Кіріспе

Протекционизмнің негіздемесі

Жаңа өнеркәсіптерге қатысты аргумент – сауда протекционизмінің экономикалық негіздемесі болып табылады. Бұл аргументтің мәні – жаңадан құрылған өнеркәсіптер көбінесе басқа елдердегі дамыған бәсекелестеріне қарағанда өндіріс көлемінің үнемділігіне ие болмайды, сондықтан олар осындай үнемділікке қол жеткізгенге дейін қорғалуы керек. Аргументтің логикасы – сауда протекционизмі қысқа мерзімде шығынды болуы мүмкін, бірақ ұзақ мерзімде пайдаға әкеледі. Бұл аргументті американдық саяси экономист Дэниел Реймонд жүйелі түрде дамытты. Лист, Британияның басқа елдерге еркін сауданы ұсынуын сынға алды, себебі Британия жоғары тарифтер мен мемлекеттік субсидиялар арқылы экономикалық үстемдікке қол жеткізген. Лист: "Кімде-кім биікке көтерілген соң, өзінен кейін келе жатқандардың жолын кесу үшін, өзі көтерілген баспақышты бұрып тастайды", – деген пікір білдірді.

1980-ші жылдар Бразилия

Жас өнеркәсіпті қорғау саясаты ұсыныс ретінде әртүрлі пікір тудырады. Протекционизмнің басқа экономикалық негіздемелері сияқты, бұл саясатты жеке мүдделер жиі өз пайдасына қолданады. Сонымен қатар, импортқа сауда кедергілерін қойған елдер көбінесе экспорттарына да кедергілерге тап болады, бұл нәсіпті өнеркәсіптерді қорғау мақсатымен жасалған шаралардың өзіне зиян келтіруі мүмкін. Тіпті жас өнеркәсіптерді қорғау ниеті жақсы болса да, үкіметтерге қай өнеркәсіптерді қорғау керектігін анықтау қиын; жас өнеркәсіптер шетелдік бәсекелестерге қарағанда ешқашан дамымауы мүмкін. 1980 жылдары Бразилия өз жас компьютер өнеркәсібін дамыту үшін шетелдік компьютерлерді импорттауды қатаң бақылауға алды. Алайда бұл өнеркәсіп жетілген жоқ; Бразилия мен әлемнің қалған бөлігі арасындағы технологиялық алшақтық одан да кеңейді, ал қорғалған өнеркәсіптер төмен деңгейдегі шетелдік компьютерлерді ғана көшіріп, оларды жоғары бағамен сатты.

Біріккен Ұлттар Ұйымына ұсыныстар

БҰҰ Бас хатшысына 2000 жылғы есебінде Эрнесто Зедильо индустрияландырудың бастапқы кезеңдеріндегі елдерге белгілі бір салаларды шектеулі мерзімге қорғауға рұқсат беруді заңдастыруды ұсынды, сонымен қатар "импортты алмастыру өнеркәсіптерін дамытуға бағытталған толық қорғаудың бұрынғы моделі неғұлым жаңылыс болса, соғұрлым дамушы елдерге өнеркәсіптік секторды белсенді дамыту мүмкіндігінен айыру – қателік болар еді" деп мәлімдеді.

Орындалу тарихы

Көптеген елдер тарифтік кедергілердің артында сәтті индустрияланды, оның ішінде неолибералдық экономиканың қазіргі басшы жақтастары – АҚШ және Ұлыбритания. 1816 жылдан 1945 жылға дейін АҚШ-тағы тарифтер әлемдегі ең жоғары тарифтердің қатарында болды. Наполеон соғыстары кезінде француз мақта өндірушілерін зерттеу көрсетті, британдық кемелердің блокадасынан халықаралық саудадан қорғалған аймақтар, Ұлыбританиямен тығыз сауда байланысын жалғастырған аймақтарға қарағанда, механикаландырылған мақта өндірісінде үлкен өсімді көрсеткен. Канада өз жас өнеркәсіптерін дамытты, сонымен қатар Ұлттық саясат аясында (1879-1950 жылдар) иммиграция және теміржол құрылысы арқылы Канада батысының қоныстануына көмектесті, бұл АҚШ-пен еркін сауда жасаудың бұрынғы тәжірибесінен кейін болды. Оңтүстік Корея және Тайвань – ірі мемлекеттік субсидиялар, валюталық бақылау және таңдалған салаларды қорғау үшін жоғары тарифтер арқасында қарқынды индустрияландыру мен экономикалық дамудың соңғы мысалдары. Латын Америкасында көптеген елдер халықаралық саудаға жоғары тарифтер мен басқа да кедергілер енгізетін экономикалық саясатты іске асырды, мысалы, Бразилия. Латын Америкасының көптеген экономистері экономикалық ұлтшылдыққа қатысты теорияларды дамытуға үлес қосты, ол өз кезегінде жаңадан құрылған өнеркәсіптерді қорғауға ықпал етеді.