Кіріспе

Британдық Малайя мен Британдық Борнеодағы көрме – 1922 жылғы наурыз айында Уэльс принці Сингапурге келген кезде өткізілген, Британдық Малайя мен Британдық Борнеоның сауда және экономикалық әлеуеттерін көрсеткен Малайя-Борнео көрмесі болды. Губернатор сэр Лоуренс Гильмард Малайя түбегі мен Борнеодан адамдарды біріктіріп, сауданы және өзара тиімділікті арттыру мақсатымен осы көрмені ұйымдастыру идеясын көтеріп шықты. "Бұл мүмкіндік сондай-ақ сауда және шетелдік қауымдастықтарға импортталған тауарларды көрсетуге және осы елдің, әсіресе Сингапур портының жан-жақты сауда қызметін көрсетуге ыңғайлы жағдай тудырады" делінген. "Страйтс-Бюджет" газеті Сингапурдағы Телок-Айер шығанағының жанындағы құрғатылған жерге орналасқан көрме алаңын жоспарлау және құру туралы толық мәліметтер келтірген. "Сәуір айында өтетін Малайя-Борнео көрмесінің ауқымдылығы, көрме экспонаттарының алуан түрлілігі, сондай-ақ барлық ұлт өкілдерінің қолөнер бұйымдары мен өнеркәсіптерінің жиналуы, Робинсон жолындағы алаңды жоспарлаумен айналысатын адамдарға көп жұмыс жүктеді. Алаңның ауданы 65 акрды құрайды. Ол Телок-Айер базарынан Палмер тауына дейін 900 ярдқа созылған. Ансон жолы мен теңіз арасындағы ені 530 ярд, ал Маккалум көшесіне қарсы орналасқан негізгі кіреберіс пен теңіз арасындағы ені 270 ярд. Бұл өлшемдер халықаралық көрмелердің өлшемдерімен салыстыруға болады. Жердің көп бөлігі еркін жоспарлауға қолайлы көрінсе де, шындығында көптеген шешуші және шектеуші факторлар болды. Мысалы, "Голиаф" крандарында және құрғату жұмыстарында қолданылған бетон еден, 900 фут ұзындығы және 65 фут ені бар, қозғалмайтын нысан болып табылады. Ол үлкен көрме алаңдары үшін пайдаланылды, ал ғимараттар негізгі аллеяның бір жағын құрайды. Сонымен қатар, бетон цилиндрлер де тиімді пайдаланылды, олар гранит тастармен оралып, топырақпен толтырылды және қазір әдемі тас баққа айналдырылуда."

Стадион

Жоспардың көптеген егжей-тегжейі көрікті жерлер көптеп дайындалып жатқандықтан, сауда көрмесі емес, бақша қала салынып жатыр деген ойға келтіруі мүмкін. Телок Айерден алыс емес жерде бірнеше әдемі ағаштар отырғызылды, олар жапырақтарға толы тартымды овал құрайды, ал оның ортасына трибуна орнатылатын болады. Бұл Борнео және Даяк топтарының орталық бөлігінде орналасқан. Үлкен стадион немесе алаң да қажет болды, ал орынды таңдау көрменің ортасындағы бірнеше аумақпен шектелді – ол жалпы көлік ағынына кедергі келтірмеуі, су өткізетін болуы және шамалы тегіс болуы керек, сондай-ақ жалпы жоспардың көзге түсетін бөлігі болуы тиіс. Жоспарланған және қазір дайындалып жатқан стадион 60 футтық айналма жолмен қоршалған, шөпті эллипс пішіндес болады. Осылайша, футбол матчтары өткізілетін толық өлшемді футбол алаңы қарастырылған. Бір жағында, күннің сәулесі көрермендерге тимейтіндей, шығысқа қарай бағытталған, шамамен 140 фут ұзындығындағы трибуна орнатылады; ал стадионның қарсы жағында оркестрге арналған алаң болады. Стадионның ортасына жылжымалы платформа орнатылуда, осылайша бес мыңға жуық адам алаңда өтетін Даяк және басқа да халықтық билерді ыңғайсыздықсыз тамашалай алады. Көрменің осы бөлігінде шай бақтары тартымды орын болады. Көрмеге қатысты барлық күш-жігер әр ұлттың және қатысушылардың бірдей тиімді алаңдармен қамтамасыз етілуіне жұмсалуда. Әрқайсысы өз ғимараттарының ерекше топтамасын құрайтын ұлттық топтар келесідей: малайлар, қытайлар, арабтар, үндістер, жапондар, еуропалық дүкендер, Даяктар, Борнео дүкендері.

Жалпы әсері

Негізгі кіреберіс Робинсон жолынан болады, жолдан кіреберіс орны 100 ярдтан астам енімен болады. Көрмеге кіргенде, адам ұзын аллеямен өтеді, ол жеңіс аркасымен аяқталады, арка арқылы алыс теңізді көруге болады. Сол жақтағы көрмелермен шектелген басты аллея Телок Айер базарына, ал оң жақта стадионға, шай бақтарына, қытай және араб бөлімдеріне, Палмер тауының айналасына орналасқан ваянг пен театрға жетелейді. Мұнда көптеген жергілікті ойын-сауықтар, цирк және айналмалы аттракциондар болады, сондықтан көрменің бұл бөлігі әлдеқайда қызықты болады. Басқа да тартымдылықтардың ішінде екі кинотеатр болады, біреуі комедиялық өнімдерге, екіншісі ресми фильмдерге арналады. Жол салу үлкен мәселе болды, бірақ рикшалар салынатын екі мильдік жолмен жүре алады. Көрме Порт басқармасының электр стансасынан жарқырап жарықтандырылады, ал ең биік нүктеде әр кештің қарсаңында жарықтандырылған фонтан жұмыс істейді. Сондай-ақ, әр кеш сайын стадионда фейерверк көрсетіледі. Өрт болған жағдайда пайдалану үшін жерге гидранттар орнатылады, сондай-ақ көрмеде өрт сөндіру бригадасы, жедел жәрдем және полиция бөлімдері орналасады. Оңтүстік пирс және кейде теңіз спортын өткізу үшін арнайы шаралар қабылдануда. Сол жерде Ұлыбританиялық ханшайымның орналасуы үшін арнайы пагода немесе тұрақ орнатылады. Құрлықтағы спорт түрлеріне әдеттегі жарыстардан басқа, фехтование, күрес және бокс кіреді. Көрмеден кейін бір ерекшелік сақталды. Стадион қайта жоспарланып, жаңадан салынды және 12 фут биіктіктегі қоршаумен қоршалды. Ол маңызды лигалық және кубоктық футбол матчтарының өтетін орнына айналды.