Роберт Хортон Гандри: Жаңа өсиет және Койне грек тілінің ғалымы

Кіріспе

Американдық Киелі кітап зерттеушісі (1932 жылы туған)

Роберт Хортон Гандри (1932 жылы туған) – американдық ғалым, Жаңа өсиет зерттеуші және койне грек тілінің зейнеткер профессоры.

Өмір

Гандри 1932 жылы Норман С. және Лолита (құрмет аты Хиншоу) Гандри отбасында дүниеге келген. Ол Стэнли Н. Гандридің үлкен ағасы. Гандри 1950 жылдары Лос-Анджелес баптистік колледжі мен семинариясынан бакалавр және дінтану бакалавры (B.A. және B.D.) дәрежелерін алды, ал 1961 жылы Англиядағы Манчестер университетінен философия докторы (Ph.D.) ғылыми дәрежесін алды, онда ол Ф.Ф. Брюстің жетекшілігімен жұмыс істеді. 1962 жылдан бастап 38 жыл бойы ол Калифорния штатының Санта-Барбара қаласындағы Вестмонт колледжінде оқытумен айналысты. 1997 жылы колледж Гандриді алғашқы құрметті профессорлық қызметке тағайындады, содан кейін Роберт Г. Гандри атындағы Киелі кітаптарды зерттеу кафедрасын құрды. 2000 жылы зейнетке шыққаннан кейін колледж оны профессор-эмиритус және тұрақты ғалым етіп бекітті. Ол "Кітаптар мен мәдениет" және "Білім мен мәдениет" сияқты мерзімдік басылымдарға жиі мақала жазады.

Жазулары мен пікірталастары

Гандри көптеген мақалалар мен пікірлерді ғылыми журналдарда жариялағаннан басқа, Марк және Матай Евангелияларына арналған маңызды ғылыми түсіндірмелер жазды. Матайға арналған түсіндірме 1983 жылы Евангелистік теологиялық қоғамнан (ETS) оның қызметтен кетуіне себеп болған дау тудырды. Бұл талапты қолдаған дауыс берушілер түсіндірме қоғамның Жазбалардың қатесіздігі туралы ұстанымына қайшы келеді деп санайтын. Редакциялық сынды пайдалана отырып, Гандри Матайдың Иса туралы әңгімені, кейде тарихи нақтылықтан ауытқуға жол бере отырып, Евангелияның арналған аудиториясының қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін бейімдегенін дәлелдеді. ETS-тегі көптеген адамдарды Гандридің Матайдың Матайдағы балалық шақ туралы әңгімесіне теологиялық негізделген, тарихи емес түзетулер енгізгені туралы пікірі алаңдатты. Бұрын Гандриден Матайға түсіндірме беруі сұралған болатын, ол 1970 және 1980 жылдары он жылдан астам уақыт бойы жарық көрген евангелистік түсіндірмелер сериясының бөлігі болды. Ол өзінің ұсынылған түсіндірмесін серияның бас редакторы Франк Гебелейнге ұсынғанда, Гебелейн түсіндірмені қабылдауға болатынын мәлімдеді; бірақ қосалқы редакторлар Мерилл С. Тенни мен Джеймс М. Бойс редакциялық сынды қолдануына қарсы болды. Гебелейн Гандридің бірнеше рет қайта қараған нұсқаларын да қабылдауға болатынын жариялады; бірақ Тенни мен Бойс екеуі де қарсылық білдірді, нәтижесінде Д.А. Карсонға Матай туралы жазу жұмығы тапсырылды. Бұл тапсырма Синоптикалық Евангелияларға арналған EBC томын бірнеше жылға кешіктірді. Осы уақытта Эрдманс баспасы Гандри еңбегінің ұзағырақ, техникалық нұсқасын жариялады. Гандридің айтуынша, оның еңбегі Матай Евангелиясының қатесіздігіне күмән келтірмейді. Оның пікірінше, қатесіздік авторлық ниет пен автордың уақыты мен орнының қабылданған әдеби стандарттарын ескеруі керек, және Матай "қазіргі мағынада тарихи деп атауға болмайтын элементтермен араласқан тарихты бізге әдейі және қабылданатын түрде ұсынады". Сондықтан Матай Евангелиясының қатесіздігін мойындау үшін оны қазіргі заманғы тарихи жазу стандарттарымен салыстырудың қажеті жоқ. Гандри былай деді: "Лұқа қазіргі заманғы тарих жазуға жақын тарихи мақсатты айтады". Бұл көзқарастарды ETS-тің маңызды бөлігі қолдады және мәселені қарастырғаннан кейін қоғамның атқару комитеті Гандриді ақтады. Бірақ Норман Гейслер бастаған оған қарсы науқан оның отставкаға кетуін талап етті. Өзінің сыншыларына қарсы Гандри, олар тарихи нақтылықты әрбір жерде сақтау үшін қиын үйлесімдер құрағанда, Киелі кітаптың сөздерін одан да жауапкершілікпен қарастыратынын мәлімдеді. ETS-тің белгілі бір бөліктерінен тыс, оның жұмысы көбінесе консервативті евангелизмнің үлгісі ретінде қарастырылады. Гандридің басқа жарияланған кітаптары: "Святого Матфея Евангелиясында Ескі өсиеттің қолданылуы" (оның докторлық диссертациясы негізінде), "Библиялық теологиядағы Сома" ("дене" сөзінің тіпті метафоралық қолданысында да физикалық мағынасын дәлелдейді) және "Ескісі жақсырақ" (әртүрлі тақырыптар бойынша жаңа және қайта қараған эсселер жинағы). Оның "Шіркеу және Азап" және "Бірінші Антихрист" кітаптары христиандардың алдағы азаптан бұрын әлемнен "көтеріліп кетуі" туралы кең таралған пікірді жоққа шығарады (Екінші келу қараңыз). Тағы бір кітабы, "Иоанн сектант бойынша Иса Сөзі", американдық евангелизмнің 20 ғасырдың ортасындағы қараңғы фундаментализмнен емес, 20 ғасырдың басындағы ағартылған фундаментализмге қайта оралуы керек деп мәлімдейді. 2000 жылы Гандри Киелі кітапты зерттеу институтының 30-шы жылдық лекциясында "Сөз Исасының" мәнін ұсынды. Сабақтан тыс сабақтар: "Сыныптан тыс христиандық оқыту" Вестмонт колледжінде әртүрлі жағдайларда жасалған баяндамаларды қамтиды, ал "Пётр: Қасиетті Матайға сәйкес жалған шәкірт және жолдан тайған адам" деген атау өзін-өзі түсіндіреді. Гандридің соңғы кітабы "Евангелиелік библиялық сыншының пікірлері" бұрын жарияланған кітаптар мен фильмдерге жазылған пікірлерді жинақтайды, олар Киелі кітап мәтіні мен аудармасы, жоғары сындық мәселелер, Исаның әдеби портреттері, Библия мен дәстүр арасындағы қатынас және Киелі кітап пен оны түсіндірумен байланысты адамдардың өмірбаяндарына арналған. Гандридің "Жаңа өсиетке шолу" оқулығы ағылшын тілінен португал, серб-хорват, корей, орыс және түрік тілдеріне аударылды және ағылшын тілінде он сегіз сабақты қамтитын DVD курсы ретінде шығарылды. Оның "Жаңа өсиетке түсіндірмесі" бүкіл Жаңа өсиеттің өзінің сөзбе-сөз аудармасын және түпнұсқа мағынасының тармақ бойынша түсіндірмелерін қамтиды және ғылыми немесе танымал әдебиеттерде кездеспейтін көптеген тәуелсіз пікірлерді қамтиды.

Besides many articles and reviews that have appeared in scholarly journals, Gundry has published major scholarly commentaries on the Gospel of Mark and the Gospel of Matthew. The one on Matthew caused a controversy that led to his resignation from the Evangelical Theological Society (ETS) at that society’s request in 1983. Voters favoring the request reckoned that the commentary was at odds with the society’s affirmation of scriptural inerrancy. Using redaction criticism, Gundry argued that Matthew tailored the story of Jesus, sometimes unhistorically, to meet the needs of the Gospel’s intended audience. Especially troubling to many in the ETS was Gundry’s contention that Matthew made unhistorical, theologically motivated revisions of the infancy story in Matthew. Earlier, Gundry had been asked to furnish a commentary on Matthew in the Expositor’s Bible Commentary (EBC), a major evangelical series of commentaries published over the course of a decade or more in the 1970s and 1980s, as each section was completed. When he submitted his proposed commentary to Frank Gaebelein, general editor of the series, Gaebelein pronounced the commentary acceptable; but the subeditors Merrill C. Tenney and James M. Boice objected to its use of redaction criticism. Gaebelein pronounced acceptable Gundry’s successive revised versions as well; but Tenney and Boice objected again, to both of them, so that D. A. Carson of Trinity Evangelical Divinity School was assigned to write on Matthew. This assignment caused a delay of several years in the publication of the EBC’s volume on the Synoptic Gospels. Meanwhile, Eerdmans Publishing Company brought out a longer, more technical version of Gundry’s work. According to Gundry, his work does not call into question the inerrancy of the Gospel of Matthew. He argues, to the contrary, that inerrancy must be considered in the twin lights of authorial intent and acceptable literary standards of the author’s time and place, and that Matthew intentionally and acceptably "treats us to history mixed with elements that cannot be called historical in a modern sense." To be called inerrant, then, Matthew’s Gospel need not be measured against standards of modern historical writing. By contrast, says Gundry, "Luke states a historical purpose along lines that run closer to modern history writing " These views were supported by a significant portion of the ETS; and after looking into the matter, the society’s executive committee cleared Gundry. But a campaign against him, spearheaded by Norman Geisler, resulted in the request that he resign. Against his critics, Gundry has contended that he treats biblical wording more seriously than they do when they construct strained harmonizations to maintain historicity at every point. Outside certain quarters of the ETS, his work is generally considered a model of conservative evangelicalism. Gundry’s other published books include The Use of the Old Testament in St. Matthew’s Gospel (based on his doctoral dissertation), Sōma in Biblical Theology (arguing for a physical meaning of “body,” even in figurative usage), and The Old Is Better (containing new and revised essays on various topics). His two books The Church and the Tribulation and First the Antichrist undermine the popular view that Christians will be “raptured” out of the world prior to a coming tribulation (see Second Coming). Yet another book, Jesus the Word according to John the Sectarian, argues that American evangelicalism needs to return, mutatis mutandis, to the enlightened fundamentalism of the early 20th century, as distinct from the obscurantist fundamentalism of the mid 20th century. In 2000 Gundry presented the essence of Jesus the Word at the 30th annual lecture of the Institute for Biblical Research. Extracurriculars: Teaching Christianly Outside Class contains talks delivered on various occasions at Westmont College, and the title Peter: False Disciple and Apostate according to Saint Matthew is self explanatory. Gundry's latest book, Re Views by an Evangelical Biblical Critic, gathers lightly edited, previously published review essays of books and films dealing in biblical text and translation, higher critical issues, literary portraits of Jesus, the relation between the Bible and tradition, and biographical portrayals of people associated with Scripture and its interpretation. Gundry's textbook, A Survey of the New Testament, has been translated from English into Portuguese, Serbo Croatian, Korean, Russian, and Turkish and produced as an eighteen lesson DVD course in English. His Commentary on the New Testament includes his own, literal translation of the entire New Testament and verse by verse explanations of its original meaning and contains many independent judgments not found elsewhere in either scholarly or popular literature.

Белгілі қағаздар

1994 жылы Гандриге "Жұмбақты ашу: Роберт Г. Гандриге арналған Жаңа Өсиет эсхатологиясы туралы мақалалар" (ред. Томас Э. Шмидт және Мойсей Сильва; Шеффилд: JSOT, 1994) атты құрмет кітабы табыс етілді. 2014 жылы оған тағы бір құрмет кітабы ұсынылды: "Жаңа Өсиеттегі Киелі кітап пен жүйелі теология арасындағы қарым-қатынасты қайта қарастыру" (ред. Бенджамин Э. Рейнольдс, Брайан Лугиойо және Кевин Дж. Ванхузер; WUNT 2/369; Тюбинген: Мохр Сибек, 2014).