Кіріспе

Қозғалыстағы нысана – жазушы Росс Макдональдтың детективтік романы, алғаш рет 1949 жылдың сәуір айында Альфред А. Кнопф баспасынан шықты.

Роман

"Көшіп бара жатқан нысана" детектив Лью Арчерді таныстырады, ол кейіннен тағы он жеті романда пайда болады. Осы уақытқа дейін Макдональд Кеннет Миллер деген атпен жазып келген, бірақ осы шығарма үшін Джон Макдональд псевдонімін қабылдады. Оның алғашқы нұсқалары 1947 жылы жазыла бастады, ал жұмыс атауы "The Snatch" болды; стиль жұмсақ детектив жанрын жетілдіруге бағытталған, Филип Марлоудың ізбасары ретінде бейнеленген. Макдональдтың баспагері алғашқы нұсқаның сапасына көңіл көншірмеді және маңызды түзетулер мен атауын өзгертуден кейін ғана қабылдады. Жаңа атау роман ішінде Арчердің жас әйелмен болған әңгімесінен алынған, онда ол соғыстан кейінгі буынның қызығушылық пен тәуекелге құштарлығын «жаңа нәрсемен кездесу үмітімен жылдам жүру» сияқты деп сипаттайды. «Жолда жылжып тұратын, ашық, жарқын нысана». Осы кітап үшін Макдональд Санта-Барбара, Калифорнияның нұсқасы – Санта-Тереза қаласын ойдан шығарды. Қала байлардың, жеңіл өмірге құмар болып, жоғары жартастарда тұратын және кедейлердің, олардың көп бөлігі ақ емес, қабаттарына бөлінгендей бейнеленген. Энтони Бучер «The New York Times Book Review» басылымында романды ынтамен қарсы алды: «Адамдық мейірім мен әдеби шеберлік, көп мазақталған жұмсақ детектив жанрын оның бастапқы, Хаммет деңгейіне қайтарады». Ал Реймонд Чендлер 1962 жылға дейін жарияланбаған жеке хатында Макдональдтың әдеби құрметін «әдеби кемсіздікке ұшыраған» деп сынады.

Сюжет

Лью Арчер – 35 жастағы, Лос-Анджелестегі жеке детектив. Ол миллионер Ральф Сэмпсонның мүгедек әйелімен келісім шартады, мақсаты – жақында Бурбанк әуежайына қонғаннан кейін жоғалып кеткен Сэмпсонға не болғанын анықтау. Арчер алдымен Сэмпсонның ұшқышы Алан Таггерт пен оның сүйкімді қызы Миранданы Санта-Тереза вилласында сұраққа алады, содан кейін қалаға барып, отбасының адвокаты Берт Грейвспен, Арчердің Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрынғы досымен әңгімелеседі. Бір ізбен ол қартайған Голливуд жұлдызы Фэй Эстабрукқа жетеді, оны түнгі уақытта ішімдік ішу кезінде көтеріп алады, бірақ оны үйіне апарып бара жатқанда Фэйдің күйеуі, қарулы қылмыскер Дуайт Трой кедергі келтіреді. Қайтып келе жатқанда Арчер "Жабайы пиано" деп аталатын нашақорлар жиналатын барға тоқтайды және сотталған есірткіге тәуелді Бетти Фрэлидің буги орындалуын тыңдайды. Ол Сэмпсон туралы сұрақ қоя бастағанда, ол оны Пуддлер есімді қарақшыға табыстайды, бірақ Таггерт, ол да Сэмпсонның ізін қуады, оны қатты ұрып-соғудан құтқарады. Келесі күні Арчер "Жабайы пианоның" иесі Трой екенін біледі, ол өмірінде сәтсіздікке ұшыраған қылмыскер болып көрінеді. Содан кейін ол Сэмпсонның үйіне барады, онда Сэмпсонның ұрланғанын көрсететін хат келіп түседі. Сэмпсон туралы басқа да мәліметтер анықталады: Трой оның іскер серіктесі және ол Клод есімді діни культтың басшысына ғибадатхана ретінде таулық аң аулау үйін сыйлаған. Арчер мен Миранда Сэмпсонның іздерін табу үшін осы үйге барғаннан кейін, виллаға кепіл талабы келіп түседі. Грейвс пен Таггерт ақшаны тастап кетуге келіседі, ал Арчер ұрлаушылардың көлігін қадағалауды күтеді. Бірақ көліктің жүргізушісі атып өлтіріледі, ал бандиттердің қалғандары қашып кетеді. Көлік тоқтату орнында өлген жүргізуші туралы көбірек білуге тырысқанда, Пуддлер басқаратын жүк көлігі Арчерді Клодтың таулық ғибадатханасына дейін жетелеп апарып, одан кейін қашып кетеді. Ақырында Сэмпсон мен Трой оны шекарадан заңсыз мексикалық иммигранттарды өткізу үшін және оларды жергілікті фермерлерге төмен жалақымен жұмысқа орналастыру үшін пайдаланғаны анықталады. Арчерді Трой сол жерде тұтқынға алады, ол кепілдік туралы естігенде таңғалады. Пуддлер оны жағалаудағы кемежайға апарып, Арчер виллаға оралғанда төбелес кезінде суға батып қайтыс болады. Ол жерде Грейвстен қаза тапқан адам Бетти Фрэлидің інісі Эдди екенін біледі; Таггерт Беттидің сүйіктісі және Сэмпсонды ұрлауға қатысқан екені анықталады. Таггерт Арчерді атуға тырысқанда, Грейвс оның орнына оны атып өлтіреді. Арчер Эддидің әпкесін іздейді, ол Трояның Сэмпсон қайда тұтқындалғанын білу үшін азаптап жатыр. Арчер оны құтқарады, бірақ ол осы жерге жеткенде артынан соққы алады және есінен танып қалады. Грейвс жарты сағаттан кейін келіп, оны оятып, Сэмпсонның денесін табады, ол мойнынан қысылып өлген, бірақ әлі де жылы. Арчер қайтып келе жатқанда Грейвсті кісі өлтіруде айыптайды. Ол Мирандаға үйленген, Миранда әкесі қайтыс болған соң миллион доллардан астам мұрагерлікке ие болар еді. Ақшаға деген құмарлықтың қылмысқа қатысқандардың барлығын бұрмалағанын түсінген Грейвс өзін полицияға тапсырады.

Фильм нұсқасы

Роман 1966 жылы Пол Ньюманның "Харпер" фильміне негіз болды, ал Pocket Books фильммен байланысты романының қайта басылымын рұқсатсыз "Харпер" деп атап қайта шығарды.