Кедендік одақтардың экономикалық әсері: сауда ауытқуы, тарифтердің төмендеуі, сауданың өсуі. Экономикалық интеграцияның артықшылықтары мен кемшіліктері туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кедендік одақтардың экономикалық әсері
Economic effect of customs unions
Сауданы ауыстыру – халықаралық экономика саласындағы экономикалық термин. Ол еркін сауда келісімі немесе кедендік одақ құрылуы нәтижесінде сауданы тиімді экспорттаушыдан тиімсіз экспорттаушыға ығыстыруды білдіреді. Келісім шеңберінде сауда жасағанда тарифтер төмен болғандықтан тауардың жалпы құны арзандауы мүмкін. Бұл келісімге қатыспаған елдермен, төмен құны бар бірақ жоғары тарифтері бар тауарлармен сауда жасаумен салыстырылады. Ал сауданы құру дегеніміз – елдер арасындағы сауда келісімі тауар бағасын көптеген тұтынушылар үшін төмендетіп, жалпы сауда көлемін арттыруы мүмкін. Мұндай жағдайда келісімге қол қойған тиімді өндіруші сауданы ұлғайтады. Бұл терминдерді алғаш рет 1950 жылы «Кедендік одақ мәселесі» атты еңбегінде «ескі» Чикаго мектебінің экономисі Джейкоб Винер қолданған.
Trade diversion is an economic term related to international economics in which trade is diverted from a more efficient exporter towards a less efficient one by the formation of a free trade agreement or a customs union. Total cost of good becomes cheaper when trading within the agreement because of the low tariff. This is as compared to trading with countries outside the agreement with lower cost goods but higher tariff. The related term Trade creation is when the formation of a trade agreement between countries decreases the price of the goods for more consumers, and therefore increases overall trade. In this case the more efficient producer with the agreement increases trade. The terms were used by 'old' Chicago School economist Jacob Viner in his 1950 paper The Customs Union Issue.
Ерекше қолданылуы
Бұл терминдерді алғаш рет 1950 жылы Жакоб Винер өзінің "Кеден одағы мәселесі" атты мақаласында қолданды. Кейін сол онжылдықта Ричард Липси сауда келісімдерінің тауар өндірісінің де, тұтынылу орнының да өзгеруіне әсер ететінін атап өтті. Бела Баласса 1967 жылғы "Еуропалық ортақ нарықта сауда құру және сауданы аудару" мақаласында Еуропалық ортақ нарыққа қатысты осы ұғымдарды талқылады. 2013 жылы Пол Ослингтонның "Контекстуалдық тарих, тәжірибелік тарих және классикалық мәртебе: Жакоб Винердің "Кеден одағы мәселесін" оқу" еңбегі Винердің бастапқы мақаласын қайта қарастырды.
An early use of the terms was by Jacob Viner in his 1950 paper The Customs Union Issue. Later in same decade Richard Lipsey noted that not only the location of production but also the location of consumption of goods would be effected by trade agreements. Béla Balassa discussed the concepts in relation to the European Common Market in his paper 1967 Trade Creation and Trade Diversion in the European Common Market. In 2013, Paul Oslington's Contextual History, Practitioner History, and Classic Status: Reading Jacob Viner's The Customs Union Issue reviewed revisited Viner's original paper.
Пайда болуы
Егер бір ел барлық елдерге бірдей тариф салықты қолданса, ол әрқашан ең тиімді өндірушіден импорттайды, себебі тиімділігі жоғары ел тауарды төмен бағамен ұсынады. Екіжақты немесе аймақтық еркін сауда келісімі жасалғанда, жағдай басқаша болуы мүмкін. Егер келісім тиімділігі төмен елмен жасалса, олардың өнімдері импорттаушы нарықта тиімділігі жоғары елден келген өнімдерге қарағанда арзан болуы мүмкін, себебі салық тек біреуіне ғана қолданылады. Осылайша, келісім жасалғаннан кейін импорттаушы ел бұрынғыда арзан өндірушіден емес, қымбат өндірушіден өнім сатып алады. Басқаша айтқанда, бұл сауданың ауысуына (trade diversion) алып келеді. Алайда, бұл термин мағынасы толық емес еді, өйткені ол дискриминациялық тарифтік либерализацияның барлық әлеуметтік салдарына баға бермеді және тариф емес кедергілерге қатысты тиімді болмады. Экономистер бұл кемшілікті екі жолмен шешті. Бірі – бастапқы мағынаны барлық әл-ауқатты қамтуға дейін кеңейтті, екіншісі – сауданың кеңеюі немесе ішкі және сыртқы сауданың құрылуы сияқты жаңа терминдерді енгізді. Винердің мақаласы халықаралық экономикалық интеграция теориясының негізі болды және қазір де солай болып табылады. Ол екі мемлекеттің кедендік тарифтерді өзара шекарасында жойғаннан кейін, әлемнің қалған елдерімен сауда ағындарын салыстыруды қарастырды. Экономикалық одақтар көбінесе екі мемлекеттен көпті қамтитындықтан, мемлекеттер санын арттыруға (3+әлем) тырысулар жасалды, бірақ Винердің қорытындыларындай нақты нәтижелерге қол жеткізілмеді. Сауданы тиімді етудің экономикалық тиімділігінен айырмашылығы, сауданың ауысу ағыны әлемнің қалған бөлігімен салыстырғанда шығынды тиімсіз. Экономикалық одақ құру нәтижесінде сауданы тиімді ету және сауданың ауысуы әсерлері арасындағы тепе-теңдік одақты экономикалық тұрғыдан тиімді (оң баланс) немесе тиімсіз (теріс баланс) етеді. Бұл факт экономикалық бірлесу әдетте экономиканың бірнеше саласын біріктіруге алып келеді (тіпті екі саласы ғана болған Еуропалық көмір және болат одағы да) және сауданы тиімді етуге немесе сауданың ауысуына себеп болады. Бұл сауда ағындарының аймақтық динамикасын зерттеу үшін Навье-Стокстің теңдеулерін қолдануға мүмкіндік берді.
When a country applies the same tariff to all nations, it will always import from the most efficient producer, since the more efficient nation will provide the goods at a lower price. With the establishment of a bilateral or regional free trade agreement, that may not be the case. If the agreement is signed with a less efficient nation, it may well be that their products become cheaper in the importing market than those from the more efficient nation, since there are taxes for only one of them. Consequently, after the establishment of the agreement, the importing country would acquire products from a higher cost producer, instead of the low cost producer from which it was importing until then. In other words, this would cause a trade diversion. In its literal meaning the term was however incomplete, as it failed to capture all welfare effects of discriminatory tariff liberalization, and it was not useful when it came to non tariff barriers. Economists have however dealt with this incompleteness in two ways. Either they stretched the original meaning to cover all welfare effects, or they introduced new terms like trade expansion or internal versus external trade creation. Viner's article became and still is the foundation of the theory of international economic integration. It considered only two states comparing their trade flows with the rest of the world after they abolish customs tariffs on inner border of their union. Following the fact that economic unions most often include more than 2 states, attempts have been made to increase the number of the states (3+world), but not so successfully, as they did not have as clear conclusions as Viner's. Opposite to economically efficient trade creation effect, the trade diversion flow is cost inefficient compared with the rest of the world. Balance between trade creation and trade diversion effects due to the creation of economic union makes the union either economically efficient (positive balance) or inefficient (negative balance). It is based on the fact that unification of states usually applies mergers of more than 1 sector in economy (even European Coal and Steel Union, which had 2 sectors only) leading to the creation of either trade creation or diversion effects. This allowed use of Navier Stokes equations for the interregional dynamics of trade flows.