалдарға, интригаларға және кейде шағын азамат соғыстарына әкеп соқты. 1130 жылдардан бастап, 1240 жылға дейін қақтығыстар көбінесе азамат соғысына ұласты. Алайда, әулеттің Хардрад тармағы билікке келген кезде, король Харальд III-нің еркек ұрпақтары ғана патшалыққа құқылы екендігі туралы жалпы келісімге келді. Кейінгі патшалық талапкерлерінің Пәліш әулетіне жататыны туралы көптеген мәлімдемелері айқын жалғандық (әсіресе Сверре Сигурдссонның мәлімдемесі). 1163 жылы Норвегияның Магнус V, бұрынғы билеушінің қызының ұлы, таққа отырды. Ол шіркеудің қолдауын алды, бірақ бастапқы табысқа қарамастан, және мұрагерлік туралы кодификацияланған заңның алғашқы мысалы (өзінің туысқандық мұрагерлігіне рұқсат беру) болғанына қарамастан, ол ескі патшалық әулетінің еркек желісінің мүшелерімен құлатылды. 13 ғасырда король Хакон Хаконсон патшалықты ресми түрде мұрагерлік деп жариялады, мұрагерлік жүйесі үлкен балаға басымдық берді. Сондай-ақ, Хакон Хаконсонның өзі король Хакон Сверресонның заңсыз ұлы болғандықтан, тууының заңдылығы мұрагерлік желісінде маңызды факторға айналды. Хаконның үлкен ұлы Сигурд Хаконның заңды ұлдары Хакон мен Магнуспен айналып өтті. Германдық монархия дәстүрі бойынша корольді ақсүйектердің өкілдік жиналысы сайлап тағайындау керек еді. Сайлауға құқылы адамдар патшалық қанда болуы керек еді; бұрынғы корольдің үлкен ұлы автоматты түрде сайланбады. Азамат соғысы кезінде мұрагерлік заңдарының белгісіздігі және бірнеше корольдер арасындағы билікті бөлісу практикасы жеке дауларды толыққанды соғысқа ұшыратуы мүмкін еді. Ғасырлар бойы патшалар билігін нығайтып, ақырында қатаң мұрагерлік заң Норвегияны негізінен мұрагерлік патшалыққа айналдырды. Дания және Швециямен одақтастықтардың нәтижесінде таққа мұрагерлік қағидалары бірнеше рет бұзылды, олар 1450 жылы нақты жойылғанға дейін.

Дания мен Швециямен одақтар

1319 жылы «әдемі шашты» әулеттің еркек буынының қырылуынан кейін Норвегия тағына аналық желі арқылы Магнус VII келді, сол жылы ол Швецияның патшасы болып сайланды. 1343 жылы Магнус Норвегия королі тағынан бас тартып, кіші ұлы Хакон VI Норвегияның мүддесі үшін кетіп қалды. Ескі ұлы Эрик Норвегияның болашақ мұрагерлік құқығынан алынып тасталды. Норвегия тарихшылары дәстүрлі түрде бұл айқын үзілісті бұрынғы мұрагерліктермен байланыстырып, Норвегия ақсүйектерінің Норвегияның одақтағы екінші дәрежелі орнына наразы болғандықтан туындады деп түсіндіреді. Дегенмен, бұл Магнустың династиялық саясатының нәтижесі болуы мүмкін. Оның екі ұлы және екі патшалығы болды, және ол мұра үшін күрестің басталуына орай, олардың әрқайсысы біреуден мұрагерлік алсын деді. Магнус сонымен қатар Эриктің Швеция патшасы болып сайлануын қамтамасыз етуге тырысты. 1349–1351 жылдардағы Қара өлім Норвегия монархиясының құлдырауына себепкер болды, өйткені ақсүйек отбасылары мен халықтың көп бөлігі ауыр зардап шекті. Бірақ ақсүйектер мен монархия үшін ең ауыр фактор олардың иеліктерінен түсетін табыстың күрт төмендеуі болды. Көптеген шаруашылықтар тасталып, жалға алу ақысы мен салықтар төмендеді. Бұл Норвегия монархиясын адам күші, ақсүйектердің қолдауы, қорғану қабілеті және экономикалық қуаты тұрғысынан әлсіретті. Данияның Маргарет I-нен бастап Норвегия тағын норвегиялық емес (көбінесе даниялық деп есептелетін) бірқатар корольдер басқарды, олар әртүрлі скандинавиялық елдердің тағын немесе барлығының тағын бірге басқарды. 1440 жылы Норвегияның құпия кеңесі Дания мен Швеция да солай істегеннен кейін король Эрик III-ті (1383–1459) мәжбүрлеп тақтан түсірді. Таққа ең жақын мұрагер Эриктің туысы Бугислав болды, бірақ Дания мен Швеция сияқты бір корольді таңдау қажеттілігіне байланысты мұрагерлік заңдары ескерілмеді. Сондықтан Баварияның Кристофері Норвегияның патшасы болып сайланды. 1448 жылы Кристофер жақын мұрагерлері болмастан қайтыс болғанда, Швеция мен Дания арасындағы одақ бұзылды, өйткені екі ел әртүрлі корольдерді таңдады. Швеция Карл Кнутсон Бонды таңдады, ал Дания Кристиан Ольденбургті (Данияның Кристиан I) таңдады. Осылайша Норвегияның алдында қиын жағдай туды. Тағы бір рет, мұрагерлік құқықтар қабылданған шешімдерге аз әсер еткен сияқты (феодалдық мұрагерлік бойынша Мекленбург герцогы ең жақын құқыққа ие болған болар еді, ал келесі тармақтың басшысы ретінде Шлезвиг-Гольштейн герцогы Адольф, бірақ ол өзінің туысы Кристианның сайлануын қолдаған). Норвегияның Хакон V-тің ұрпағы Судрим желісінің Сигурд Джонссоны кандидат ретінде аталған көрінеді, бірақ ол ұсыныстан бас тартты. Норвегия ақсүйектері Швеция королі Карл мен Дания королі Кристианның жақтастары арасында бөлінді. Карл 1449 жылы Тронхеймде Норвегияның патшасы болып таж кигізілді, бірақ 1450 жылы Даниямен жеке бейбіт келісімге қол қойып, Норвегия тағынан Дания королі Кристианға бас тартуға келісті. Норвегиялықтар бұл шешімге қатыспады, бірақ олардың жалғыз кандидаты Кристиан болды. Ол сол жылы Тронхеймде таж кигізілді. Осылайша Ольденбург әулеті алғаш рет Норвегия монархиясына енгізілді. 1450 жылы Бергенде Норвегия мен Данияның құпия кеңестері жасаған одақ шартында Норвегияның сайланған патшалық болып табылатыны және мәңгілікке Даниямен бірдей корольге ие болатыны көрсетілген. Король қайтыс болған кезде Норвегия мен Данияның құпия кеңестері жиналып, бұрынғы корольдің заңды ұлдарының арасынан жаңа корольді сайлайды. Егер мұндай ұлы болмаса, таңдау еркін болды, бірақ кеңестер ортақ король туралы келіспейінше бөлінбеуі керек еді.

Дания Норвегия

1523 жылғы 6 маусымда Швеция одақтан толығымен шығып, Норвегияны Дания патшасымен тең емес одақта қалдырды. Келесі ғасырларда Норвегия монархиясы көбінесе шетелде тұратын патшамен сипатталды. Бұл Норвегияның монархиялық басқару құрылымдарын әлсіретті; мысалы, Риксрад біртіндеп ықпалын жойды, себебі норвегиялық дворяндар корольдің сенімін даниялық әріптестері сияқты пайдалана алмады. Король де Норвегияның қажеттіліктеріне сәйкес басқаруға мүмкіндігі шектеулі болды, өйткені қашықтық оның және оның кеңесшілерінің Норвегиядағы жағдайды жақсы білмейтінін көрсетті. Норвегия архиепископтығы ұлттық аумақпен дәлме-дәл шектесетін сирек елдердің бірі болды. Сондықтан шіркеу Норвегияның жеке монархиясын сақтауға тырысуда маңызды рөл атқарды. 16 ғасырда Норвегия дворяндары мен король арасындағы билік күресі протестанттық реформациямен бір уақытта шиеленісті. Бұл Норвегиядағы Дания үстемдігіне қарсы күрес реформацияға қарсы күреспен байланысқан, өкінішті оқиғалар тізбегіне әкелді. Екеуі де сәтсіз аяқталғанда, салдары ауыр болды. Норвегиядағы католик епископтары лютеран епископтарымен ауыстырылды. Норвегиялық Риксрад 1536/1537 жылдары де-факто таратылды және Норвегиядағы маңызды лауазымдарға барған сайын шетелдіктер тағайындала бастады. Келісім туралы жаңалықты естіген Дания мен Норвегияның ханзадасы Кристиан Фредерик, Норвегиядағы резидент вице-король, Норвегияның тәуелсіздік қозғалысын құруға қатысты. Тәуелсіздік қозғалысы, ішінара Дания тағының құпия қолдауымен, сондай-ақ Норвегияның тәуелсіздікке деген ұлы құштарлығының арқасында сәтті аяқталды. 10 сәуірде Ейдсволда конституцияны қабылдау үшін ұлттық жиналыс өтті. Норвегия 17 мамыр 1814 жылы тәуелсіздігін жариялады және Кристиан Фредерикті король сайлады. Сол жылы Швециямен болған қысқа соғыс Мосс конвенциясымен аяқталды. Бұл Кристиан Фредериктің тақтан түсуіне және Норвегия Стортингінің Швеция королі Карл XIII-ті Норвегия королі етіп сайлауына әкелді, осылайша Швеция мен Норвегия арасындағы одақ құрылды. Даниямен одақ монархияға да кері әсер етті, оның ішінде Норвегия тажы бүгінгі күні 2,322 755 км2 құрайтын аумақты жоғалтты. Алайда, Норвегияның аумақтық өлшемі 20 ғасырдың басында Норвегияның экспансионизмі арқасында қалпына келтірілді, бұл Антарктидадағы Королева Мод жерін (1939) аннексиялауға әкелді. Корольдік резиденциялары Норвегияға орналасқан, сондықтан елде сол кезеңдегі Копенгаген және Данияның басқа бөліктерінде көрінетін монументальді сарайлар жоқ. Норвегиялық Стортинг Норвегияда заңдар ұсынатын, ал король кейде Швецияға қолайсыз заңдарды бекітетін. Норвегияның толық тәуелсіздікке қарай қозғалысы күшейгенде, король Норвегияны шведтердің шабуылынан қорғауға арналған бекіністер мен әскери кемелер салуға рұқсат берді. Дегенмен, одақ норвегиялықтардың кез келген одақта болуға наразылығымен және оның күшеюімен ерекшеленді. Стортинг корольдің билігін шектеу немесе Норвегияның тәуелсіздігін нығайту туралы заңдар ұсынды. Бұл заңдарға король көбінесе вето қойды, бірақ оның бір заңға екі рет вето қою құқығы болғандықтан, олар ақырында қабылданатын. 1814 жылы норвегиялықтар жеке туды қабылдады, бұл мәселе 1898 жылы норвегиялық тудан одақ белгісі алынып тасталғанға дейін жалғасты. 1837 жылы ауылдық және қалалық жерлердегі белгілі бір салада жергілікті басқару енгізілді. Парламенттік жүйе 1884 жылы енгізілді. Көп жағдайда, хандықтың мұрагерлері болашақ биліктеріне дайындық ретінде Ослода Норвегияның вице-королі лауазымында қызмет етті. Норвегияда ресми түрде белгілі болған Карл II екі патшалықта да оның асырап алған ұлы Карл III Джон Норвегияның бірінші Бернадоты болды. Оның Норвегияда туысқандық байланысы болмады, бірақ ол өзінің ұлы және мұрагері, болашақ Норвегияның Оскар I-і, бұрынғы корольдер Кристиан II және Фредерик II-нің ұрпағы Лейхтенбергтің Жозефинасына үйлендірді, осылайша олардың барлық ата-бабаларынан тарады. Оның ұлдары Карл IV және Оскар II осылайша "Фейрхаир" әулетінің ұрпақтары болды. Сондай-ақ, корольдік үй Норвегияның корольдік үйі болуға тырысты. Осы кезеңде Ослодағы Корольдік сарай салынды. Конституцияда белгіленгендей, Тронхеймде жеке тажына отырғызу рәсімі өтті. Патшалық әміршілері тіпті Норвегияда жеке уақыттарын өткізу үшін аңшылық сарай салдырды. Король Оскар II-нің өзі норвег тілінде еркін сөйлейтіні айтылады.

Династияның өзгеруі

Бернадот әулетінің үшінші патшасы Норвегияның Карл IV болды. Оның Швеция және Норвегия тақтарына мұрагер болатын еркек балалары болған жоқ, осы тақтар Карл XV-нің кіші інісі Оскар II-ге, оның жалғыз қызы – Швеция ханшайымы, Данияның тәждік ханшайымы Ловизаға емес, "жоғалды". Карл XV өлім төсегінде Ловизаға оның ұлының ақырында Норвегия тағына мұрагер болатынын уәделеген деседі. Ловизаның ұлы, Данияның принці Карл (анасының әкесі, Норвегия және Швеция королінің құрметіне осылай аталған) – Данияның болашақ королі Фредерик VIII-нің екінші ұлы, Данияның болашақ королі Кристиан X-тің кіші інісі (жас Карл өзінің әкесі мен ағасынан бұрын король атанды), Дания королі Кристиан IX-ның әкесінің немересі (оның билігі кезінде Данияның принці болды) және Норвегия королі Карл IV-нің анасының немересі (ол сонымен қатар Швеция королі де болды). Ол 1872 жылы, Карл патша қайтыс болғанға бірнеше апта бұрын дүниеге келді. Болашақ Норвегияның Хакон VII Ольденбург әулетіне жатады, ол 1448–1814 жылдары Дания мен Норвегияның корольдік үйі болды, оның тармағы – Шлезвиг-Гольштейн-Зондербург-Глюксбург. Оның отбасы орта ғасырдың соңынан бастап Норвегиямен тығыз байланыста болды, сондай-ақ оның әкесінің бірнеше ата-бабалары тәуелсіз Норвегияның патшалары болған (мысалы, Норвегияның Хакон V, Норвегияның Кристиан I, Фредерик I, Кристиан III, Фредерик II, Кристиан IV, сондай-ақ Норвегияның Фредерик III). 1814 жылы Норвегияның королі болған Кристиан Фредерик, Норвегияның 1814 жылғы конституциясының және тәуелсіздік күресінің алғашқы королі, оның шөбересі болды. 1905 жылы Карл Хакон есімін алып, тәуелсіз Норвегияның тағына отырып, қуылған үлкен әйелі Оскар II-нің орнын басты.

Толық тәуелсіздік

1905 жылы парламент пен король арасындағы бірқатар даулар шетелдегі жеке норвегиялық консулдар мәселесімен аяқталды. Норвегия әлемдегі жетекші теңізшілік елдердің біріне айналды, ал Швеция дипломатиялық және консулдық корпустың бақылауын сақтап қалды. Шведтер норвегиялық кемелер мен кәсіпкерлерге шетелде көмек қажет болған мәселелерде жеткіліксіз түсінікке ие болды және бірнеше маңызды теңіз порты қалаларында консулдар тіпті құрылмады. Норвегия парламенті мен қоғамы жеке норвегиялық консулдарды талап етуді өте маңызды деп санады. Стортинг жеке норвегиялық консулдық корпусын құру туралы заң жобасын ұсынды. Король Оскар II заңды бекітуден бас тартты, содан кейін норвегиялық кабинет отставкаға шықты. Король парламенттің қолдауына ие басқа үкімет құра алмады және 7 маусымда Норвегия королі ретінде өкілеттіктерін орындай алмады деп танылды. Норвегия халқы 13 тамызда өткізілген референдумда өз келісімін берді, нәтижесінде 368 208 дауыс (99,95%) Одақтың таратылуына жақтап, 184 (0,05%) қарсы дауыс берді, ал норвегиялық ерлердің 85 пайызы дауыс берді. 1913 жылға дейін әйелдерге толық сайлау құқығы берілмегендіктен, олар дауыс бермеді, бірақ норвегиялық феминистер таратуды қолдаған 200 000-нан астам қол жинады. Жаңа монархияның алғашқы жылдарындағы маңызды оқиғалардың бірі 1928 жылы болды, ол кезде король алғашқы Лейборист үкіметін тағайындады. Норвегияның Лейборист партиясы сол кезде өте радикалды болды және тіпті олардың бағдарламасында монархияны жою қарастырылған. Корольдің жаңа премьер-министрді тағайындауда бұрынғы премьер-министрдің кеңесіне жүгінуі дәстүрлі болды. Бұл жағдайда бұрынғы консервативті премьер-министр радикалдарға билік беруге қарсы болды және басқа біреуді тағайындауды ұсынды. Бірақ король парламентаризмнің орнаған қағидаларын сақтап, Кристофер Хорнсрудты алғашқы Лейборист премьер-министрі етіп тағайындады. Кейін Лейборист партиясы монархияны жою туралы бағдарламалық пунктін алып тастады. Екінші дүниежүзілік соғыста Германияның оккупациясы кезінде король ұлттық бірлік пен қарсылықтың маңызды символы болды. Оның Германияның капитуляцияция талаптарына берік қарсылығы норвегиялық халықтың күрестік рухы үшін маңызды болды. Норвегия монархиялық жүйесінде корольге берілген конституциялық өкілеттіктер оның мәртебесін арттырды және эмиграциядағы үкіметке өз жұмысын толық заңдылықпен жалғастыруға мүмкіндік берді. Соғыстан кейін Норвегия корольдік үйі патшалық пен қарапайымдық арасындағы тепе-теңдікті сақтап қалады. Король Олав V халықтың королі деп есептелді және 1991 жылы оның қайтысына халықтың спонтанды түрде көрсеткен қайғысы норвегиялық халық арасындағы оның жоғары беделін көрсетті. Тіпті республикашылдар да сарай алдында шамдар жағып отырған көпшілікке қосылды. Кейінгі жылдары 1968 жылы сол кездегі тәж мұрагері Харальд пен 2001 жылы тәж мұрагері Хаконның некелері қызу пікірталас тудырды, бірақ монархияның танымалдылығына ұзақ мерзімді әсері минималды болды. Соғыстан кейінгі 90 пайыздан жоғары деңгейден төмендесе де, монархияға қолдау 70 пайыздан асып, тұрақты болып қалып отыр.

Норвегияның мұрагері

"Норвегияның мұрагері" (Arving til Norge) атағын қолдану 17 ғасырда қалыптасты. Біріншіден, Ольденбург әулетінің бірнеше кіші агнатикалық мүшелері (алғашқыларының бірі – Гольштейн-Готторп герцогы), өздері Шлезвиг-Гольштейнде титул иегер герцогтары болған, осы атақты өздерінің маңызды титулдарының бірі ретінде тұрақты пайдаланды. 17, 18 және 19 ғасырлардағы ресми хаттар мен хабарламаларда "Гольштейн герцогы, Норвегияның мұрагері" деген атағы бар бірнеше ханзадалардың көптеген мысалдары кездеседі. Осы себепті, 1917 жылға дейін Ресей императорлары осы атақты өздерінің титулдарының бір бөлігі ретінде қолданды, себебі олардың агнатикалық желісі Ольденбург әулетінен шыққан алғашқы орыс билеушісі Петр III-ке дейін жетеді. 15 ғасырдан бастап, кем дегенде 1660 жылға дейін Дания және Норвегия корольдерінің мұрагері көбінесе "Норвегияның ханзадасы" деп аталды, бұл король қайтыс болғаннан кейін Норвегия тағына мұрагерлік құқығын мойындауды білдірді, Дания тағына мұрагерлік ету үшін сайлау өткізу қажеттілігіне қарсы болды. Ольденбург әулетінің басқа мүшелері, соның ішінде Норвегия ханзадасының кіші бауырлары, Норвегияның ханзадалары немесе ханшайымдары деп аталмады, бірақ "Норвегияның мұрагері" атағы оларға ерте немесе кеш берілді. Содан кейін Норвегияның Хакон V-тен тараған ұрпақтарының басшылары, бірақ мұрагерлік құқығы танылған қызы Агнес Хаконрадотир де осы "Норвегияның мұрагері" атағын қолдана бастады. Олардың талабына Швеция империясының монархтары қолдау көрсетті, себебі олар Данияның Норвегияға деген ықпалына қарсы тұруға мүдделі болды. Олардың аталары (немесе талап ету желісі бойынша алдыңғылары) 14 және 15 ғасырларда Норвегия тағына таласып, тіпті Судрейм талабы сияқты көтерілістерге де қатысты.