Кіріспе
Екінші дүниежүзілік соғыс қылмыстары бойынша сот процестері – 1945–1947 жылдары Германияда өткен соттар сериясы. Дахау соттары, сондай-ақ Дахау әскери трибуналы деп белгілі, одақтас Германия мен одақтас Аустрияның АҚШ әскери аймақтарында тұтқындалған дерлік барлық соғыс қылмыскерлерін қудалауды, сонымен қатар американдық әскери қызметкерлер мен азаматтарға қарсы соғыс қылмыстары жасаған әскери және азаматтық тұлғаларды қудалауды жүзеге асырды. Соғыс қылмыстары бойынша сот процестері бұрынғы Дахау концлагерінің аумағында, АҚШ-тың Үшінші армиясының Бас прокуроры бекіткен әскери трибуналдар арқылы өткізілді. Нацистердің соғыс қылмыскерлері лагерьдегі құрылыстардың көптігіне байланысты Дахау концлагерінде ұсталып, сотталды, олар сот процесіне қатысты көптеген адамдарды орналастыруға қолайлы болды, ал Дахау түрме лагерінде соғыс қылмыстары үшін айыпталған Вермахт және Вафен СС офицерлері мен сарбаздарын ұстауға жеткілікті түрме жасушалары болды. Дахаудағы соғыс қылмыстары бойынша сотқа Америка әскери трибуналының бас прокуроры ретінде JAG адвокаты Уильям Денсон, ал бас қорғаушы ретінде артиллерия офицері лейтенант-полковник Дуглас Т. Бейтс-младший қатысты. АҚШ әскері лагерь күзетшілері, кейбір СС бөлімшелері және медициналық қызметкерлер сияқты, соғыс қылмыстарына қатысқан немістерге қарсы айыптаулар қойды. Дахау соттарында тек Дахау концлагерінен ғана емес, сонымен қатар Флюссенбург, Маутхаузен-Гузен, Нордхаузен, Бухенвальд және Мюльдорф концлагерлерінен келген 465 адамның ісі қарастырылды. Айыптаулардың төрт негізгі санаты болды: негізгі лагерьде жасалған қылмыс, қосалқы лагерьде жасалған қылмыс, құлаған ұшқыштарға жасалған қатыгездік және Малмеди қырғынына қатысты мәліметтерді қамтитын жалпылама санаты. Алғашқы сот 1945 жылдың тамызында Франц Штрассердің ісі болды. Жаппай сот процестері 1945 жылдың қарашасында басталды және келесі айда тоқтатылды. 1947 жылдың 13 желтоқсанында сот тағы да тоқтатылған кезде шамамен 1200 сотталушы сотталды, олардың 73%-ы кінәлі деп танылды. Шамамен үш жыл ішінде американдық әскери трибуналдар 489 жеке іс бойынша 1672 неміс соғыс қылмыскерін соттады. Барлығы 1416 бұрынғы нацистік режимнің мүшесі кінәлі деп танылды, олардың 297-сі өлім жазасына кесілді, ал 279-ы өмір бойы түрмеге кесілді. Барлық сотталғандар Ландсберг-ам-Лехтегі №1 соғыс қылмыскерлері түрмесіне жазасын өтеуге немесе асылып өлтіруге жіберілді. Ең көп талқыланған екі сот 1944 жылдың соңындағы Болжа шайқасы кезінде неміс күштерінің әрекеттеріне қатысты. Малмеди қырғыны бойынша сотта 73 Вафен СС мүшесі шабуыл кезінде 84 американдық тұтқынды жазалап өлтіргені үшін кінәлі деп танылды. Басқа бір сотта бұрынғы неміс коммандосы Отто Скорзени және 150-панцер бригадасының тоғыз офицері, "Грейф" операциясы кезінде америкалық әскери формасын кигендері үшін 1907 жылғы Гаага конвенциясын бұзды деген айыптамадан босатылды.
the 1945–1947 series of trials held in Germany
The Dachau trials, also known as the Dachau Military Tribunal, handled the prosecution of almost every war criminal captured in the U. S. military zones in Allied occupied Germany and in Allied occupied Austria, and the prosecutions of military personnel and civilian persons who committed war crimes against the American military and American citizens. The war crime trials were held within the compound of the former Dachau concentration camp by military tribunals authorized by the Judge Advocate General of the U. S. Third Army. The Nazi war criminals were held and tried at the Dachau concentration camp since the camp had buildings adequate to housing the many personnel required for and involved in the legal proceedings of a war crimes trial, and since the Dachau prison camp had many jail cells in which to hold the Wehrmacht and Waffen SS officers and soldiers accused of war crimes. The American Military Tribunal for the war crime trials at Dachau featured the JAG attorney William Denson as the chief prosecutor, and the attorney Lt. Col. Douglas T. Bates Jr., an artillery officer, as the chief defense counsel. The charges to be carried out by the United States Military were against Germans such as camp guards, some SS units and medical personnel, who had taken part in war crimes against allied nationals. The Dachau trials consisted of 465 trials of individuals from not only the Dachau concentration camp, but also Flossenbürg concentration camp, Mauthausen Gusen concentration camp complex, Nordhausen concentration camp, Buchenwald concentration camp, and Mühldorf concentration camp complex and consisted of four main categories of charges: main camp offense, subsidiary camp offenses, atrocities against downed fliers, and then a catchall category mainly consisting of details about the Malmedy Massacre. The first trial was that of Franz Strasser in August 1945. The mass trials started in November 1945 and were adjourned the following month. By December 13, 1947 when the trials adjourned once more, roughly 1200 defendants had been tried with roughly a 73% conviction rate. During the almost three years in total, the American military tribunals tried 1,672 German alleged war criminals in 489 separate proceedings. In total 1,416 former members of the Nazi regime were convicted; of these, 297 received death sentences and 279 were sentenced to life in prison. All convicted prisoners were sent to War Criminals Prison #1 at Landsberg am Lech to serve their sentences or to be hanged. Two of the most highly publicized trials concerned the activities of German forces during the Battle of the Bulge in late 1944. In the Malmedy massacre trial, 73 members of the Waffen SS were found guilty of summarily executing 84 American prisoners of war during the attack. In another trial, former German commando Otto Skorzeny and nine officers from the Panzer Brigade 150, were found not guilty of breaching the rules of war contrary to the Hague Convention of 1907 for wearing American military uniforms in a false flag operation, Operation Greif.
Соғыс қылмыстары туралы сот
Дахау лагеріндегі сот: 40 лауазымды тұлға сотталды; айыпталушылардың 36-сы 1945 жылдың 13 желтоқсанында өлім жазасына кесілді. Олардың 28-і 1946 жылдың 28 және 29 мамырында асылып өлтірілді, соның ішінде бұрынғы комендант Мартин Готфрид Вайс және лагерь дәрігері Клаус Шиллинг. Дахау лагерінің қызметкерлері мен күзетшілерінің кішігірім топтары кейінгі бірнеше сот процестерінде АҚШ сотының қарауына түсті. 1946 жылдың 21 қарашасында осы күнге дейін осы санаттағы 116 айыпталушы айыпты деп танылып, бас бостандығынан айыру жазасына кесілгені туралы хабарланды. Маутхаузен лагерінің соты: 1946 жылдың наурыз-сәуір айларында Дахаудағы АҚШ әскери соты осы лагердің 61 лауазымды тұлғасын соттады; 1946 жылдың 11 мамырында 58 айыпталушы өлім жазасына кесілді. Өлім жазасына кесілгендердің арасында СС Тотенкопфвербэнде коменданты да болды. Флюсенбург лагерінің үкімі: 1946 жылдың 12 маусымы мен 1947 жылдың 19 қаңтары аралығында осы лагердің 52 қызметкері мен күзетшілері сотталды. Айыпталушылардың 15-і өлім жазасына, ал 25-і түрмеге кесілді. Алайда Флюсенбургтегі басты сот процесінде түрмеге қамалғандардың бірі Эрих Мусфельдт кейін Польшаға экстрадицияланды. Ол Аушвицте өлім жазасына кесіліп, 1948 жылы атылды. Бухенвальд лагері бойынша сот: 1947 жылдың сәуір мен тамызы аралығында 31 айыпталушы кінәлі деп танылды. Олардың 22-сі өлім жазасына кесіліп, 9-ы түрмеге қамалды. Мюльдорф лагерінің соты: Дахаудағы АҚШ соты 1947 жылдың 13 мамырында бес қызметкерді өлім жазасына, ал жетісін бас бостандығынан айыруға үкім шығарды. Дора Нордхаузен соты: 1947 жылдың 7 тамызында 15 бұрынғы СС күзетшілері мен каполар сотталды (біреуі жазаға кесілді). Сот процесінде Mittelwerk V 2 зымыран ғалымдарының жауапкершілігі туралы мәселе де қаралды.
Өлім жазасы
Ричард Драуз: бұрынғы нацистік партия шенеунігі, Хайльбронн қаласының Крайслайтері және Рейхстаг депутаты (1933–1945). 1945 жылғы 11 желтоқсанда одақтас әскер тұтқынының 1945 жылғы 24 наурызда жазасыз өлімге кесілуіне қатысқаны үшін өлім жазасына кесілді. 1946 жылғы 4 желтоқсанда өлім жазасы орындалды. Август Эйгрубер: SS Obergruppenführer, Гауляйтер (1938–1945) және Рейхсгау Обердонаудың (1940–1945) рейхсштатхальтері және Жоғарғы Австрияның рейхсштатхальтері (1938–1940). 1946 жылғы 13 мамырда Маутхаузен-Гузен концлагерін құруға және басқаруға қатысқаны үшін өлім жазасына кесілді. 1947 жылғы 28 мамырда өлім жазасы орындалды. Отто Форшнер: бұрынғы SS Sturmbannführer және Миттельбау-Дора концлагерінің бұрынғы командирі (1943–1945) және Дахаудың Кауферинг спутниктік лагерінің командирі (1945 жылғы ақпан-сәуір). 1945 жылғы 13 желтоқсанда Кауферингте жасаған қылмыстары үшін өлім жазасына кесілді. 1946 жылғы 28 мамырда өлім жазасы орындалды. Фридрих Хильдебрандт: бұрынғы SS Obergruppenführer, Гау Мекленбургтің гауляйтері (1925–1945) және Мекленбургтың рейхсштатхальтері (1933–1945). 1947 жылғы 2 сәуірде әуешілер сотында Гаага конвенциясын бұзғаны үшін, парашютпен түсіп келе жатқан АҚШ әуешілерін ұстап, атуға бұйрық бергені үшін өлім жазасына кесілді. 1948 жылғы 5 қарашада өлім жазасы орындалды. Эдуард Кребсбах: бұрынғы SS Sturmbannführer және Маутхаузен-Гузен концлагерінің бас дәрігері (1941–1943). 1946 жылғы 11 мамырда жүздеген ауру және мүгедек тұтқындарды бензол химиялық қосылысының көмегімен улап өлтіргені үшін сотталды. 1947 жылғы 28 мамырда өлім жазасы орындалды. Юлиус Людольф: Маутхаузен-Гузен концлагері жүйесіндегі бұрынғы SS Obersturmführer (1940–1945). Лойбл, Гросраминг және Мелк спутниктік лагерлерінің командирі болды. 1946 жылғы 11 мамырда өлім жазасына кесіліп, 1947 жылғы 28 мамырда өлім жазасы орындалды. Ханс Мёсер: бұрынғы SS Obersturmführer және Миттельбау-Дорадағы күзет лагерінің командирі (1944–1945). Лагерьдегі тұтқындарды өлімге кесілуіне қатысқаны үшін 1947 жылғы 30 желтоқсанда өлім жазасына кесілді. 1948 жылғы 26 қарашада өлім жазасы орындалды. Дора ісі бойынша сотталған 19 адамның ішінде өлім жазасына кесілген жалғыз адам. Йоахим Пейпер: бұрынғы SS Standartenführer және Арденн шайқасы кезінде 1-ші SS Panzer полкінің / "Kampfgruppe Peiper" командирі. 1946 жылғы 16 шілдеде Мальмеди қырғынына қатысқаны үшін өлім жазасына кесілді. АҚШ Сенатының Қарулы Күштер комитеті жүргізген тергеу нәтижесінде, сот процесіне АҚШ билігінің сотқа дейінгі дұрыс емес процедуралары әділетсіз әсер еткені анықталғаннан кейін жазасы өмір бойы бас бостандығынан айыруға, содан кейін өтелген мерзімге ауыстырылды. 1956 жылғы желтоқсанда түрмеден босатылды. Александр Пьорковский: бұрынғы SS Sturmbannführer және Дахау концлагерінің командирі (1940–1942). 1948 жылғы 22 қазанда өлім жазасына кесілді. Герман Пистер: бұрынғы SS Oberführer және Бухенвальд концлагерінің командирі (1942–1945). 1947 жылғы тамызда өлім жазасына кесілді, бірақ үкім орындалмастан бұрын 1948 жылғы 28 қыркүйекте түрмеде табиғи себептерден қайтыс болды. Клаус Шиллинг: Дахау концлагеріндегі бұрынғы азаматтық дәрігер (1942–1945). 1945 жылғы 13 желтоқсанда лагерьдегі тұтқындарға медициналық тәжірибелер жүргізуге қатысқаны үшін өлім жазасына кесілді. 1946 жылғы 28 мамырда өлім жазасы орындалды. Юрген Штроп: бұрынғы SS Gruppenführer. 1947 жылғы 21 наурызда тұтқынға алынған одақтас ұшқыштарын жазасыз өлімге кесілуіне бұйрық бергені үшін өлім жазасына кесілді. Кейіннен Варшава геттосын жоюдағы рөлі үшін Польшаға сотталу үшін экстрадицияланды. Польша билігі 1951 жылғы 23 шілдеде өлім жазасына кесіп, 1952 жылғы 6 наурызда Варшавадағы Мокотов түрмесінде өлім жазасын орындады. Эрих Васикки: бұрынғы SS Hauptsturmführer және Маутхаузен-Гузен концлагері жүйесіндегі дәрігер (1941–1945). Маутхаузендегі негізгі лагерьдегі және Хартхаймдегі қосымша лагерьдегі газ камераларын құру мен жұмыс істеуін бақылады. 1946 жылғы 13 мамырда өлім жазасына кесіліп, 1947 жылғы 28 мамырда өлім жазасы орындалды. Мартин Готфрид Вайс: Дахау концлагері жүйесіндегі бұрынғы SS Obersturmbannführer. Дахаудағы негізгі лагердің екі рет командирі болды (1942–1943 және 1945 жылғы сәуір). Сондай-ақ Мюльдорфтың спутниктік лагеріне (1944–1945) басшылық етті. 1945 жылғы 13 желтоқсанда Дахаудағы алғашқы командалық кезінде жасаған қылмыстары үшін өлім жазасына кесілді, оған лагерьдегі газ камерасын алғашқы құру және пайдалану және лагерьдегі тұтқындарды қолдану арқылы жүргізілген адамдық тәжірибелер кірді. 1946 жылғы 29 мамырда өлім жазасы орындалды. Фриц Дитрих: Лиепая қаласының бұрынғы SS полиция бастығы. Лиепая қырғынына бұйрық бергені үшін жауапты. 7 американдық әуешінің заңсыз өлім жазасына кесілді. 1948 жылғы 22 қазанда өлім жазасы орындалды.
Ақталған айыпталушылар
Георг Йоханнес Рикхи: Рейхтің қару-жарақ және соғыс өндірісі министрлігінің бұрынғы жоғары лауазымды қызметкері (1942–1945) және Mittelbau Dora-да орналасқан Mittelwerk GmbH оқ-дәрі зауытының директоры (1944–1945), онда ол V қаруын өндіруді қадағалады. 1945 жылдың мамырында АҚШ армиясы тұтқындады, кейін Огайо штатының Дейтон қаласындағы Райт Паттерсон әуе базасына әкелінді және «Кәшік қыспақ» операциясының шарттары бойынша жұмысқа алынды. Кейіннен 1947 жылдың тамызында Mittelbau Dora-дағы соғыс қылмыстарына қатысы бар деп айыпталды, соның ішінде мәжбүрлі еңбекті пайдалану, СС және Гестапомен ынтымақтастық, сондай-ақ Mittelwerk-тегі қауіпті еңбек жағдайларына жауапкершілік. 1947 жылдың 30 желтоқсанында дәлелдердің жеткіліксіздігіне байланысты ақталды. 1966 жылы қайтыс болды. Генрих Шмидт: бұрынғы СС гауптштурмфюрері және Дахау мен Митльбау Дора концлагерьлеріндегі дәрігер. 1947 жылдың тамызында АҚШ билігі тарапынан Mittelbau Dora Нордхаузен қосалқы лагерінің бас дәрігері (1945 жылдың наурыз-сәуір айлары) қызметінде соғыс қылмыстарына қатысы бар деп айыпталды. 1947 жылдың 30 желтоқсанында дәлелдердің жеткіліксіздігіне байланысты ақталды. Кейіннен 1975 жылдың қарашасында Дюссельдорф аудандық сотының үшінші Майданек процесінде Майданек концлагерінде (1942–1943 жж.) дәрігерлік қызметін атқарған кезінде адамзатқа қарсы қылмыс жасады деп айыпталды. 1979 жылдың 20 наурызында дәлелдердің жоқтығына байланысты тағы да ақталды, бұл Германия тарихындағы ең ұзақ және ең қымбат қылмыстық сот процесіне айналды. 2000 жылы қайтыс болды. Отто Скорзени: бұрынғы СС Оберштурмбаннфюрері және Ардендер шайқасы кезінде СС 150-ші танк бригадасының командирі. АҚШ билігі оны 1947 жылдың тамызында «Грейф» операциясы кезінде, яғни жалған ту операциясы кезінде, британдық және АҚШ армиясының формасын киіп, одақтастардың қолға түскен көліктерін пайдаланып, Германия әскерлерінің Арден орманындағы одақтастардың қатарына енуіне қатысқандығы үшін айыпталды. 1947 жылдың 9 қыркүйегінде барлық айыптардан босатылды. 1975 жылы қайтыс болды.
Соғыстан кейінгі саяси салдарлар
Үкім шыққаннан кейін соттың жұмыс істеу тәсілі дау тудырды, бірінші кезекте Германияда (оңтүстік Германияның бұрынғы нацистік шенеуніктері коммунистерге қарсы күреске байланысты оккупациялық күштерде белгілі бір билікке ие болғаннан кейін), содан кейін АҚШ-та, оның ішінде сенатор Джозеф Маккарти да осы мәселеге араласты. Аталған іс АҚШ Жоғарғы Сотына шағымданылды, бірақ ол ешқандай шешім қабылдамады. Содан кейін іс АҚШ Сенатының кіші комитетінің қарауына түсті. Бұл сот процесіне және сотқа дейінгі тергеулер кезінде болған сот тәртіпсіздіктеріне назар аударды. Бірақ АҚШ Сенаты осы іске қызығушылық танытқанға дейін, АҚШ армиясы жүргізген қайта қарау нәтижесінде көптеген өлім жазалары жеңілдетілді. Қалған өмір бойына сотталғандар да келесі бірнеше жылдың ішінде жазаларынан босатылды. Малмеди қырғыны ісінде сотталғандардың барлығы, түрмеде қайтыс болған бір адамды қоспағанда, 1950 жылдары босатылды, соңғы босатылған адам 1957 жылдың қаңтарында Губерт Хубер болды. 1948 жылдың 6 шілдесінде Бельгияның Лиеж қаласындағы әскери сотта Ставелоттағы бейбіт тұрғындарға қарсы жасалған соғыс қылмыстары бойынша жеке іс қаралды. Айыпталушылар – Kampfgruppe Peiper тобының 10 мүшесі; олар 1944 жылдың 22 желтоқсанында американдық әскерлермен Ставелоттағы бейбіт тұрғындарды қырғынға ұшыратқан жерге жақын тұтқындалды. Бір адам босатылды, ал қалғандары кінәлі деп танылды. Көптеген сотталғандар 10 жылға бас бостандығынан айырылды, екі офицер 12 және 15 жылға сотталды. Өмірінің соңында Йоахим Пейпер Францияның шығысындағы Травес қаласына қоныстанды. 1976 жылы коммунистік тарихшы Шығыс Германиядағы Гестапоның құжат архивінен Йоахим Пейпердің ісін алып, Францияда тұратын нацистік соғыс қылмыскерінің бар екенін жариялау үшін осы ақпаратты пайдаланды. 1976 жылдың маусым айында Травес ауылында СС Obersturmbannführer Йоахим Пейпердің болуын айыптайтын саяси жарнамалар пайда болды. Кейіннен солшыл L'Humanité газеті Пейпердің Травестегі тұрғын үйін анықтады және оған өлім туралы угрозалар келді. 1976 жылдың 14 шілдесінде таңертең Пейпердің үйіне өрт қойылды, нәтижесінде ол қаза тапты.
Ескертпелер мен сілтемелер
Соғыс қылмыскерлерін әскери комиссиялар мен әскери үкімет соттары арқылы соттауға қатысты АҚШ заңнамасы мен тәжірибесі. Біріккен Ұлттар Ұйымының соғыс қылмыстары жөніндегі комиссиясы.