Кіріспе

Дыбыс спектрлерін талдау негізінде шешімдер қабылданатын музыкалық композиция тәжірибесі. Спектрлік музыка композицияның негізі ретінде дыбыстың немесе дыбыс спектрлерінің акустикалық қасиеттерін қолданады.

Анықтама

Техникалық тілмен анықталғанда, спектрлік музыка – композициялық шешімдері жиі дыбыс спектрлерінің сонографиялық бейнелеулері мен математикалық талдауы, немесе математикалық түрде құрастырылған спектрлер арқылы анықталатын акустикалық музыкалық практика. Спектрлік тәсіл спектральдық ерекшеліктерді манипуляциялауға, оларды байланыстыруға және түрлендіруге бағытталған. Осы тұжырымдамада компьютерлік дыбыс талдауы және аудио сигналдарының бейнелеуі, дыбыстың тембралық өрнегіне ұқсас деп есептеледі. (Акустикалық композиция) Спектрлік тәсіл 1970-ші жылдардың басында Францияда пайда болды, ал техникалар негізінен IRCAM (Париж), Ensemble l'Itinéraire тобы және Жерар Гризе, Тристан Мюраил сияқты композиторлар арқылы әзірленді және кейін жетілдірілді. Хью Дуфорт 1979 жылы жарияланған мақаласында «musique spectrale» (спектрлік музыка) терминін енгізген. Мюраил спектрлік музыканы стиль емес, эстетика деп сипаттады, техникалар жиынтығы емес, көзқарас; Джошуа Файнберг айтқандай, «музыка – уақыт өте дамитын дыбыс». Джулиан Андерсон спектрализммен байланысты көптеген белгілі композиторлар бұл терминді тиімсіз, жаңылыстыратын және шектеулі деп санайтынын көрсетеді. 2003 жылғы Стамбул спектрлік музыка конференциясы «спектрлік музыка» терминін құрылымның немесе тілдің маңызды элементі ретінде тембрді ерекше атап көрсететін кез келген музыканы қамту үшін қайта қарастыруды ұсынды.

Шығуы мен тарихы

Спектрализмді тарихи қозғалыс ретінде, әдетте, 1970-ші жылдары Франция мен Германияда басталды деп есептеледі, бірақ спектрализм философиясы мен техникаларының бастауы, музыканың ұйымдастырушы қағидасы ретінде дыбыстың табиғаты мен қасиеттерін жоғары бағалай отырып, кем дегенде жиырмасыншы ғасырдың басына дейін жетеді. Протоспектрлік композиторларға Клод Дебюсси, Эдгард Варезе, Джачинто Счелси, Оливье Мессиан, Гьёрги Лигети, Яннис Ксенакис, Ла Монте Янг және Карльхайнц Стокгаузен жатады. Өз теориялық жазбаларында спектрлік идеяларды болжаған басқа композиторларға Гарри Парч, Генри Коуэлл және Пол Хиндемит кіреді. Спектрализмнің пайда болуына осы кезеңдегі компьютерлік музыка мен акустикадағы дыбыс талдау және синтез әдістерінің дамуы да маңызды рөл атқарды, әсіресе Франциядағы IRCAM және Германиядағы Дармштадт қалаларында. Джулиан Андерсон Дания композиторы Пер Нёрггардтың камералық оркестрге арналған "Алтын экранға саяхат" (1968) шығармасын алғашқы "нақты аспаптық спектрлік композиция" деп санайды. Дегенмен, спектрализм танымал және біріктірілген қозғалыс ретінде 1970-ші жылдардың басында пайда болды, бұл сол кездегі сериализм мен постсериализмнің негізінен тональдық эстетикасына қарсы реакция және балама болды. Алғашқы спектральды композиторлар Париж және Кёльн қалаларында шоғырланды, және олар тиісінше Ensemble l'Itinéraire және Feedback тобының композиторларымен байланысты болды. Парижде Жерар Гриссей мен Тристан Мураль спектральдық техниканың ең көрнекті пионерлері болды; Гриссейдің "Акустикалық кеңістіктер" және Муральдың "Гондвана" осы кезеңнің екі ықпалды туындысы. Олардың ерте жұмыстарында үндеулер қатары, спектрлік талдау техникалары және сақина мен жиілік модуляциясы, сондай-ақ музыка жасау үшін баяу ашылатын процестер басымдыққа ие болды, бұл тембр мен текстураға жаңа назар аударды. Неміс Feedback тобы, оның құрамында Йоханнес Фрич, Мессиас Майгуашка, Пьтер Эотвос, Клод Вивье және Кларенс Барлоу болды, негізінен Карльхайнц Стокгаузеннің студенттерімен және шәкірттерімен байланысты болды, және шамамен сол уақытта спектральдық техниканы дамытуды бастады. Олардың жұмыстары, әдетте, француз әріптестерінің жұмыстарымен салыстырғанда, маңызды айырмашылықтарға қарамастан, спектральді контексте сызықтық және мелодиялық жазуға көбірек мән берді. Алғашқы спектральды композиторлардың тағы бір маңызды тобы Румынияда орналасқан, онда спектрализмнің бірегей түрі пайда болды, ол ішінара румын халық музыкасынан шабыттанды. Бела Барток (1904–1918) жинаған бұл халық дәстүрі, оның акустикалық шкалалары тікелей резонанс пен альфорн отбасының табиғи жел аспаптарынан, мысалы, буциум және тульница, сондай-ақ цимпои сырнайынан алынған, бірнеше спектральді композиторларды шабыттандырды, оның ішінде Корнелиу Цезарь, Анатоль Виеру, Аурель Строе, Штефан Никулеску, Хорациу Радулеску, Янку Думитреску және Октавиан Немеску. ХХ ғасырдың соңына қарай, спектралистік композиторлармен байланысты техникалар кеңінен қабылдана бастады және спектрализмнің алғашқы пионерлері өздерінің техникаларын басқа дәстүрлермен толыққанды біріктіре бастады. Мысалы, 1980-ші жылдардың соңы мен 1990-шы жылдардағы шығармаларында Гриссей мен Мюрал өздерінің басымдықтарын олардың ертедегі жұмыстарын сипаттайтын бірте-бірте және тұрақты процестерден ауыстыра бастады, сондай-ақ күрт драматикалық контрасттар мен сызықтық және контрапункттік жазуды қосты. Сол сияқты, спектральдық техникалар композиторлардың кең ауқымды дәстүрлері мен елдерінен қабылданып, оның ішінде Ұлыбританиядан (Джулиан Андерсон және Джонатан Харви сияқты композиторлармен), Финляндиядан (Магнус Линдберг пен Кайя Саарияхо сияқты композиторлар) және АҚШ-тан. Тағы бір даму – Янку Думитреску мен Ана Мария Аврамның шығармаларында "гиперспектрализмнің" пайда болуы.

Композициялық техника

цитаталық қорап|жағдайы=оң|ені=33%|цитата =Қолданылатын "әдістер мен техникалардың толық жиынтығы" екінші деңгейде, ол тек "дыбыстық мақсатқа жету құралы" ғана. Оның шығармалары еуропалық спектральді музыкаға ұқсас болғанымен, кейбір жағынан ерекшеленеді, мысалы, "Кадждан кейінгі беймәлімдікке" деген ықыласымен.

Пост-спектрализм

Спектрлі қозғалыс Джулиан Андерсон, Ана Мария Аврам, Джошуа Файнберг, Георг Фридрих Хаас, Джонатан Харви, Фабиен Леви, Магнус Линдберг және Кая Саарияхо сияқты кейінгі композиторларға шабыт берді. "Пост-спектралистік" француз композиторларының арасында, мысалы, Филипп Хурел, Франсуа Париж, Филипп Леру және Тьерри Блондо бар. АҚШ-та Альвин Люсье, Ла Монте Янг, Терри Райли, Марианна Амачер, Филл Ниблок және Гленн Бранка сияқты композиторлар өздерінің туындыларына спектрлік музыканың әсерлерін енгізді. Теннидің шығармалары Ларри Полански мен Джон Лютер Адамс сияқты композиторларға да ықпал етті. АҚШ-та джаз саксофонисі және композиторы Стив Леман, ал Еуропада француз композиторы спектрлік техникаларды джаз өнеріне енгізді.