Құрандағы Мәриям (қараңыз)

Кіріспе

Исламдағы Мәриям бинт Имран (مَرْيَم بِنْت عِمْرَان) туралы исламдық көзқарас. Мәриям Исламда өте құрметті тұлға. Құранда жетпіс рет есімдері айтылады және ол ең ұлы әйел ретінде нақты көрсетілген. Құранда оның тарихы үш Мекке сүресінде (19, 21, 23) және төрт Медине сүресінде (3, 4, 5, 66) баяндалған. Он тоғызыншы сүре – Мәриям сүресі оның есімімен аталған. Сонымен қатар, ол Құранда аты аталған жалғыз әйел. Құранда айтылуынша, Мәриямның ата-анасы бала сұраған. Олардың тілегі Құдай тарапынан қабыл етіліп, Мәриямның анасы жүкті болған. Оның әкесі Имран бала дүниеге келмей тұрып қайтыс болған. Туғаннан кейін Мәриямды анасының інісі Зәкәрия тәрбиелеген. Құранға сәйкес, Мәриям бас періште Жәбірейіл арқылы Құдайдан хабар алған. Құдай Мәриямға, оның таза күйінде рухани құдірет арқылы балаға толғанын жеткізген. Баласына Құдай Иса (Иисус) деген есімді берген, ол «куәландырылған» пайғамбар, уәде етілген Мессия болар еді. Осылайша, дәстүрлі ислам сенімі Исаның таза болып туғанын растайды, ал исламның классикалық ойшылдары Мәриямның мәңгілік тазалығы туралы мәселені терең зерттемеген.

Мәриямның Құдай тарапынан «әлемдегі әйелдердің» барлығынан жоғары таңдалғанына сенеді. Сондай-ақ, оны Аронның (Харун) «қарындасы» деп атағандары айтылады. Оның анасы, Құранда тек Имранның әйелі ретінде еске алынады, бала сұрап дұға етіп, соңында жүкті болған. Әл-Табаридің мәліметінше, Мәриямның анасының аты Ханна (هنا) болған, ал оның күйеуі Имран (عمران) бала тумай тұрып қайтыс болған. Ханна баланың ұл болады деп күтіп, оны ғибадатханада жалғыз қызмет етуге арнауға уәде берген.

Құранда

Құранда Мәриям есімі жиі аталады, және оның хикаясы Меккеде жарылған ең ерте тараулардан бастап, Мединада жарылған соңғы аяттарға дейін тұрақты түрде кездеседі.

Туу

Мәриямның дүниеге келуі Құранда оның әкесі де, анасы да айтылады. Мәриямның әкесі Имран. Ол христиан дәстүрінде Иоакимке тең. Оның анасы, әл-Табари айтуынша, Ханна деп аталған, және егер дұғасы қабыл болса, баласын Аллаға қызмет етуге арнауға уәде берген. Ирактық еврей ғалымы және аудармашы Н.Д.Дауудтың пікірінше, Құран Исаның анасы Мәриямды Мұсаның қарындасы Мириаммен шатастырады, Мәриямның әкесін Имран деп атағанда, ол Амрамның арабша нұсқасы, ал Амрам Мұсаның әкесі ретінде «Шығу» кітабының 6:20 аятында көрсетілген. Даууд Құранның 19:28 аятына сілтеме жасай келе, онда Исаның анасы Мәриям «Һарунның қарындасы» деп аталғанын, ал Һарун Мұсаның қарындасы Мириамның бауыры болғанын айтады. Ол: «Көрініп тұрғанындай, Мириам, Һарунның қарындасы, және Мәриям (Мәриям), Исаның анасы, Құран бойынша, бір адам», – дейді. ХХ ғасырдың басындағы исламтанушылар мұны шежіредегі қателік деп қарастырғанмен, ХХІ ғасырдың исламтану зерттеулерінде Анжелика Нойвирт, Николай Синай және Майкл Маркс пікірінше, Құран шежірелік қателік жасамайды, керісінше типологияны қолданады. Бұл, Венсинктың қорытындысына сәйкес, Құранның метафоралық тілімен және ислам дәстүрімен расталады: Мәриям Һарунның қарындасы деп аталады, ал Имран, Һарун және Мәриям есімдерінің қолданылуы Құран Ескі және Жаңа өсиеттердегі екі Мәриямды нақты ажырата алмайды деген болжамға әкелді. Бұл туыстық байланыстарды қазіргі заманғы түсініктермен қарастырудың қажеті жоқ. «Қарындас» және «қыз» сөздері, араб тіліндегі еркек сәйкес сөздері сияқты, кең туыстық, ұрпақтық немесе рухани жақындықты білдіре алады. Мұсылман дәстүрінде, Библиядағы Амрам мен Мәриямның әкесі арасында он сегіз ғасыр айырма бар. Сол сияқты, Стовассер «Торада Мұса мен Һаронның қарындасы Мәриямды Исаның анасы Мәрияммен шатастыру мүлдем дұрыс емес және біз анықтағандай, сахих хадис пен Құран мәтініне қайшы келеді» деген қорытынды жасады. Құрандағы Мәриямның дүниеге келуі туралы баяндама Мәриямның таза тұғуы туралы исламдағы доктринаны растамайды, себебі ислам түпкі күнә немесе христиандықта кездесетін адамдардың мұрагерлік кемшілігін қабылдамайды.

The birth of Mary is narrated in the Quran with references to her father as well as her mother. Mary's father is called Imran. He is the equivalent of Joachim in Christian tradition. Her mother, according to al Tabari, is called Hannah, and vowed, if her prayer was accepted, that her child would be dedicated to the service of God. According to Iraqi Jewish scholar and translator, N. J. Dawood, the Quran confuses Mary mother of Jesus with Miriam the sister of Moses, when it refers to the father of Mary, the mother of Jesus, as Imran, which is the Arabic version of Amram, who is shown to be the father of Moses in Exodus 6:20. Dawood, in a note to Quran 19:28, where Mary the Mother of Jesus is referred to as the "Sister of Aaron", and Aaron was the brother of Mary sister of Moses, states: "It Appears that Miriam, Aaron's sister, and Maryam (Mary), mother of Jesus, were according to the Koran, one and the same person." Although Islamic studies of the beginning of the 20th century tended to see this as a mistake in genealogy, in more recent Islamic Studies of the 21st century the general consensus is, according to Angelika Neuwirth, Nicolai Sinai & Michael Marx, that the Quran does not make a genealogical error but instead makes use of typology. This is, following Wensincks conclusion, supported by the figurative speech of the Quran and the Islamic tradition: Maryam is called a sister of Hārūn and the use of these three names Imrān, Hārūn and Maryam, has led to the supposition that the Kur'ān does not clearly distinguish between the two Maryams of the Old and the New Testaments. It is not necessary to assume that these kinship links are to be interpreted in modern terms. The words "sister" and "daughter", like their male counterparts, in Arabic usage can indicate extended kinship, descendance or spiritual affinity. Muslim tradition is clear that there are eighteen centuries between the Biblical Amram and the father of Maryam. Similarly, Stowasser concludes that "to confuse Mary the mother of Jesus with Mary the sister of Moses and Aaron in Torah is completely wrong and in contradiction to the sound Hadith and the Qur'anic text as we have established". The Quranic account of Mary's birth does not affirm an Immaculate Conception for Mary as Islam does not accept the doctrine of original sin, or an inherited fault in humans, as it is found in Christianity.

Алғашқы жылдар

Құранда михраб сөзінің сөзбе-сөз мағынасы жеке бөлме немесе қоғамдық/жеке дұға бөлмесін білдіргендіктен, Мәриямның ғибадатханада тұрып өскені туралы нақты айтылмаған. Мәриямның ғибадатханада өскені туралы түсінік сыртқы әдебиеттер арқылы келген (мысалы, төмендегідей Жафар әл-Садық айтқан әңгіме). Ол Зәкәрия пайғамбардың қамқорлығына берілді, Зәкәрия – Аннаның інісі, Мәриямның анасының туысы және оның күтушісі болатын. Зәкәрия Мәриямның дұға бөлмесіне кірген сайын, оның алдында тамақ табылғанын көріп, ол оған қайдан алғанын сұрайтын. Мәриям: «Алла қалағандарына береді» дейтін. Ғалымдар бұл тамақтың Алладан нұрлы сыйлық болғаны ма, әлде қарапайым тамақ болғаны ма, деген мәселеде пікірталас жүргізді. Нұрлы сыйлық болғанын жақтағандар, Зәкәрия пайғамбар болғандықтан, Алланың барлық жаратылыстың ризық берушісі екенін білгендіктен, қарапайым тамақ болса, ол Мәриямнан сұрамас еді, дейді. Имам Жафар әл-Садық айтуынша, Мәриям үлкейгенде михрабқа кіріп, ешкім оны көрмеу үшін жамылатын. Зәкәрия михрабқа кіргенде, онда қыста жазғы жемістер мен жазда қысқы жемістерді көрді. «Бұл қайдан келді?» - деп сұрады. Мәриям: «Бұл Алладан. Шын мәнінде, Алла қалағандарын есепсіз нығматпен қамтамасыз етеді» деді. Бұл оқиға Құранда да айтылады, онда Мәриямның «таза» болғаны және Алланың Мәриямның жатырында жаңа өмір пайда болуына рұхсат бергені айтылады. Тағы бір рет, Мәриямға жақсы хабар беріледі, ол барлық әйелдерден жоғары таңдалғаны айтылады. Құранды түсіндірушілер соңғы аятқа байланысты Мәриямның мінсіз әйелге жақын болғанын және оның кемшіліктері болмағанын айтады. Ислам көптеген әйелдерді құрметтейді, олардың ішінде Хауа, Хажар, Сара, Асия, Хадиша, Фатима, Айша, Хафса бар. Бірақ көптеген түсіндірушілер осы аятты толыққанды түсініп, Мәриямның барлық уақыттағы ең ұлы әйел екендігіне келісті. Әңгімелер мен діни кітаптарға сәйкес, Жәбірейіл Мәриямға, ол әлі жас кезінде, «жарық беті» бар көркем денелі адам түрінде пайда болып, оған Исаның туылуын хабарлады. Оның таңғалуынан кейін, періште оған Алланың кез келген нәрсені істеуге күші жететінін айтып, оны жұбатты.

The Quran does not, specifically, point to the fact that Mary lived and grew up in a temple as the word miḥ'rāb in Quran in its literal meaning refers to a private chamber or a public/private prayer chamber. The definitive idea of Mary growing up in a temple derived via external literature (i. e. see the narration below by Ja'far al Sadiq). She was placed under the care of the prophet Zakariya, the husband of Hannah's sister and Mary's maternal uncle and caretaker. As often as Zechariah entered Mary's prayer chamber, he found her provided with food and he would ask her where she received it from, to which she would reply that God provides to whom He wills. Scholars have debated as to whether this refers to miraculous food that Mary received from God or whether it was normal food. Those in favor of the former view state that it had to be miraculous food, as Zechariah being a prophet, would have known that God is the provider of all sustenance and thus would not have questioned Mary, if it was normal food. Imam Ja'far al Sadiq narrates that when Maryam was grown, she would go into the mihrab and put on a covering so no one saw her. Zechariah went into the mihrab and found that she had summer fruit in the winter and winter fruit in the summer. He asked "From whence is this?" She said, "It is from ALLAH Indeed, Allah provides for whom He wills without account"[]. The birth is later referred in Quran , where the Quran states that Mary remained "pure", while God allowed a life to shape itself in Mary's womb. A third mention of the annunciation is in , where Mary is also given the glad tidings that she has been chosen above all the women of creation. Commentators on the Quran remark on the last verse that Mary was as close to a perfect woman as there could be, and she was devoid of almost all failings. Although Islam honors numerous women, including Hawwa, Hagar, Sarah, Asiya, Khadijah, Fatimah, Ayesha, Hafsa many commentators followed this verse in the absolute sense, and agreed that Mary was the greatest woman of all time. According to exegesis and literature, Gabriel appeared to Mary, who was still young in age, in the form of a well made man with a "shining face" and announced to her the birth of Jesus. After her immediate astonishment, she was reassured by the angel's answer that God has the power to do anything.

Ислам дәстүрі

Мәриям – ислам теологиясындағы ең құрметті тұлғалардың бірі. Мұсылмандар оны Құранда айтылғандай, өмір сүрген ең ізгі әйелдердің бірі деп санайды. Құрандағы жарияланым кезінде періштелердің сәлемі айтылғанда: «Әй Мәриям! Шын мәнінде, Алла сені таңдады, тазартты және әлем әйелдерінен сені артық етті». Мұсылман әйелдері оны үлгі етіп қарастырады. Мұсылман дәстүрі, христиан діні сияқты, оның естелігін Каир маңындағы Матарияда және Иерусалимде құрметтейді. Мұсылмандар Иерусалимдегі Мәриямның ваннасына да барып, Мәриямның бір кезде онда тазаланғанын айтады. Бұл орынға бедеулікпен күресіп жүрген әйелдер де келіп, шипа іздейтін. Мәриямның атымен аталған бірнеше өсімдік бар, мысалы, Мәрияммия, оның жапырақтарымен Мәриям маңдайын сүргенде, оның хош иісі пайда болған деседі. Тағы бір өсімдік – Каф Мәриям (Анастатика), оны кейбір мұсылман әйелдері жүктілікке көмектесу үшін қолданған, ал оның суын дұға оқығанда ішуге берген. Ислам әдебиетінде Мәриямның кейінгі өмірінен көп оқиғалар кездеспейді, ал оның көтерілуі туралы мұсылман жазбаларында мәлімет жоқ. Дегенмен, қазіргі заманғы мұсылман ғалымдарының бірі, мысалы, Мартин Лингс, оның көтерілуін Мәриямның өміріндегі тарихи оқиға деп қабылдады. Мұсылман әдебиетіндегі аз белгілі оқиғалардың бірі – Мәриямның Римге, Исаның шәкірттері (әл-Хауариун) Иоанн мен Таддей (Иуда)мен бірге, Нерон билігінде сапар жасауы. XII ғасырдың исмаили мұсылман заңгері және ғалымы Кади әл-Нуман, «Асас әл-Тауил» кітабында Исаның рухани тууы (милад әл-батин) туралы айтады, бұл оның физикалық тууының (милад әл-захир) түсіндірмесі болып табылады. Ол Исаның анасы Мәриямның оны физикалық түрде дүниеге әкелмегенін, оның орнына оны тәрбиелеп, оқытқан адам екенін айтады. Сондай-ақ, ол Зәкәрияның (Уақыт Имамы) Мәриямды өзінің дәлелдерінің бірі (жыр. худжа) ретінде тағайындағанын атап көрсетті. Мұсылман сәждесінде адам Алланы мақтап, оны дәріптеуі керек. Мұсылмандардың пікірінше, бұл қозғалыс Мәриямның табиғатынан туындаған, қолы, тізесі және маңдайы бірге жерге тиеді. Ракиа: Аллаға құлшылық ету үшін иіліп, бас иетін. Құранда: «Әй Мәриям! Намаз оқығандармен бірге бас иіңдер». Мұсылман көзқарасы бойынша, бұл бұйрық періштелер тарапынан Мәриямға ғана қайталанды. Мұсылман намазындағы руку’ Мәриямның амалынан алынған. Тахира: Тазаланған. Мустафа: Таңдалған. Құранда: «Әй Мәриям! Шын мәнінде, Алла сені таңдады, тазартты және әлем әйелдерінен сені артық етті».

Mary is one of the most honored figures in Islamic theology, with Muslims viewing her as one of the most righteous women to have lived as per the Quranic verse, with reference to the Angelical salutation during the annunciation, "O Mary, indeed Allāh has chosen you and purified you and chosen you above the women of the worlds.". Muslim women look upon her as an example. Muslim tradition, like Christian, honors her memory at Matariyyah near Cairo, and in Jerusalem. Muslims also visit the Bath of Mary in Jerusalem, where Muslim tradition recounts Mary once bathed, and this location was visited at times by women who were seeking a cure for barrenness. Some plants have also been named after Mary, such as Maryammiah, which, as tradition recounts, acquired its sweet scent when Mary wiped her forehead with its leaves. Another plant is Kaff Maryam (Anastatica), which was used by some Muslim women to help in pregnancy, and the water of this plant was given to women to drink while praying. Islamic literature does not recount many instances from Mary's later life, and her assumption is not present in any Muslim records. Nevertheless, some contemporary Muslim scholars, an example being Martin Lings, accepted the assumption as being a historical event from Mary's life. One of the lesser known events which are recorded in Muslim literature is that of Mary visiting Rome with John and Thaddeus (Jude), the disciples (al Hawāriyūn) of Jesus, during the reign of Nero. Qadi al Nu'man, the twelfth century Ismaili Muslim jurist and luminary, in his book on the esoteric interpretation of faith, Asās al Ta'wīl, talks about the spiritual birth (milad al bātin) of Jesus, as an interpretation of his story of physical birth (milad al zāhir). He says that Mary, the mother of Jesus, was a metaphor for someone who nurtured and instructed Jesus, rather than physically giving birth to him. He also pointed out that Zachariah (The Imam of the Time) appointed Mary as one of his proofs (sing. hujja). While in Sujud, a Muslim is to praise God and glorify Him. In this motion, which Muslims believe to be derived from Marian nature, hands, knees, and the forehead touch the ground together. Rāki’ahا: She who bows down to God in worship. The Quran states: "O Mary! Bow down in prayer with those men, who bow down." The command was repeated by angels only to Mary, according to the Muslim view. Ruku' in Muslim prayer during prayer has been derived from Mary's practice. Tāhirah: She who was purified. Mustafiahا: She who was chosen. The Quran states: "O Mary, indeed Allāh has chosen you and purified you and chosen you above the women of the worlds. ".