Виктор Гюгоның «Жазалар» жинағы және Наполеон III-тің билігіне қарсы күресі

Кіріспе

Les Châtiments ("Сын-сауап" немесе "Жазалар") — Виктор Гюгоның 1853 жылы алғаш жарияланған, Наполеон III-нің Екінші Империясына қатысты өткір сын айтқан өлеңдер жинағы.

Тарихи негіздер

Луи Наполеон бұған дейін билікке қол жеткізуге сәтсіз әрекеттер жасап, Лондонға жер аударылды. Оның соңғы әрекеті 1851 жылғы 2 желтоқсанда мемлекеттік төңкеріспен аяқталды. Француз күзетшілері наразылық білдіріп тұрған топқа оқ атып, бірнеше адам қаза тапты. Бұл Луи Наполеонның үміттенген беделін қалыптастыруға көмектеспеді. Оған қоса, ол императордың билік мерзімін реттейтін конституциялық заңдарды өзгертті. Гюго жұмысшы табына көңіл бөліп, билікке қол жеткізу үшін адам өлтіруге дайындық деп есептеген нәрседен қорқып қалды. Францияда халықтың дауысы ретінде танылған Гюго, Луи Наполеонға қарсы қолдау жинау үшін зор ықпалын пайдаланды. Оның жек көруі Француз академиясында сөйлеген сөзінде ең жақсы көрінді, онда ол: «Неге? Августтан кейін, бізде Августул бар!» деді. Бұл Рим императоры Августқа сілтеме, ал «-уле» жұрнағы латын тілінен алынған кішіртеулі жұрнақ, ол кішкентай денелі немесе адамды білдіреді. Бұл тікелей қарсылық білдіретін мәлімдеме Гюгоның көзқарасын көрсетеді: Луи Наполеон өзінің інісі Наполеон Бонапарт сияқты ұлы әскери қолбасшы болған жоқ. Сонымен қатар, Луи Наполеонның заңдылығы да күмәнді болды. Анасының көптеген махаббат оқиғаларының бірінен туған заңды емес бала болғаны туралы әңгімелер көп айтылды (бірақ ешқайсысы дәлелденбеді), сондықтан ол өзінің лауазымына ешқандай құқығы жоқ еді. Гюго оның лауазымын және атағын жоққа шығару үшін осы мүмкіндікті пайдаланды. Луи Наполеонды сатқын, билігін басып алған және диктатор деп айқайлап, Гюго мен оның отбасын қауіпке тікелей ұшыратты. Мұны түсінген Гюго сүйікті Франциясынан қашып, жаңа тәртіп орнағанша қайта оралмауға ант берді. Брюссельде және содан кейін Джерсиде тоқтағаннан кейін, Гюго отбасымен Гвернсиге қоныстанды және 1870 жылға дейін сонда тұрды. Оқырмандарынан алыс болғанына қарамастан, Гюгоның ықпалы күшті болды және жер аударылу жылдарында көптеген әдеби туындылар жарық көрді. 1853 жылы жазылған «Жазалар» Гюгоның ең өткір туындыларының бірі болып саналады, оның ішінде «Көлік құбырлары» («Les Égouts») бар, онда Гюго Луи Наполеон елеусіз қалдырған кедейлердің өмірін императордың ұмтылған салтанатты ұлылықпен салыстырады. Тіпті жинақтың редакторы да Гюгоның Екінші империяны қатты сынап, шектен шығып кеткенін айтты. Дегенмен, Гюгоның пікірлері Луи Наполеонның режимінің кемшіліктерін асыра көрсеткенмен, баспасөз бен өнерге цензура салынған қоғамды қатты сынға алады.

Louis Napoléon had previously made unsuccessful attempts to gain power, leading to his exile in London. His final attempt resulted in a coup d'état on 2 December 1851. French guards opened fire on a group of protesters, causing several deaths. This did little to help achieve the reputation that Louis Napoléon had hoped for. In addition to this, he proceeded to change the constitutional laws governing the length of time that an emperor could rule. Hugo's sympathies lay with the working classes, and he was appalled by what he saw as a willingness to kill in order to gain power. Viewed as the voice of the masses in France, Hugo used his substantial influence to gather support against Louis Napoléon. His contempt was best illustrated in a speech delivered to the Académie Française, where he declared, "Quoi? Après Augustus, nous avons Augustule!" This is a reference to the Roman emperor Augustus, and the suffix ule derives from a Latin diminutive, indicating an object or person that is smaller in stature. This deliberately antagonistic declaration encapsulates Hugo's view: Louis Napoléon was far removed from the great military leader that his uncle, Napoleon Bonaparte, had been. In addition, Louis Napoléon's legitimacy was also brought into question. Rumours abounded (although none was ever proven) that he was an illegitimate child—a product of one of his mother's numerous affairs – and therefore could claim no right to his title. Hugo seizes on this in an attempt to discredit his position and title. His vociferous condemnation of Louis Napoléon as a traitor, usurper and dictator put Hugo and his family in danger Realising this, Hugo fled his beloved France, vowing never to return until a new order was installed. After stopping in Brussels and then Jersey, Hugo settled with his family in Guernsey and remained there until 1870. Despite the distance from his readership, Hugo's influence remained strong and the years in exile produced a flurry of literary activity. Written in 1853, Les Châtiments is arguably Hugo's most scathing work, including Les Égouts ("The sewers"), which contrasts the lives of the poor whom Hugo claims Louis Napoléon ignored with the pompous grandeur to which the emperor aspired. Even the editor of the collection claimed that Hugo had gone too far with his vehement criticisms of the Second Empire. However, even if Hugo's comments did exaggerate the failings of Louis Napoléon's regime, they present a strong critique of a society bound by censorship of the press and the arts.

Әдебиеттік әдістер

Хьюго Луи Наполеонды көп қан төккен билеуші ретінде көрсету үшін шектен тыс шараларға барады, ал «Les Châtiments» шығармасы жемқор және кемшіліктері бар тарихи тұлғаларға толы сілтемелермен жабдықталған. Олардың кейбіреулері басқаларына қарағанда жақсы танымал болса да, барлығының да бұзық және қатыгез мінездерімен танылғандығы айтылады. Хьюго ерекше ұнататын тәсіл – оны Калигула, Клавдий және Юлий Цезарь сияқты рим императорларымен салыстыру. Киелі кітаптан Яһуда Искариот, Барабба және Қабыл туралы деректер келтіріледі. Басқалары – өз заманында танымал болған еуропалық басшылар мен француз қылмыскерлері. Хьюго зұлым деспоттар мен тирандармен шектеліп қалмай, Луи Наполеонның адамнан кем екенін білдіру үшін жануарлар бейнесін де қолданады. Жыландар, крокодилдер, құрттар, аралар, шершеңдер және мойынды жәндіктер туралы мәліметтер бар. Хьюго Наполеон Бонапартқа қатысты «vous» формасын қолданады. Бұл француз тілінде әдептілік белгісі болып табылады және биліктегі жоғары лауазымды тұлғаға деген құрметті көрсетеді. Ал «tu» формасы Луи Наполеонды кемсіту үшін қолданылады. Француз императорына осылай сөйлеу ешқандай жағдайда мүмкін емес. Бұл форма достар арасындағы жақындық пен таныстықты білдіруі мүмкін, бірақ Хьюгоның ниеті осы емес, ол тек әлсіз басшыны жерден шығару үшін қолданылады. Наполеон III осы еңбекті мұқият оқып, көшірмесін жанында сақтаған деседі. Хьюгоның қатал айыптауынан соншалықты қатты күйзелгендігі айтылады, ол алғашқы оқығаннан кейінгі шоқтан ешқашан толыққанды айықпаған. Тіпті Луи Наполеон Хьюгомен келісуге тырысып, оны Францияға қайта оралуға шақырған, бірақ Хьюго бас тартты және 1870 жылғы Үшінші Республика жарияланғанға дейін оралмады. Сол кезеңдегі режимнің кемшіліктерін асыра көрсету де қиын емес еді деп айтуға болады. Бұл туралы естен шығармау өте маңызды: Сент-Симониандық идеологияның ықпалында болған Наполеон III Гитлер емес еді, және оның кейбір саясаты либералды деп танылған, бірақ Хьюго 19 ғасырдағы кедей Франциядағы әлеуметтік өзгерістерді жалғастыру үшін қажетті дауыс болды. «L'Expiation» шығармасы, Ватерлоо шайқасы туралы, «Астерикс Бельгияда» комиксінде пародияланады, онда Цезарь бельгиялықтарға қарсы Ватерлоо шайқасына ұқсас шайқаста соғысады. Шайқас алаңындағы оқиғалар осы өлеңді пародиялайтын өлеңдермен сүйемелденеді.

Hugo resorts to extreme measures to portray Louis Napoléon as ruler with much blood on his hands, and Les Châtiments is littered with references to corrupt and flawed historical figures. Some better known than others, they all gained notoriety for their corrupt and cruel natures. A device particularly favoured by Hugo is the comparison to Roman emperors, such as Caligula, Claudius and Julius Caesar. Allusions to the Bible include Judas Iscariot, Barabbas and Cain. Others include European leaders and French criminals who were well known in their days. Not satisfied with evil despots and tyrants, Hugo also turns to animalistic imagery as a means of implying that Louis Napoléon is less than human. References to snakes, crocodiles, worms, bees, wasps and spiders can be found. Hugo reserves the vous form of address for Napoleon Bonaparte. Along with being the polite form of address in French, it also denotes respect for someone in a higher position of power. The tu is used in a disparaging way for Louis Napoléon. It would be unthinkable that anybody should address the Emperor of the French in such a way. This form of address may denote familiarity between friends, but this is not Hugo's intention and it is used purely to belittle a futile leader. It is said that Napoleon III read the work thoroughly and kept a copy by his bedside. He is said to have been so devastated by Hugo's vicious condemnation that he never fully recovered from the shock of his first reading. There was even an attempt to reconcile with Hugo, with Louis Napoléon publicly extending an invitation for Hugo to return to France; Hugo declined and did not return until 1870 and the proclamation of the Third Republic. One could equally argue that the failings of that same regime would indeed be difficult to exaggerate in terms of the time in which Hugo lived. This is very important to keep in mind: while Napoleon III, who was influenced by Saint Simonianism, was no Hitler, and some of his policies are recognized as liberal, Hugo was a much needed voice for continued social change in an impoverished, 19th century France. L'Expiation, about the Battle of Waterloo, is parodied in Asterix in Belgium when Caesar fights a battle against the Belgians resembling the Battle of Waterloo. The actions on the battlefield are accompanied by verses which parody this poem.

Мұра

"Шағымдар" ешқашан табалдырынан түспеген және бүгінгі күнге дейін университеттерде оқытылып келеді.