Кіріспе

Бактерияның түрі Vibrio parahaemolyticus (V. parahaemolyticus) – теңізде және су сағаларында кездесетін, иілген, таяқша тәрізді, грам-теріс бактериялар түрі. Оны жұтқан кезде адамдарда асқазан-ішек ауруларын тудыруы мүмкін. V. parahaemolyticus оксидазаға оң реакция береді, факультативті аэробты және спора түзбайды. Вибрио туысының басқа өкілдері сияқты, бұл түр де қозғалмалы, бір полярлы қамшысы бар.

Патогенез

Инфекция фекальды-ауыз жолымен де жұғу мүмкін, бірақ шикі немесе жетіксіз пісірілген теңіз өнімдерін, әсіресе ұлуларды жеу V. parahaemolyticus қоздырған жедел гастроэнтериттің басты себебі болып табылады. Жара инфекциялары да кездеседі, бірақ теңіз өнімдері арқылы жұғатын ауруларға қарағанда сирек. V. parahaemolyticus инфекциясының ауру механизмі толыққанды зерттелмеген. Клиникалық изоляттар көбінесе екінші хромосомада патогендік аралға (PAI) ие. PAI горизонтальды гендер алмасу арқылы жүзеге асырылады және бірнеше вируленттілік факторларының гендерін қамтиды. V. parahaemolyticus PAI-ның екі толық секвенцияланған варианты бар, олардың тегі бір-бірінен ерекшеленеді. PAI-ның әрбір варианты генетикалық тұрғыдан өзгеше III типті секреция жүйесін (T3SS) қамтиды, ол вируленттілік ақуыздарын жас ұяшықтарға енгізуге қабілетті, бұл жас ұяшықтың функцияларын бұзады немесе апоптоз арқылы ұяшық өліміне әкеледі. V. parahaemolyticus 2-ші хромосомасындағы екі белгілі T3SS варианты T3SS2α және T3SS2β деп аталады. Бұл варианттар екі белгілі PAI варианттарымен сәйкес келеді. T3SS-тен басқа, PAI-да жақсы сипатталған вируленттілік ақуыздарын кодтайтын екі ген – термостабильді тікелей гемолизин гені (tdh) және/немесе tdh-мен байланысты гемолизин гені (trh) табады. Осы гемолизиндердің бірін немесе екеуін де қамтитын штаммдар қан агар табақшаларында бета-гемолизді көрсетеді. tdh, trh және екі белгілі T3SS варианттары арасында нақты корреляция байқалады: T3SS2α tdh+/trh+ штаммдарымен, ал T3SS2β tdh-/trh+ штаммдарымен байланысты екені анықталды. GefA, GGEEF доменін қамтитын дигуанилат циклазасы, жақында V. parahaemolyticus геномынан сипатталды. GefA патогенезде маңызды рөл атқарады. Ол бактериялардың қозғалғыштығын (swarming motility) тежеп, биоқабықша (biofilm) түзілуін ынталандырады, бұл бактериялардың жас ағзада колонизациялануына көмектеседі. Сонымен қатар, GefA T3SS1 сияқты вируленттілік факторларының экспрессиясына әсер етеді, бұл эффекттор молекулаларының жас ұяшыққа тікелей енуіне себеп болады.

Белгілері мен симптомдары

Инкубациялық кезеңі шамамен 24 сағатқа созылады, одан кейін сулы немесе қанды диарея, құсық, лоқсығу, іш ауруы және кейде қызба сияқты белгілер пайда болады. Симптомдар әдетте 72 сағат ішінде басылады, бірақ иммундық жүйесі әлсіз адамдарда 10 күнге дейін сақталуы мүмкін. V. parahaemolyticus бактериясынан туындаған тамақтан уланудың көпшілігі өздігінен сақынғандықтан, доксициклин көбінесе қажет емес. Ауыр жағдайларда ОРС (пероральды регидратациялық сорғы) қолданылады. Сонымен қатар, ластанған суға жүзу немесе осындай аймақта жұмыс істеу көз, құлақ немесе ашық жаралар мен терідегі зақымдардың жұқпалы ауруларына алып келуі мүмкін. "Катрина" дауілінен кейін 22 жара Вибрио инфекциясына шалдықты, оның үшеуі V. parahaemolyticus-тан туындады, ал олардың екеуі өлімге әкеп соқты.