Кіріспе
Сиқырға қарсы қолданылатын қорғаныш зат – әдетте сиқыршылықтан қорғану үшін пайдаланылатын сиқырлық зат. Олар Англия мен АҚШ-тың тарихи дереккөздерінде кездеседі. Сақталған ең ерте жазба 17 ғасыр Англиясына қатысты.
A witch bottle is a apotropaic magical item used as protection against witchcraft. They are described in historical sources from England and the United States. The earliest surviving mention is from 17th century England.
Сипаттама
Алғашқы жазбадағы сиқыршы бөтелкелерінің кейбіреулері тұз жалатылған тас құмыралардан – Bartmann jugs, Bellarmines немесе "Greybeards" деп аталатын құмыралардан тұрады. Bellarmines протестанттарды қуғындаған және Джордано Бруноның өртелуіне тікелей қатысқан Роберт Белларминнің есімімен аталған. Greybeards және Bellarmines қоңыр немесе сұр түсті тас бұйымдардан жасалған, тұзбен жылтыратылған және сақалды беті бедерленген. Кейіннен сиқыршы бөтелкелері шыны бөтелкелерден, кішкентай шыны құтылардан және түрлі басқа да ыдыстардан жасалды.
Дайындық
Ақ сиқыршы немесе халық емшісі сиқыршының бөтелкесін дайындайтын. Тарихи тұрғыдан алғанда, сиқыршының бөтелкесі құрбанның (мысалы, оларға сиқыр тиген деп сенген адамның) зәрін, шашы мен тырнағының кесінділерін немесе шприт тұзақтарынан алынған қызыл жіптерді қамтитын. Кейіннен сиқыршы бөтелкелері розмарин, инелер мен шыналар және қызыл шарапқа толы болды. Тарихи және қазіргі уақытта бөтелке үйдің ең алыс бұрышына, үйдің ошағының астына көміледі немесе үйдің көзге түспейтін жеріне қойылады. Осылайша, бөтелкеге көмілгеннен кейін, зұлымдық инелерге ілініп, шарапқа батып, розмаринмен қуылған деп есептеледі. Кейде оның орнына теңіз суы немесе топырақ пайдаланылады. Басқа да сиқыршы бөтелкелерінде құм, тас, түйілген жіп, қауырсын, қабықша, шөп, гүл, тұз, сірке су, май, монета немесе күл болуы мүмкін. Осыған ұқсас сиқырлы құрал – «лимон мен инелер» сиқыры. Тағы бір айырмашылық – бөтелкені жою тәсілі. Кейбір сиқыршы бөтелкелері отқа лақтырылып, жарылғанда сиқыр бұзылады немесе сиқыршының өлгені айтылады. Сиқыршы бөтелкесі жасырынып, сынбағанда ғана әсерлі болады деп саналады. Адамдар сиқыршы бөтелкелерін жасыру үшін көп қиындықтарға тап болды – үйдің шатырының астына көмілгендері ғимараттың қалған бөлігі қиратылғаннан кейін немесе басқаша жоғалғаннан кейін ғана табылған. Бұл дәстүрдің бастауы кем дегенде 16 ғасырға дейін жетеді. Ежелгі заманда бөтелкелер тастан жасалып, олардың ішінде тот баққан тырнақтар, несеп, тікендер, шаш, етеккір қан, шыны, ағаш және сүйек бөлшектері сақталған.
Англияда
"Бөтелкеге құйылған сиқырдың" осы түрі жүздеген жылдарға дейін барып жетеді және Елизавета заманы Англиясында, әсіресе East Anglia аймағында кең таралған, онда шарбақтық сенімдер мен колдовствоға сенім күшті болған. Бөтелкелер көбінесе пештің астынан, еденнің астынан және қабырғалардың ішінен табылған. 2016 жылы бір адамның үйінің табалдырығында жерленген шыны бөтелке Корнуолл графтығының Трелисик қаласында түсірілген "Антик Роудшоу" бағдарламасының эпизодында көрсетілді; шыны маманы Энди Макконнелл оның ішіндегі шағын мөлшерін татып, мүмкін порт немесе шарап болуы мүмкін деген болжам жасады, бірақ тотты дәмді және шегелердің бар екенін атап өтті. 2019 жылы көрсетілген келесі эпизодта оның құрамы Лоуборо университетімен талданды, нәтижесінде ішінде "несеп, аздаған алкоголь және бір адамның шашы" болғаны анықталды, сонымен қатар 1840 жылдардың соңына жататын мыс қосқыштар мен бір остракод та табылды. Бұл колдовствоға қарсы бөтелке деп болжанды.
Бельгияда
2020 жылы Бельгияның Тернхаут қаласындағы De Zwarte Ruiter пабын қайта жаңарту кезінде 16 ғасырға жататын ыдыс табылды. Ол әдетте колдовстводан сақтану үшін қолданылған. Мұндай "колдовствоға қарсы бөтелке" Еуропада Англиядан тыс алғаш рет табылған жағдай.
АҚШ-та
Қазіргі уақытқа дейін АҚШ-та оннан кем ғана мүмкін сиқырлы бөтелкелер анықталды. Археолог Маршалл Беккер алғаш рет археологиялық жағдайда американдық сиқыршы бөтелкесін анықтады. Эссингтон сиқыршы бөтелкесі деп белгілі бұл артефакт Пенсильвания штатының Делавэр округіндегі Ұлы Тинькум аралындағы қазба жұмыстары барысында табылды. Мэриленд штатының Дорчестер округіндегі 19-шы ғасырдың ортасынан 20-шы ғасырдың басына дейінгі құлдар немесе жалға алушылар тұрған жерден жерленген сиқыршы бөтелкесі табылды, оның тығыны тік шұңғырлармен қапталған. 2016 жылы Вирджиниядағы Азамат соғысы орнының ошағынан шегелермен толтырылған бөтелке қазылып алынды және ол сиқыршы бөтелкесі болып көрінеді.