Кіріспе

Төтенше жағдай туралы жалған немесе қате хабар

Жалған дабыл, сондай-ақ көшкін дабыл деп те аталады, – бұл төтенше жағдай туралы жалған немесе қате хабарлау, нәтижесінде қажетсіз үрей туып, немесе (мысалы, жедел жәрдем қызметтері сияқты) ресурстар қажет емес жерге жеткізіледі. Жалған дабылдар тұрғын үйлердегі ұрлық дабылы, түтін детекторы, өнеркәсіптік дабылы және сигналды анықтау теориясында кездесуі мүмкін. Жалған дабылдар шұғыл жағдайға жауап берушілерді нақты төтенше жағдайлардан ауыртпалы болуы мүмкін, бұл соңында адам өміріне қауіп келтіруі мүмкін. Кейбір жағдайларда, белгілі бір ауданда қайталама жалған дабылдар орын алғанда, сол жердегі тұрғындар дабылға қанағаттанбай, әр жолы оның жалған екенін біле отырып, көптеген дабылдарды назарсыз қалдыруы мүмкін. Бизнес және мектептерде дабылдарды қасақана жалған іске қосу қатаң тәртіптік шараларға, сондай-ақ айыппұл салу және түрмеге қамау сияқты қылмыстық жазаларға әкелуі мүмкін.

Шолу

"Жалған дабыл" термині көптеген салалардағы дабыл жүйелерінің күтілмеген оқиғаның нәтижесінде іске қосылуын білдіреді. Мұндай салаларға тұрғын үйлердегі ұрлықтан сақтайтын дабылдар, түтін детекторы, өнеркәсіптік дабылдар және сигналды анықтау теориясы жатады. "Жалған дабыл" термині кейбір жағдайларда семантикалық тұрғыдан дұрыс болмауы мүмкін. Мысалы, үй иелерінің қателігінен тұрғын үй дабылы іске қосылуы мүмкін. Дабыл міндетті түрде жалған емес – ол күтілетін оқиғаға жауап ретінде іске қосылған, бірақ полицияны шақыру қажет емес. Осы мәселеге байланысты, жалған дабылдарды "көшкін дабылдар" деп те атайды. Әлеуметтанушы Роберт Бартоломей жалған дабылдардың көптеген теріс әсерлерін түсіндіреді, мысалы, "қорқыныш, құлпынай, шұғыл көмек көрсету қызметтерінің бұзылуы және пайдалы ресурстардың ысырап болуы". Денсаулық пен қауіпсіздікке де әсер етеді, себебі олар алаңдаушылық тудырып, адамдарды дабылға қарай немесе одан қашып, үдеп жүгіруге итермелейді, бұл паника кезінде жазатайым оқиғаларға әкелуі мүмкін. Тағы бір мәселе – "Қасқырдың айқасы" (Cry Wolf Effect), ол адамдарды нақты дабылдарға немқұрайлы қарауға итермелейді; "нағыз шабуыл болған жағдайда, келесі ескертулерге жеңіл қарауға немесе мүлдем назар аудармауға болады".

Тұрғын үйлерге арналған ұрлаушы сигнализациясы

АҚШ-та барлық ұрылған кездегі дабылдардың 94-98% жалған ескерту болып шығады.

Себептері мен алдын алу

Тұрғын үйлерде ұрылар сигнализациясы жүйенің дұрыс қосылмауы немесе өшірілмеуі, электр қуатының үзілуі, батареялардың әлсіреуі, үй жануарларының қағылуы, есіктер мен терезелердің жабылмауы салдарынан туындауы мүмкін. Халықаралық полиция басшылары қауымдастығының мәліметінше, АҚШ-та жалған дабылдар полиция органдарының 6,5 миллион адам-сағат жұмысын қажет етеді. АҚШ Әділет министрлігінің 2002 жылғы зерттеуі жалған дабылдардың құны 1,5 миллиард долларға дейін жететінін көрсетті. Осылайша, көптеген қалалар қазір ұрылар сигнализациясына рұқсат алуды міндеттейді, расталған жауап беру процедураларын енгізеді немесе көптеп болатын жалған дабылдар үшін айыппұл салады.

Жүйені дұрыс іске қосу және сөндіру

Бұл әдетте қате түйін нөмірін енгізу немесе кодты енгізуге дейін тым көп уақыт күту сияқты қарапайым қателерден туындайды. Мұндай қате дабылдарды жүйені деактивациялауға көбірек уақыт жұмсау және жүйені дұрыс деактивациялау үшін кем дегенде бір қолы бос үйге кіру арқылы болдырмауға болады.

Үй жануарлары

Кейбір қозғалыс сенсорлары үй жануарларының үй ішіндегі қозғалысынан іске қосылуы мүмкін. Бұл мәселені сексен фунттан жеңіл заттардың инфрақызыл сигнатурасына сезімтал емес қозғалыс детекторларын тауып орнату арқылы немесе үй жануарларының қозғалыс детекторлары бар бөлмелерге кіруін шектеу арқылы шешуге болады. Екі жағдай да жоғарыда айтылған "алая дабыл" эффектісіне байланысты қиындық тудырады.

Сигналды анықтау теориясы

(Сигналды) анықтау теориясында, мақсат емес оқиға анықтау шамасынан жоғарылап, мақсат деп қате анықталған жағдайда жалған дабыл болады (Тұрақты жалған дабыл деңгейіне қараңыз).

Мысалдар

1983 жылы Кеңес Одағындағы ядролық қате дабыл АҚШ-тан зымырандар ұшып келіп жатқандай бұрыс анықталғаннан туындады, бірақ шындығында бұл жоғары биіктіктегі бұлттарға күн сәулесінің түсуінен болған қателік еді. Подполковник Станислав Петров бұл қате дабыл екенін анықтады, соның арқасында екі ел арасындағы толыққанды ядролық соғыс болдырмады. 2000 жылдың 19 қаңтарында Сетон-Холл университетіндегі Болланд-холл өртінен бұрын көптеген студенттер жиі болатын жалған өрт дабылына көз жұмып, немесе үйреніп кеткен. Өрт пен эвакуация салдарынан 3 студент қаза тауып, 50-ден астам адам жарақат алды. 2005 жылдың 1 ақпанында Коннектикут штатының бір бөлігіне қате жіберілген ескерту штатының барлық тұрғындарын эвакуациялауды талап етті. 2018 жылдың 13 қаңтарындағы Гавайидегі зымыран туралы ескерту штат тұрғындарына баллистикалық зымыран ұшып келе жатқаны туралы қателікпен жіберілген шұғыл хабарламадан туындады. Сол сияқты, көлік дабылы жиі жалған екені анықталған соң, көптеген адамдар көлік ұрлап жатқан адамды байқамайды, тіпті тәжірибелі ұрылар да олардың көлік ұрлауға кедерес емес екенін мойындайды.

Семантика

"Жалған дабыл" термині шын мәнінде дұрыс емес, және ол "жағымсыз дабыл" терминімен жиі ауыстырылады. Сенсор жұмыс істегенде, оны жалған деп айту қиын, себебі ол әдетте сенсордың ағымдағы күйін нақты көрсетеді. "Жағымсыз" термині одан да сәйкес келеді, өйткені дабылдың қосылуы ыңғайсыздық тудырады, мазалайды немесе ашуландырады. Бұл айырмашылықтың анық мысалы – ұрлық сигнализациясының өрмекшілерден іске қосылуы. (Қозғалыс сенсорының алдындағы торында жүрген өрмекші қозғалыс сенсоры үшін өте үлкен көрінеді.) "Жалған дабыл" сондай-ақ кейіннен жалған екені анықталған жағдайға байланысты сескену сезіміне де қатысты болуы мүмкін.