Кіріспе

Неміс психиатры, тіл білімі профессоры Эрнст Кречмер (8 қазан 1888 – 1964 ақпан) – адамның дене бітімін зерттеп, типология салып дамытқан неміс психиатры.

Өмір

Кречмер Хайльбронн маңындағы Вюстенротта дүниеге келген. Ол Штутгарт аймағындағы ең көне латын мектептерінің бірі – Каннштатт гимназиясында оқыды. 1906 жылдан 1912 жылға дейін Тюбинген, Мюнхен және Гамбург университеттерінде теология, медицина және философияны оқыды. 1913 жылдан бастап ол Роберт Гауптың Тюбингендегі көмекшісі болды, 1918 жылы хабилитациясын қорғады. Ол 1926 жылға дейін медициналық директордың көмекшісі болып қызмет етті. 1926 жылы Марбург университетінің психиатриялық клиникасының директоры болды. Кретшмер 1927 жылдың 12 қаңтарында құрылған Халықаралық жалпы медициналық психотерапия қоғамының (AÄGP) негіс қалаушы мүшесі болды. 1929 жылдан бастап AÄGP президенті болды. 1933 жылы саяси себептермен AÄGP-дан кетті. AÄGP-дан кеткеннен кейін ол SS-ті қолдауға кірісті және "Адольф Гитлер мен ұлттық-социалистік мемлекетке Германия университеттері мен жоғары мектептерінің профессорларының адалдық сертіне" қол қойды ("Германия университеттері мен жоғары оқу орындары профессорларының Адольф Гитлер мен ұлттық-социалистік мемлекетке берген адалдық серті"). 1946 жылдан 1959 жылға дейін Кречмер Тюбинген университетінің психиатриялық клиникасының директоры болды. 75 жасында Тюбинген қаласында қайтыс болды.

Тұрақты вегетативтік күй және сезімтал параноя зерттеулері

Кретшмер тұрақты вегетациялық күйді бірінші болып сипаттады, ол Кретшмер синдромы деп те аталады. Оның есімімен аталған тағы бір медициналық термин – Кретшмердің сезімтал параноясы. Бұл жіктеудің артықшылығы – Кретшмерге дейін белгісіз болған параноя түрін бөліп көрсетуі, ол стениктік паранояның қалыптасқан бейнесінен ерекшеленеді. Сонымен қатар, 1915-1921 жылдар аралығында ол шизофрения мен маниакалды депрессияны ажыратуға арналған дифференциалдық диагнозды әзірледі.

Астениялық тип

Астениялық типтің ерекше қасиеті, Кретшмердің сөзімен айтқанда, "қалыңдығының жеткіліксіздігі орташа ұзындықпен үйлеседі". Бұл жеткіліксіздік дененің барлық бөлігінде байқалады: бұлшықеттерде, сүйектерде, мойында, бетте, кеудеде, аяқ-қолдарда және барлық тіндерде (теріде, сүйекте, майда, бұлшықеттерде және қан тамырлар жүйесінде). Орташа салмағы және басқа дене өлшемдері еркектердегі жалпы көрсеткіштен төмен болады. Астениялық адам бойы жіңішке, тар денелі, иықтары тар, бұлшық еттері жұқа, қолы нәзік сүйекті, кеудесі тар, ұзын, жалпақ болып келеді, көбінесе қабырғалары көрінеді. Астениялық әйелдер тек арық ғана емес, сонымен қатар бойлары да қысқа болады. Олардың жалпы келбеті астениялық еркектерге ұқсас. Астениялық типтің негізгі орташа өлшемдері:

Ерлер Әйелдер
Биіктігі (см) 168,4 153,8
Салмағы (кг) 50,5 32,8
Иықтың ені (см) 35,5 44,4
Кеуде (см) 84,1 77,7
Құрсақ (см) 74,1 67,7
Жасау (см) 84,7 82,2
Жалқау (шеңбер, см) 23,5 20,4
Жастық (шеңбер, см) 19,7 18,0
Тоқпан (шеңбер, см) 30,0 27,7
Аяқтың ұзындығы (см) 89,4 79,2

Спорттық түрі

Кретшмердің еркек атлеттік түрі бұлшықет, қаңқа және терінің күшті дамуымен сипатталады. Сондықтан, ең айқын жағдайларда біз мынадай жалпы әсерге ие боламыз: орташа бойлы немесе бойы биік ер адам, керемет кеуде, кең, ілгері шығыңқы иықтар («әсіресе Кретшмер айтқандай», гипертрофияланған иықтар), нығайып тұрған қарын, әдемі аяқтар. «Гипертрофияланған» дегеніміз – бұл патологиялық бұзылу емес, орташа деңгейден жоғары даму. Әйелдердегі атлеттік тип еркектерге ұқсас. Нақты айырмашылық – майдың жиналуы, ол мол, бірақ пикниктердегідей ерекше аномалия емес. Атлеттік типтегі әйелдердің арасында әйелдік пішінге ие болғандарымен қатар, денесі мен бетінде ерекше дамыған бұлшықеттері бар әйелдер де кездеседі. Көптеген жағдайларда, атлеттік типтегі әйелдер бұлшықеттерінің рельефі жағынан еркектерге жақын болады. Атлеттік типтегі негізгі орташа өлшемдер:

Ерлер Әйелдер
Бойы (см) 170.0 163.1
Салмағы (кг) 62.9 61.7
Иықтың ені (см) 39.1 37.4
Кеуде (см) 91.7 86.0
Қарын (см) 79.6 95.8
Жылы қанатының шеңбері (см) 91.5 24.2
Жұмсақ қанатының шеңбері (см) 21.7 20.0
Тобықтың шеңбері (см) 33.1 31.7
Аяқтың ұзындығы (см) 90.9 85.0

Пикниктік тип

Кречмердің пикник типі дене қуыстарының (көкше, бас және асқазан) шетке қарай дамуымен және дене бойына май жиналуға бейімділігімен сипатталады. Олардың моторлық аппараты (аяқ-қолдар мен иықтар) да әдемі құрылымды болады. Жақсы дамыған жағдайлардағы ерекшеліктері: дөңгелек келбет, орташа бой, қысқа, массивті мойынға орналасқан жұмсақ, кең бет, иықтар кең емес; жұмсақ, дөңгелек, бұлшық еттері анық көрінбейтін аяқ-қолдар, қолдар жұмсақ, көбінесе кең және қысқа. Пикник типі маймен қапталуға айқын бейім. Пикниктердің семіздігі көбінесе орташа шекте болады. Әйел пикниктердегі майлы қабат жамбас және кеуде аймағында күштірек шоғырланған. Әйел пикниктердегі кеуде-иық арақатынасы ерлердегідей. Пикник типіндегі негізгі орташа өлшемдер:

Ерлер Әйелдер
Биіктігі (см) 167.8 156.5
Салмағы (кг) 68.0 56.3
Иықтың ені (см) 36.9 34.3
Кеуде (см) 94.5 86.0
Асқазан (см) 88.8 78.7
Жамбас (см) 92.0 94.2
Жетіқол (шеңбер, см) 25.5 22.4
Қол (шеңбер, см) 20.7 18.6
Тоқпан (шеңбер, см) 33.2 31.2
Аяқтың ұзындығы (см) 87.4 80.5

Тендерлік

Кретшмер темпераменттерді екі "конституциялық топқа" бөлді: шизотимиялық, оларда сезімтал және салқын полюстер арасындағы "психоэстетикалық пропорция" бар, және көтеріңкі (қуанышты) және мұңды арасындағы "диатетикалық" пропорция бар циклотимиялықтар. Қазіргі замандағы 'айналымды' психоздың жеңіл түрі – циклотимия. Шизотимиялық адамдардың психикалық темпі тұрақсыздық пен беріктік арасында, олардың сезім мен ойлаудың кезектесу режимі бар, ал циклотимиялықтардың психикалық темпі жылдам және жайлы. Шизотимиялықтардың психомоторикасы көбінесе стимулға сай келмейді: тежеледі, шектеледі, баяулайды, қатаяды және т.б., ал циклотимиялықтардың психомоторикасы стимулға сай келіп, табиғи. Циклотимиялықтар көбінесе пикниктер, ал шизотимиялықтар – атлеттік, астеникалық, диспластикалық және олардың аралас түрлері. Шизоидтар гиперестетикалық (сезімтал) және анестетикалық (салқын) мінездерден тұрады.