Кіріспе
Ұлыбритания үкіметінің мектептерге арналған бағдарламасы, мектептерге демеушілік табуға және бағдарламаның тағайындау және қайта тағайындау процесі арқылы қолдау көрсетуге көмектеседі. Эвелин де Ротшильд және Microsoft сияқты бірқатар белгілі тұлғалар мен ұйымдар осы бағдарламадағы мектептерге демеушілік жасады. Демеушілер осы мектептердің басқару кеңесіне кіре алатын болды. SSAT сонымен қатар департаменттің бағдарлама бойынша негізгі кеңесші органы болды, департаменттің тапсырмасымен оны басқарып, іске асырды; ұзақ жылдар бойы төрағалық еткен сэр Сирил Тейлор бағдарлама бойынша бірнеше білім министрлеріне кеңес берді және оның дамуына зор ықпал етті. Траст – мамандандырылған мектептер үшін бас ұйым болды және үкіметтің мамандандырылған мектептер желісін басқарды, бұл бағдарлама үшін құрылған ынтымақтастық, оған елдің барлық мемлекеттік мамандандырылған мектептері кірді, соның ішінде бағдарлама арқылы тағайындалғандар, қалалық технологиялық колледждер және академиялық мектептер. Бұл желі мектептердің тәжірибесімен бөлісу және мүшелерін оқу-оқыту орталықтарына айналдыру үшін пайдаланылды, ал траст оны әлемдегі ең ірі мектеп желісі деп санайтын. 2010 жылғы жан-жақты шығындарды тексеруден кейін ол қаржыландырылуы тоқтатылып, таратылды.
to help schools raise sponsorship and support them through the programme's designation and re designation process. A number of high profile individuals and organisations sponsored schools in the programme, such as Evelyn de Rothschild and Microsoft. Sponsors could sit on the governing bodies of these schools. The SSAT was also the Department's main advisory body on the programme, managing and delivering it on the Department's behalf; its long time chairman Sir Cyril Taylor advised multiple education secretaries on the programme and influenced much of its development. The trust was an umbrella organisation for specialist schools and also managed the government's specialist schools network, a collaborative partnership made for the programme that included all of the country's state specialist schools, including those designated through the programme, City Technology Colleges and academy schools. The network was used to share schools' skills and turn its members into centres of excellence, and was thought by the trust to be the largest school network in the world. It was defunded and abolished after the 2010 Comprehensive Spending Review.
Құрылыс және іске асыру: 1993-1997
1988 жылғы Білім беру реформасы туралы заңда технологияны оқыту міндетті пән ретінде енгізілді, бірақ барлық мектептерді осы пәнді оқыту үшін жабдықтауға жеткілікті қаржы болмады. Бұл мәселені шешу үшін мамандандырылған мектептерді дамытудың алғашқы әрекеті – 1988 мен 1993 жылдар аралығындағы Қалалық технология колледждері (ҚТК) бағдарламасы болды. Бастапқы мақсат 200 мектеп болғанына қарамастан, тек 15 мектеп ашылды және соңғы экономикалық төмендеуден кейін бағдарлама тоқтатылды. Премьер-министр Джон Мейджор және оның білім беру министрі Джон Паттен бағдарламаның негізін қалаушысы, сэр Сирил Тейлорға жүгініп, қазіргі мектептерді ҚТК-ға ұқсас мекемелерге айналдырудың тиімді жолын табуды тапсырды. Тейлор мамандандырылған Технологиялық колледждерді құруды ұсынды, бұл өз кезегінде 1993 жылғы Білім беру жөніндегі ақ парақта Үкіметтің Білім департаменті (БД) ұсынған «Технологиялық колледждер: болашақтың мектептері» деп аталды. Бұл колледждер қазіргі орта мектептердің негізінде құрылып, демеушілерден 100 000 фунт стерлинг көмек жинап, әр оқушыға жылына 100 фунттан қосымша қаржы алатын және математика, технология және ғылым салаларына маманданатын еді. Олардың басқарушы кеңесінде демеушілер болады. Бағдарламаның мақсаты – ҚТК бағдарламасының әсерін күшейту және мектеп жүйесіне әртүрлілік қосу. Технологияны дамытуды мақсат ете отырып, ерікті көмек көрсетіп, грант алған мектептер, жеке демеушілерден 100 000 фунт стерлинг жинағаннан кейін Технологиялық колледж мәртебесіне үміттене алатын еді. Егер қабылданса, Технологиялық колледж мәртебесіне ие болған мектептер ақ парақта уәделенген қосымша қаржыны алып, оны үш жыл ішінде өз мамандықтарына жұмсауға міндетті болады, мерзімі біткеннен кейін қайта тағайындалады. Сэр Сирил Тейлор бағдарлама бойынша Үкіметтің кеңесшісі болды және осы лауазымда қатарынан он білім беру министрінің басшылығымен жұмыс істеді. Оның білім беру қоры – Қалалық технология колледждері қоры, БД-нің бағдарлама бойынша негізгі кеңесші органы ретінде ұқсас лауазымға ие болды және мектептерге мамандану үшін қажетті демеушіліктерді жинауға көмектесу үшін одан қаржы алды. Кейіннен ол бағдарламаның негізін қалаушысы, жетекшісі және бастамашысы ретінде танылды. 1994 жылдың наурыз айында алғашқы 12 Технологиялық колледж тағайындалды және Үкіметтің жаңадан құрылған мамандандырылған мектептер желісіне қосылды. ҚТК бағдарламасы бірінші Технологиялық колледждер тағайындалғанға дейін тоқтатылды. Жаңа бағдарламадағы барлық мамандандырылған мектептер осы желіге кірді. Бұл желіге барлық мамандандырылған мектептер мүше болды. Білім беру министрі Джон Паттен алғашқы тағайындамалармен бірге өнер, спорт, музыка, тіл және бизнес салаларындағы мамандандырылған мектептерді енгізу жоспарларын жариялады. Технологиялық колледждер осы жоспарлардың сынаққа тартылуы болды және Паттен алдағы бірнеше жылда тағы 160 колледж тағайындалатынын күтті. Мұғалімдер бағдарламаға қарсы болды, себебі жергілікті билік басқаратын мектептер қатыса алмады, ал сыншылар бұл бағдарлама мектептерді олардың бақылауынан шығуға ынталандыруға бағытталған деп мәлімдеді. Шепард жоспарланғандай тілге мамандандырылған мектептерді енгізді және мамандарды таңдауды ұлғайтуға бағытталды, бұл қадамды кәсіподақтар сынға алды, бірақ консервативті үкіметке қарсылық білдірген Лейбористік партия құттықтады. Осы уақытқа дейін 15 Қалалық технология колледжіне қоса, 30 тілге мамандандырылған мектеп және 151 технологияға мамандандырылған мектеп болды. 1996 жылғы Білім беру жөніндегі ақ парақта «Мектептердің өздігінен басқаруы», өнер және спорт мамандықтары расталды және 1997 жылға дейін барлығы 250 мамандандырылған мектеп құру жоспары белгіленді. Мамандандырылған мектептердің оқушылардың 10% -ын таңдау мүмкіндігі 30% -ға дейін ұзартылды. Осыған қарамастан, Білім беру министрі Джиллиан Шепард таңдаудан гөрі мамандануға көбірек қызығушылық танытқанын мәлімдеді. Өнер және спорт мамандықтарын бағдарламаға Білім беру министрінің орынбасары Шерил Гиллан енгізді, ол бұл жетістікті саяси мансабындағы ең мақтандысы деп есептеді. Бағдарламаның басқа мамандықтарынан айырмашылығы, Спорт колледждерін Жастар спорты қоры (ЖСҚ) қолдады. Ол ҚТК қорының спортта мамандану үшін қажетті демеушіліктерді жинау жөніндегі міндетін өз мойнына алды және ҚТК қоры сияқты, осы мақсатта БД-ден қаржыландырылды. 1993 және 1994 жылдары бағдарламаға мүшелердің көп бөлігі қарсы болғанымен, жергілікті билік бақылауындағы мектептерге қатысуға рұқсат берілгеннен кейін кейбір жетекші тұлғалар қолдау білдіре бастады. Оның кеңесшісі Конор Райанның сөзіне сәйкес, Лейбористік партияның білім беру министрінің орынбасары Дэвид Бланкетт 1996 жылдың ақпанынан бері мамандандырылған мектептерді қолдап келді. Бланкетт бір айдан кейін толыққанды білім беруді сәтсіздікке ұшыраған мектептер деп сынап, оларды реформалауды мақсат етіп, «толыққанды білім берудің идеясын» сақтап қалуға ниеттенді. Оның реформалардың бірі – әртүрлі пәндерге мамандандырылған жақын жердегі мамандандырылған мектептердің «отбасыларын» құру, осылайша оқушылардың арасында оларға өтуге мүмкіндік беру. Бұл ұсынысқа әртүрлі пікірлер болды, кейбіреулер бұл топтар таңдамалы болмаса, оны қолдайды, ал басқалары жеке мектептерде қабілеттілікке сәйкес топтауды қалайды. Сонымен қатар, Бланкетт сол жылы Сирил Тейлордың ұлының мектебіне сапары барысында онымен дос болып, егер ол білім беру министрі болса, оған қолдау көрсетуге уәде берді. Лейбористік партияның мектептер жөніндегі өкілі Эстель Моррис де мамандандырылған мектептерді қолдады, өйткені ол бұрын өзінде оқыған. Тейлор Блэр мен оның кеңесшісі Тим Алланмен мектепке пойызбен бара жатып, бағдарламаны бір сағат бойы талқылады. Блэр Тейлордан мектеп демеушілігі, жақсарту және оқуға қабылдау және мамандандырылған мектептердің ынтымақтастығы туралы сұрақтар қойды. Тейлор Технологиялық колледждер мамандандырылмаған мектептерден жақсы нәтижелер көрсететінін көрсететін ҚТҚ зерттеулерін ұсынды. Бұл, сондай-ақ, Блэрдің Кармел РК Технологиялық колледжіне жақсы әсері бағдарламаны Лейбористік партия саясаты ретінде жүзеге асыруға әкелді. Олар 2001 жылға дейін тағы 900 мамандандырылған мектеп тағайындауға уәде берді. Тони Блэрдің қарсы ұсынысы – бұл санды 300-ге дейін төмендету және бағдарламаның бір бөлігін қалалық аймақтарға қайта бағыттау. Алайда, Дэвид Бланкетт тағы 1000 мамандандырылған мектеп тағайындалғысын қалады.
Жалпы білім беру жүйесіне кіру: 1997-2002
1997 жылғы мамырдағы жалпы сайлаудан кейін Лейбористер үкіметке келді, ал консерваторлар оппозицияға өтті. Жаңа Лейбористік партияның үкіметтегі басымдықтарының бірі – «білім, білім, білім» болды. Бұл мектеп жүйесін әртараптандыруды және «қалыпты кешенді мектептерді» (bog standard comprehensive) бейінделген (specialist) мектептермен алмастыруды қамтыды. Шілде айында бейінделген мектептер бағдарламасы қайта іске қосылды, мектептер арасындағы ынтымақтастыққа, үлгерімге және әртүрлілікке баса назар аударылды, сондай-ақ барлық орта мектептерге бейінделген мәртебе берудің ұзақ мерзімді мақсаты қойылды. Бұл бағдарлама Жаңа Лейбористік үкіметтің маңызды саясатының біріне айналды және сол кезде премьер-министр болған Тони Блэр өзінің бірінші парламенттік сессиясының соңына дейін тағы 450 бейінделген мектеп тағайындауды жоспарлады. Бұл «қоғамдық өлшем» деп аталды, ал бейінделген мектептер өз қаржыландыруының үштен бір бөлігін оған жұмсауға міндетті болды. Бланкетттің 1997 жылдан 2001 жылға дейін білім министрі лауазымында болуы бағдарламаның негізгі білім беру жүйесіне енуімен сәйкес келді. Алайда, көптеген бейінделген мектептер бұл мүмкіндікті пайдаланбады, бірақ үкіметті бұрынғы консервативтік әкімшілік кезіндегідей, жасырын түрде іріктеуді қайта енгізді деп көптеген адамдар айыптады. 1999 жылдан бастап, тендерлікке қатысатын мектептерге қажетті жеке демеушілік көлемі екі есеге төмендетілді және оны ақшалай қаражаттың орнына тауарлар мен қызметтермен өтеуге болады. Бағдарламалық қамтамасыздарды (software) сыйлық ретінде беруге рұқсат берілмеді, себебі өндіріс құны жоқ және кепілдік ретінде берілуі мүмкін нәрселердің нақты құнын бағалау қиын болды. Бірақ Oracle және Microsoft бағдарламаны «табиғи түрде» (in kind) сыйлықтармен демеушілік етуге рұқсат алғаннан кейін жағдай өзгерді. Үкімет сондай-ақ демеушілікке қол жеткізе алмаған мектептерге қаржылай көмек көрсетуді бастады.
2000 жылдың қаңтар айында премьер-министр Тони Блэр бастауыш білім беруден орта білім беруге саясатты қайта бағыттауды, мемлекеттік секторға баса назар аударуды жариялады. Тағы бір толқын бейінделген мектептер жарияланады, ал бірінші кезеңде тағы 36 тіл және технология колледждері ашылады. Жоспар бойынша қыркүйекте бейінделген мектептердің жалпы саны 500-ге жетеді деп күтілді, ал 2003 жылға қарай тағы 300 мектеп ашу жоспарланды. Бұл 800 бейінделген мектеп, сол кездегі Англиядағы мемлекеттік орта мектептердің төрттен бірін құрайды. Бұл кеңеюді Либерал-демократтық партияның көлеңкедегі білім министрі Фил Уиллис және консервативтік партия да қолдады. 2001 жылғы жалпы сайлаудан кейін екінші Блэр үкіметі «Сәттілікке жететін мектептер» атты білім беру жөніндегі ақ қағазын жариялады, ал Дэвид Бланкетттің орнына Эстель Моррис білім министрі болып тағайындалды. Моррис кешенді мектеп жүйесін сынға алып, бейінделген мектептер арқылы мектептердің әртүрлілігін кеңейтуді жалғастыруды қалады. «Сәттілікке жететін мектептер» бағдарламасы бойынша 2005 жылға қарай бағдарламаны 1500 орта мектепке, яғни барлық орта мектептердің жартысына дейін кеңейту жоспарланды. Біріктірілген бейіндемелер де енгізілді, ал мәртебе алмаған мектептерге бейіндеме алуға жұмыс істеу ұсынылды, оларға бейіндеме алу үшін мемлекеттік қолдау көрсетілді. Сондай-ақ, жоғары бейінделген мәртебе енгізілді, Моррис 2002 жылы үздік нәтижелер көрсеткен 300 бейінделген мектепті жоғары деңгейге шақырды. Жоғары бейінделген мектептер – үлгерімсіз кешенді мектептерді жақсартуға бағытталған оқу орындары. Оларды бірінші атқарушы директорлар басқарды, олар орта мектептерді табысты басқарғаны үшін танымал болды. Осы кезде Либерал-демократтардың депутаттары, Лейбористердің қанатын қолдайтындар және мұғалімдердің кәсіби одақтары бағдарлама қосымша қаржымен жартылай іріктелген бейінделген мектептер мен қосымша ақшалай қаражаттан пайда көре алмаған кешенді мектептерден тұратын екі деңгейлі білім беру жүйесін енгізеді деп алаңдады. Кедей аудандардағы мектептер бейінделген мәртебе алу үшін қажетті демеушілікті таба алмайды деп саналды, бірақ TCT бейінделген мектептердің үштен бірі қала орталықтарында орналасқан деп хабарлады. BBC тілшісі Майк Бейкер мектептердің иерархиялық «табаншасы» құрылып жатқанын айтып, «неғұрлым жоғары көтерілсе, соғұрлым көп жүлде алады» деп жазды. Кейбір мектептер, әсіресе ауылдық жерлердегі мектептер, артта қалады деп уайымдады, ал басқалары бейінделген мәртебеден пайда көреді. Премьер-министр Тони Блэр бұл алаңдаушылықтарды «негізсіз» деп есептеді, бейінделген мәртебе әлеуметтік теңдікті арттырады деп мәлімдеді. Бейінделген бағдарламада тағайындалған бейінделген мектептер мен дәстүрлі бейінделген мектептер, мысалы, музыка мектептері арасында да шатасушылық болды.
Мамандар көпшілігі және реформалар: 2002-2007
Моррис 2002 жылдың қазан айында лауазымынан кетіп, Чарльз Кларк жаңа білім министрі болды. Кларк жоғары мамандандырылған мәртебені тоқтатты, Англиядағы барлық орта мектептердің мамандану ниеті туралы хабарлады және мамандану тағайындамаларының санына шектеу қоймай, қанағаттанарлық демеушілік алған барлық мектептерге мамандануға мүмкіндік берді (бұрын әр кезеңде шектеулі мектептер тағайындалатын). 2006 жылға 2000 мамандандырылған мектепке жету мақсаты қойылды. Ол сондай-ақ жыл сайын 3 миллион фунт стерлинг көлемінде қаржыландырылатын серіктестік қорын құрды, бұл мектептерге қажетті 50 000 фунт стерлинг жеке демеушілік табуға келмейтін жағдайда қолдау көрсетуге арналған. Тағайындалған мектептердің 20-25%-ы осы схеманы пайдаланды. Бұл жаңа жүйе білім берудегі әртүрлілікті және теңдікті арттыруға, сондай-ақ мектептер арасындағы ынтымақтастық, инновациялар мен үлгерімді ынталандыруға бағытталған. Бұл мектептердің тәуелсіздігі мен жауапкершілігін де күшейтуді көздеді. 2003 жылы мамандандырылған оқу орындарының саны артып, Технологиялық колледждер қоры Арнайы мектептер қоры (SST) болып қайта аталды. 2004 жылы жоғары үлгерімді мектептерге екінші мамандық алуға шақыру арқылы жоғары үлгерімді мәртебе енгізілді. Біріктірілген мамандықтардан айырмашылығы, екінші мамандықтар алғашқы тағайындамамен бірге берілмей, қайта тағайындамамен келді. Бастапқыда олар тек жоғары үлгерімді мамандандырылған мектептерге ұсынылды, сонымен қатар оқу мектебі мәртебесіне ие болу мүмкіндігімен және жаңа эксклюзивті кәсіптік және арнайы білім беру (SEN) мамандықтарымен бірге. SEN мамандығы да эксклюзивтілігін жоғалтты, 2004 жылдың желтоқсанынан бастап 12 арнайы мектеп осы мамандыққа ие болды. Басқа мамандандырылған мектептердегі қаржыландырудың үштен бір бөлігіне қарағанда, SEN колледждері қосымша қаржының жартысын қоғамдық тұрғыдан пайдалы жобаларға жұмсауға міндетті болды. Дегенмен, олар тағы да 60 000 фунт стерлинг көлемінде эксклюзивті қаржыландыру алды. 2004 жылдың қаңтар айында мектеп стандарты министрі Дэвид Милибэнд Англиядағы орта мектептердің көпшілігі, дәл 54%-ы, мамандандырылған мәртебеге қол жеткізгенін мәлімдеді. Шілдеде білім министрі Чарльз Кларк жасаған тағы бір мәлімдемеде орта мектептердің 62%-дан астамы енді мамандандырылған мектептерге айналғаны хабарланды. Бұл мамандандырылған мектептердің бүгінгі күнге дейін ең үлкен кеңейтілуі болды және 2006 жылға дейін жалпы 2000 мектепке жету мақсаты екі жыл ертерек орындалуы мүмкін екенін көрсетті. Кларк сондай-ақ білім берудің "бес жылдық жоспарын" жариялады, оның мақсаты 2008 жылға қарай барлық ағылшын орта мектептерінің мамандануын қамтамасыз ету және әрбір қауымдастықта кем дегенде біреуін қамту болды. Бұл жоспар сондай-ақ үкіметтің жергілікті билік органдарынан және Уайтхоллдағы орталық үкіметтен тәуелсіздігі жоғары мамандандырылған жүйе құру мақсатын нығайтты. Осы уақытта ата-аналардың таңдауын арттыру үшін консервативті оппозицияның білім беру министрі Тим Йё мамандандырылған мектептер бағдарламасын кеңейтуді жоспарлады, оның ішінде "оқушы паспорты" схемасын енгізуді көздеді. Бұл схема барлық мектептерге, соның ішінде мемлекеттік мектептерге, толықтай іріктеу жүргізуге мүмкіндік беретін. Мектептерге оқушыларды мектепке жақындығына қарай қабылдаудан бас тартуға және өздерінің білім алатын ауданынан тыс жерде тұратын оқушыларды қабылдаудан айырылуға тыйым салынар еді. Схеманың басқа да шараларына академиялық мәртебедегі гимназияларды енгізу және оқушылардың білімі бойында оларды сүйемелдейтін жеке қаржыландыру кіретін. 2005 жылы SST академиялар бағдарламасын қадағалауды өз міндетіне алды, содан кейін Арнайы мектептер мен академиялар тресті (SSAT) болып қайта құрылды. Олар мамандандырылған мектептер желісінің құрамына кірді және тағайындалу процесін айналып өтуге мүмкіндік алды. Көптеген академиялар мамандандырылған мәртебеге ие болды. Осы кезеңде академиялар мен мамандандырылған мектептер бағдарламалары кейде "мамандандырылған мектептер мен академиялар бағдарламасы" деп бірге аталатын. 2005 жылдың маусымына дейін 2382 мамандандырылған мектеп жұмыс істеді. Бұл көрсеткіш 2007 жылдың ақпан айына дейін 2695-ке жетіп, өсуді жалғастырды. Бұл Англиядағы барлық орта мектептердің 84%-ын құрады, ал 17 жергілікті билік аймағында енді барлық мектептер мамандандырылған. 2007 жылы пилоттық жоба ретінде бағдарлама ағылшын тіліндегі бастауыш мектептерге де таратылды, онда 34 мектеп музыка, өнер, тілдер, ғылым және спорт салаларында мамандандырылды.
Солтүстік Ирландияға кіру
2004 жылдың 16 қарашасында Солтүстік Ирландиядағы арнайы білім беру жүйесінің тиімділігі мен артықшылықтарын талқылау үшін конференция өтті. Конференция жақсы қабылданып, Солтүстік Ирландияның Білім министрлігі (DENI) төрт жылға арналған арнайы мектептер бағдарламасын сынақтан өткізуге келісті. Барлық орта мектептер бағдарламаға қатысуға шақырылды, мақсат – 2006 жылдың қыркүйегінен бастап он мектепті арнайы деп тағайындау. Англияда қолжетімді 15 мамандық, оның ішінде 10-ы ұсынылды. Солтүстік Ирландияға ғана тән бес жаңа мамандық: денсаулық сақтау және әлеуметтік қызмет, демалыс және туризм, ақпараттық және коммуникациялық технологиялар (АҚТ), театр өнері және бейнелеу-қолданбалы өнер. Сонымен қатар, ауыл шаруашылығы және экологиялық зерттеулер мамандығы да талқыланды. 2005 жылдың қарашасына дейін 46 мектеп өтініш берді, ал «The Irish Times» газеті 13 мектепті іріктеу тізіміне енгізгенін хабарлады. Іріктеу тізіміне енген мектептер 15 мамандықтың тек 6-сына ғана өтініш білдірді: АҚТ, өнер, бизнес және кәсіпкерлік, музыка, тіл және ғылым. 2006 жылдың қыркүйегінде Анжела Смиттің Сент-Луиза кешенді колледжінде сөз сөйлегеннен кейін осы мектептердің 12-сі арнайы мектептер ретінде тағайындалды, ал Сент-Луиза кешенді колледжі өзі театр өнері колледжі болып тағайындалды. Келесі жылдары тағы 32 мектеп арнайы деп тағайындалды, олардың барлығы он ағылшын мамандығының бірін иеленді.
Гордон Браунның премьер-министрі: 2007-2010
2007 жылдың 27 маусымында Тони Блэр он жылдық қызметтен кейін премьер-министр лауазымынан ресми түрде кетті, ал оның орнын сол кездегі Қаржы министрі Гордон Браун басты. Браун Тони Блэрдің «Жңа лейбористік партиясының» білім беру саясатына зор ықпал етіп, мектептерді әртараптандыру саясатын жалғастыруды көздеді. Осы кезде мамандандырылған мектептер бағдарламасына 1,5 миллиард фунт стерлинг жұмсалған, ал келесі үш жылға тағы 50 миллион фунт стерлинг қаражат бөлінді. 2008 жылға қарай мемлекеттік орта мектептердің 90%-ы мамандануды жүзеге асырып, барлық орта мектептерді мамандандыру саясаты сақталды. Бұл ақ кітапта мамандандырылған мектептер бағдарламасы Англиядағы жаңа мектеп жүйесінің ядросына қойылды және мамандандырылған мектептер өздерінің салаларындағы орталықтар ретінде қайта бағаланды. Осы кезде ағылшын мамандану жүйесі «дегенге жуық жалпыға бірдей» болды, ал орта білім беру – «шын мәнінде мамандандырылған орта білім беру жүйесіне» айналды. Ақ кітаптың саясаты осыған сүйеніп, мектептер арасындағы ынтымақтастықты одан әрі дамытуға бағытталды. Бұл ынтымақтастық заңмен бекітіліп, оқушыларға сапалы білім беруді қамтамасыз етуді көздеді. Барлық мектептерде тіл және ғылым сияқты пәндер бойынша мамандандырылған білім беріліп, жаңа 14-19 дипломдық білім беру жүйесі арқылы оқытылуы күтілді. Балаларға сенімділік тартатын орталар, яғни мемлекеттік қызметтер мен мектептер біріктірілетін аймақтар да жоспарланды. Кейбір мектептерде балаларға арналған мамандандырылған клиникалар, жастар орталықтары мен спорттық кешендер құрылды. Осы өзгерістерді ескере отырып, мамандандырылған мектептер бағдарламасы бес жаңа қағидаға негізделді: экспортталатын озықтық, мамандандырылған озықтық, мектептердегі маманданудың тиімділігі, мектептер арасындағы серіктестік және жергілікті қоғаммен ынтымақтастық. Атау беру процесі осы қағидаларға сәйкес жаңартылды, мектептерді жақсарту бойынша серіктестер (SIP) және жергілікті билік органдары Балалар, мектептер және отбасылар департаментінен (DCSF) атауларды және қайта атауларды басқаруды өз қолына алды. Жаңа процестің пилоттық сынағы 2009 жылдың күзінде өтті. SIP мектептердің көрсеткіштерін бағалап, олардың қайта атауға лайықты екенін анықтады. Пилоттық жобаға қатысқан барлық мектептер сәтті қайта тағайындалды. Пилоттық жобаның сәтті аяқталуынан кейін 2010 жылдың басында жаңа тағайындау процесі қолданысқа енгізілді. 2008 жылғы қаржылық дағдарыс премьер-министр Гордон Браунның саяси беделін түсірді және лейбористердің 2010 жылғы мамырдағы жалпы сайлауда жеңіске жететіні күмәнді болды. Оған жауап ретінде сэр Сирил Тейлор Консервативті партияның білім беру жөніндегі көлеңкелі хатшысы Майкл Гоувке жүгінді. Гоув «радикалды блэршілдікке» сәйкес өзгерістер енгізу арқылы білім беру жүйесін реформалауды және партияның академиялық таңдауды кеңейту жөніндегі бұрынғы саясатынан бас тартуды қалаған. Тейлор мен Гоув Консервативті Карлтон клубында ұйымдастырылған түскі асқа қатысты, онда олар және мамандандырылған мектептер мен академиялар бағдарламаларын қолдайтын тағы 15 демеуші мен жақтас әңгімелесті. Тейлор консервативті үкіметте бағдарламаларды жалғастыру бойынша бірнеше ұсыныс жасады, олардың көпшілігі Гоувпен жақсы қабылданды.
Англия
2010 жылғы жалпы сайлаудан кейін Лейбористік үкімет билікті жоғалтты, ал Консервативтік-Либералды-демократтық коалиция үкіметке кірді. 2010 жылдың маусым айында, қазіргі білім министрі Майкл Гоув, ағылшын жергілікті билік органдарына хат жолдап, тоқтатылған білім беру гранттары туралы хабарлады, соның ішінде мамандандырылған мектептерді қайта тағайындауға берілген 25 000 фунт стерлингтік грант және жоғары нәтижелі мамандандырылған мектептерді тағайындаудың тоқтатылуы. Алғаш рет тағайындалған мектептер әлі де 7 миллион фунт стерлингтік бюджеттен қосымша қаржы алды. Келесі кезеңдегі қысқартулар күзге қарайғы Комплексті шығындарды тексеру барысында шешілетін болды. Тексеруге дейін Лейбористік саясаткерлер Спорт колледждерін және олармен байланысты арнайы қаржыландыруды академиялық пәндердің пайдасына жою жоспарларын жариялағандарын мәлімдеді. Бағдарламаның басқа да мамандықтары сақталды. Алайда, тексеру нәтижелері жарияланғанда және Майкл Гоувтың Сирил Тейлормен өткізген кездесулеріне қарамастан, бағдарламаның барлық ағылшын тіліндегі арнайы мектептеріне бөлінген қосымша қаржы қайта бағытталды және жалпы мектептер бюджетіне енгізілді. Үкімет бұл процесті «негізгі арнаға» енгізу деп атады. Жинақталған қаражат енді арнайы мектептерге арналған грант арқылы жіберілді. Академиялық мәртебесі жоқ ағылшын мектептерінің мамандандырылған мәртебеге тағайындалуы және қайта тағайындалуы талабы да алынып тасталды, бұл кез келген мектепке қалаған мамандыққа ие болуға мүмкіндік берді, бірақ бұрынғыдай мамандандырылған мектептерге берілетін қосымша қаржыландырусыз. Осының салдарынан SSAT және YST ұйымдарына ағылшын мектептерін тағайындау процесі арқылы қолдау көрсетуге және мамандандырылған мектептер желілерін басқаруға берілетін мемлекеттік қаражат тоқтатылды. Бұл өзгерістер 2011 жылдың сәуірінен бастап күшіне енді.
Гоувтың сөзіне сәйкес, бұл өзгерістер мектеп басшыларының маманданудан және онымен байланысты қаржыландырудан туындайтын мүмкіндіктерін арттыру мақсатында жасалды. Мамандану «мұндай берік орнықты», сондықтан «бағдарламаға байланысты үкімет тарапынан белгіленген шектеулерді алып тастау уақыты келді». Гоув сондай-ақ SSAT бағдарламаның артықшылықтары туралы және «осы артықшылықтарды өзгерген жағдайда қалай іске асыруға болатыны» туралы оған кеңес беруді жалғастырады деп үміттенедінін айтты. Алайда, DENI бюджеттік шектеулерге байланысты бұл модельді жалғастыра алмады және оның орнына «көптеген мамандандырылған мектептерде көрсетілген озық тәжірибе мен серіктестік жұмысты кеңінен таратудың жолдарын анықтауды» шешті. Білім министрі Майкл Гоув пен мектеп министрі Ник Гиббтің айтуынша, осылайша қаржыландыру негізгі арнаға енгізілді, сонымен қатар мектептерге көбірек еркіндік пен дербестік беру үшін үкіметтік бастама қолға алынды. Бағдарлама жабылуынан кейін мамандандырылған мектептердің түрлері көбейді және бағдарламамен енгізілген мамандықтар атауға қарамастан әлі де қолжетімді. Мысалы, Солтүстік Ирландияда Assumption және St Louis гимназиялары музыка және технология салаларындағы мамандануларын сақтап қалды, олар екеуі де 2009 жылдың қыркүйегінде осы мамандықтармен тағайындалған. Консервативтік премьер-министр Борис Джонсон да отставкаға кеткенге дейін арнайы мектептерді ашуды жоспарлаған. Бұл саясат арнайы мектептер бағдарламасына оралуы мүмкін деп саналады.
Талаптар мен демеушілік
Мамандық атауын алу үшін орта мектептер жетістіктерінің лайықты деңгейін көрсетіп, оқу нәтижелерімен байланысты сандық мақсаттармен үш жылдық даму жоспарын ұсынуы керек еді. Орта білім беру мектептері жеке сектордың демеушілігімен 50 000 фунт стерлинг көлемінде қаражат жинауға міндетті болды. 1999 жылға дейін демеушілік көлемі 100 000 фунт стерлинг болуы керек еді, сондай-ақ тауарлар мен қызметтерді «натуральды» түрде беруге де болады. Белгілі демеушілердің қатарында Пекхемнің Лорды Харрис, Питер Лэмпл, Эвелин де Ротшильд және Филип Грин болды. Егер орта мектептері арнайы шараларға алынса, олар өтініш бере алмайды. Бағдарлама аясындағы демеушіліктің жалпы сомасы шамамен 100 миллион фунт стерлинг құрады. Мамандық мәртебесіне ие болған мектептерге, арнайы мамандыққа байланысты капиталдық жобаға жұмсалатын 50 000 фунт стерлинг демеушілік қаражатымен қоса, мемлекеттік гранттан 100 000 фунт стерлинг және даму жоспарын қолдау үшін төрт жыл бойы оқушы басына жылына 100-129 фунт стерлинг қосымша қаржы берілді. Бұл қаржы әдетте қосымша штаттық бірліктерге және кәсіби дамуға бағытталды, бірақ жабдықтарға жұмсалатын шығын 30%-ға дейін жете берді. Англиядағы бастауыш мектептері мәртебе алу үшін демеушілік ұсыныстарын ұсынудың қажеті болмады, олардың орнына жергілікті билік органдары таңдап, шешімдерін DfE-ге хабарлады. Сондай-ақ олар өздерінің мамандықтарын таңдай алмады, себебі пилоттық жобаға қатысу оларды қолжетімді мамандықтарды анықтайтын бес локациялық кластердің біріне орналастырды. Солтүстік Ирландияда олар Білім беру органының басқармаларымен берілді. Англиядағы орта білім беру мектептері DCSF-тің мамандырылған мектептер бөліміне екі рет конкурстық іріктеу кезеңінде, әдетте наурыз немесе қазан айында өтініш беруі керек еді. Орта білім беру мектептері түрлі типтегі мектептерді қоса, бірлесіп өтініш бере алатын. Мысалы, гимназиялар орта мектептермен бірлесіп өтініш бере алды. Мектептің өтінішіне оның даму жоспары, қайталанатын гранттардың осы жоспарды қалай қолдайтыны, капиталдық грантты алу себептері, жоспарланған қоғамдық бағыттың дәлелі, демеушілер туралы ақпарат және олардың мектеппен ынтымақтастығы, сондай-ақ мектеп туралы жалпы ақпарат қосылуы тиіс. 2006 жылдың қыркүйегінен бастап мамандықтарды қайта тағайындау Офстедтің (білім беру мекемелерін тексеру және олардың жұмысын бақылаумен айналысатын мемлекеттік орган) инспекциялық тексерулерімен бірге жүргізілді және олардың нәтижелеріне сүйенді. Ең төменгі баға алған мамандырылған мектептер мамандық мәртебесінен айырылып, жақсарту үшін бір жыл берілді. Егер жақсарту орын алмаса, мектеп жабылып, академиялық мектеп ретінде қайта ашылатын: демеуші басқаратын және жергілікті биліктен емес, мемлекеттен қаржы алатын мектеп.
Тағайындау: 20102011
2010 жылдың 1 сәуірінен бастап ағылшын тіліндегі мамандарды тағайындау және қайта тағайындау жөніндегі бақылау DCSF-тен жергілікті билік органдарына және мектептерді жетілдіру серіктестеріне (SIP) берілді. Осының нәтижесінде жаңа тағайындау процедурасы енгізілді, бұл процедура 2009 жылдың күзінде сынақтан өтті. Жоғары нәтижелі мамандандырылған мектептер бағдарламасы (HPSS бағдарламасы) – Англиядағы үкіметтік бағдарлама, ол мамандандырылған мектептер бағдарламасына қатысқан, табысты орта мектептерді жоғары нәтижелі мамандандырылған мектептер (HPSS) ретінде қайта тағайындауға шақыратын. Жоғары нәтижелі мамандандырылған мектептер өздері таңдаған мектеппен серіктестік орнатып, осы үшін қосымша қаржы алуға тиіс болды. Жоғары нәтижелі мамандарға қайта тағайындалған мамандандырылған мектептер бастапқы мамандықтарын сақтап, бес HPSS нұсқасының бірін немесе бірнешеуін таңдауға рұқсат етілді, бұл оларға қосымша мамандық алуға, үш түрлі қосымша бағдарламаның біріне қосылуға немесе оқу-жаттығу орталығына айналуға мүмкіндік берді. Бастапқыда тағы екі HPSS нұсқасы болды, олар кәсіптік немесе арнайы білім беру (SEN) мамандығын алуға мүмкіндік берді, бірақ бұл нұсқалар кейіннен біріктірілген мамандықтардың жартысын құрайтын қалыпты мамандандырылған мектептерге берілді (бұл мүмкіндік бастапқыда тағайындалған мектептерге ғана арналған). Ал 2004 жылы RAPP бағдарламасы іске қосылды. Екі бағдарлама да білім берудегі мәселелерді шешу мақсатында құрылды. Екеуі де ағылшын орта мектептері арасында серіктестік орнату арқылы осы мақсатқа жетуді көздеді және,]]
Жүйелік бағалау
Йорк университетінің профессоры Дэвид Джессон SSAT атынан мамандандырылған мектептер бағдарламасының нәтижелерін зерттеудің жыл сайынғы сериясын жариялады. Бұл зерттеулерде іріктемелі емес, мамандандырылған мектептердің GCSE нәтижелері, жалпы білім беретін мектептерге қарағанда айтарлықтай жоғары екендігі, алдыңғы оқу жетістіктері ескерілгенде олардың «қосылған құны» жоғарырақ екендігі және мектеп мамандану уақыты ұзарған сайын нәтижелердің жақсара түскені көрсетілді. Джессонның статистикалық әдістемесі сынға ұшырады, сондай-ақ бағдарламаға бастапқыда қазірдің өзінде табысты мектептер таңдалғаны айтылды. Кейінгі зерттеулер нәтижелердің жақсаруын қосымша қаржыландырумен байланыстырды және мектептердің басым бөлігі маманданғандықтан әсерінің азайып бара жатқанын хабарлады. Мамандандырылған мектептерде кедей отбасылардан келген балалардың саны, маманданбаған мектептерге қарағанда аз болды. Бағдарламаның тоқтатылуы кейбір мектептерге, әсіресе технологиялық колледждерге арнайы жабдықтарды алу мүмкіндігін бермеді. Мысалы, Дэвисон орта мектебі бағдарлама тоқтатылғандықтан, тоғызыншы сынып оқушыларының барлық сабақтарында IPad пайдалану жобасын тоқтатты. Жабдықтарын күтіп ұстай алмайтын басқа мектептер ата-аналардан көмек алуға көшті. Ұқсас жағдай ғылым колледждерінде де байқалды.
Саяси бағалау
Мамандандырылған мектептер бағдарламасын кеңейту, Жаңа оңшыл идеологиядан алынған Жаңа лейбористік саясаттардың бірі саналды; бұл идеология білім беруде еркін нарық принциптерін енгізу арқылы мектептер арасындағы бәсекелестікті және ата-аналардың таңдау мүмкіндігін ынталандырды. Барлық бағытталған жалпы білім беретін мектептердің ("Ескі лейбористік" моделі) орнына, нарықтық білім беру жүйесі арқылы ата-аналардың таңдауын кеңейтетін түрлі мамандандырылған мектептер енгізілді. Солшыл саясаткерлер бұл, жан-жақты білім беру идеалынан алшақтау деп сынға алды. Бұл бағдарлама сонымен қатар, әділдік пен неолибералдық нарықтандыруды үйлестіре отырып, мемлекеттік қызметтерді реформалауға берген Жаңа лейбористік уәденің бір көрінісі болды. 2003 жылы Білім және дағдылар жөніндегі комитет (көптеген мүшелері лейборист депутаттары болған) бағдарламаның білім деңгейін көтерудегі сәттілігіне ешқандай дәлел таппады. Либерал-демократтар партиясының өкілі Пол Холмс «Осы мектепке жұмсалған қосымша қаржы мен басқару процесі өзгеріс жасады» деген қорытындыға келді. Консерватор өкілі Ник Гибб 2007 жылдың қараша айында мамандандырылған мектептер бағдарламасының орнына «Білім берудегі жақсартудың кілті – сынақтан өткен және дәлелденген тәсілдерге назар аудару» деді. Ол сондай-ақ, бағдарлама біздің білім беру жүйемізге өте қажетті «жоғары стандарттарды» қамтамасыз ете алмағанын айтты.