Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сербия мемлекет қайраткері Илия Гарашанин (; 28 қаңтар 1812 – 22 маусым 1874) – Сербияның премьер-министрі қызметін 1852-1853 жылдары және қайтадан 1861-1867 жылдары атқарған сербиялық мемлекет қайраткері. Илия Гарашанин ішкі саясатта консервативті болды. Ол бюрократия ғана әкімшілік жүйенің тиімді жұмыс істеуіне мүмкіндік береді деп сенді. Сыртқы саясатта ол сербтер арасында Югославияны қолдаған алғашқы мемлекет қайраткері болды. Ол үлкен Югославия мемлекетінің Ресей де, Австрия да емес, тәуелсіздігін сақтауы қажет деп есептеді. Ол 19 ғасырдағы Сербияның ең беделді саясаткерлерінің бірі болды.
Serbian statesman
Ilija Garašanin (; 28 January 1812 – 22 June 1874) was a Serbian statesman who served as the prime minister of Serbia between 1852 and 1853 and again from 1861 to 1867. Ilija Garašanin was conservative in internal politics. He believed that bureaucracy was the only way for administration to work. In foreign politics, he was the first pro Yugoslavia statesman among Serbs. He believed that a great Yugoslav state had to maintain its independence from both Russia and Austria. He was one of the more influential Serbian politicians of the 19th century.
Ерте өмір, білім және әскери қызмет
Илия Гарашиде серб революционері және Ұлттық кеңестің мүшесі, бизнесмен хадж Милутин Савичтің ("Гарашанин" деген лақап аты бар) ұлы болып дүниеге келді. Анасы Пауна Лома, воевода Арсений Ломаның қарындасы болды. Савич Белградтың оңтүстігіндегі Гараши ауылында туған. Әкесі Сава "Савиша" Бошкович Бжелопавличи (Монтегрода) елді мекенінен Гарашиге көшіп келген. Әкесінің бабасы Вукашин Бошкович Бжелопавличидегі Бошкович руының князі болған. Илия жеке ұстаздармен үйде оқыды, Земундағы грек мектебіне барды, ал кейбір уақыт Ораховицада неміс тілін үйренді. Әкесінің бизнесіне көмектесті. Князь Милош Обренович оны үкіметтік қызметке тағайындап, Вишняда, Дунайда, содан кейін Белградта кеден қызметкері қызметіне орналастырды. Тұрақты армияда қызметтен кейін, князь Милош оны 1837 жылы полковник шеніне көтерді, ол тұрақты армия мен әскери полицияға басшылық етті.
Ilija was born in Garaši, the son of businessman hadži Milutin Savić (nicknamed "Garašanin"), a Serbian revolutionary and member of the National Council, his mother was Pauna Loma, the sister of vojvoda Arsenije Loma. Savić was born in the village of Garaši, south of Belgrade. His father Sava "Saviša" Bošković settled in Garaši from Bjelopavlići (in Montenegro). His paternal great grandfather Vukašin Bošković was a knez of the Bošković brotherhood in Bjelopavlići. Ilija was homeschooled with private teachers, he went to a Greek school in Zemun, and was for a time in Orahovica where he learnt German. He helped his father in business. Prince Miloš Obrenović put him in governmental work, appointing him customs officer in Višnjica, on the Danube, and later Belgrade. After serving in the regular army, Knez Miloš promoted him to colonel in 1837, he commanded the regular army and military police.
Саясатта
Оның әкесі Конституцияны қорғаушылардың құрамына кірді, олар Милош Обреновичті құлатып, оның орнына Александр Караджорджиевичті тағайындады (Александр – 1817 жылы Обренович өлтірген Караджорженің ұлы еді). 1842 жылы князь Михаилға қарсы болған көтерілістерде оның әкесі мен бауыры қаза болды. Әкесінің әріптесі және Ішкі істер министрі Тома Вучич Перишич Илияны өзінің көмекшісі етіп тағайындады, ал 1843 жылы Тома Ресейге жер аударылғанда ол жаңа Ішкі істер министрі болды.
His father was part of the Defenders of the Constitution, who managed to overthrow Miloš Obrenović and appointed Aleksandar Karađorđević in his place (Aleksandar was the son of Karađorđe, who was assassinated by Obrenović in 1817). In 1842, his father and brother were killed in revolts against knez Mihailo. Toma Vučić Perišić, his father's colleague and Interior Minister, appointed Ilija his assistant, and in 1843, when Toma was exiled by Russia, he became the new Interior Minister.
Начертание
Гарашаниннің мемлекетаралық мәселелерге берген басымдығы 1844 жылғы "Начертание" ("Жоба") еңбегінде ең айқын көрінеді. Жобада білдірілген идеялар оның мансабы бойындағы саясатын басшылыққа алды, бірақ ешқашан іске асырылмады. "Начертание" 19 ғасырда серб ұлтының және оның өмірлік мүдделерінің маңызды мәлімдемесіне айналды, сонымен қатар Ұлы Сербия мемлекетіне ұмтылыстың бастауы болды. Бұл құжат алғаш рет 1888 жылы серб тарихшысы Милан Миличевичтің кітабында жарияланды, бірақ сол кезде көптеген адамдарға белгілі болған жоқ және 1906 жылға дейін жарияланбады. "Начертание" 1906 жылға дейін құпия құжат болғандықтан, ол кем дегенде 19 ғасырда халық арасындағы ұлттық санаға әсер ете алмады. Гарашанин – сербтердің қажеттіліктерін жаңа Князьдікпен байланыстырған мемлекет және саясат қайраткері болғанымен, оған поляк эмигрант Адам Йержи Чарторыски мен оның кеңесшілерінің, сондай-ақ француз және британдықтардың ұлттылық және мемлекеттік құрылымға қатысты көзқарастарының күшті әсері болды. Идеологиялық тұрғыдан Гарашанин "Начертание" еңбегінде ұлттың неміс және француз үлгілерін біріктірсе, саяси тұрғыдан қазіргі серб мемлекетінің мүдделерін қазіргі демографиялық жағдаймен (сол кезде көптеген сербтер Осман және Австро-Венгрия империяларының билігінде болғандығымен) және Ескі Сербиядағы өткен ортағасырлық иеліктерімен (яғни, бүгінгі Косово және Метохия, сондай-ақ Македония) теңестіруге тырысты. Оның күші ханзада Александрдың әлсіздігіне қарағанда анық байқалды, себебі ханзада тек ұлы әкесі Караджорджидің даңқын көрсетті.
The primacy Garašanin gave to inter state consideration is most clearly elaborated in his 1844 Načertanije ("The Draft"). The ideas expressed in the draft guided his policies throughout his career, but were never implemented. Načertanije became a 19th century statement on the Serbian nation and its vital interests as well as the root of aspirations for a Greater Serbian state. The document was publicly referred to for the first time in an 1888 book by Serbian historian Milan Milićević but was only known to a few people at the time and remained unpublished until 1906. Because Načertanije was a secret document until 1906, it could not have affected national consciousness at the popular level, at least not in the 19th century. Although written by a statesman and politician identifying Serbian needs with those of the new Principality, Garašanin was strongly influenced by broader views of the Polish émigré Adam Jerzy Czartoryski and his advisers, as well as French and British attitudes toward nationality and statehood. Ideologically, Garašanin combines in his Načertanije the German and French models of a nation while politically attempting to balance the interests of the present Serbian state with contemporary demographics (the fact that many Serbs were then still living under the yoke of the Ottoman and Austro Hungarian empires) and past, medieval possessions in Old Serbia (i. e., present day Kosovo and Metohija, and Macedonia). His strength was all the more apparent in the light of Prince Alexander's impotence for the Prince merely reflected the glory of his great father Karađorđe.
Сыйлықтар мен мұра
Ол I Данило әмірінің орденімен марапатталды. Ол "Сербияның ең көрнекті 100 азаматы" тізіміне енді. Гарашанин үлкен көлемдегі (әлі жарияланбаған) саяси хат алмасуын мұра етіп қалдырды.
He was awarded the Order of Prince Danilo I. He is included in The 100 most prominent Serbs. Garašanin left behind a vast (still not published) political correspondence.