Кіріспе

Бретэйн Виндусттың 1951 жылғы фильмі "The Enforcer" (Ұлыбританияда "Murder, Inc." деп белгілі) – 1951 жылғы американдық фильм-нуар, оны Бретэйн Виндуст пен Рауль Уолш бірлесіп режиссерлік еткен. Рауль Уолш фильмнің көптеген ширақ сәттерін, соның ішінде соңғы сахналарын түсірген. Көбінесе полициялық процедуралық фильм болып табылатын бұл туындыда Хамфри Богарт басты рөлде ойнайды және "Murder, Inc." ісіне негізделген. Екінші пландағы актерлер қатарында Зеро Мостель мен Эверетт Слоан бар.

Сюжет

Полиция күзетімен бандит Джо Рико қылмыс шебері Альберт Мендозаға қарсы куәлік беру үшін түнгі уақытта сот ғимаратына келеді. Риконың өміріне бірнеше рет әрекет жасалды, бірақ бас прокурор Мартин Фергюсон оған өзі де, егер ол ынтымақтаспаса, көптеген айыптауларға тап болатынын еске салады. Риконың өміріне тағы бір әрекет жасалғаннан кейін, оның жансакшылар қашып кетеді, бірақ сегізінші қабаттың терезесінен шығып, құлап қалады. Риконың дәлелі болмаса, Мендоза бостандыққа шығады. Алайда Фергюсон тергеу барысында тағы бір нәрсе пайда болды деп санайды, сондықтан ол полиция капитаны Нельсонмен бірге дәлелдерді қайтадан қарастыруды шешеді. Бұл оқиғалардың көбісі еске түсіру арқылы айтылады. Бұл іс кішігірім бандит Джеймс "Дюк" Маллой полиция бөлімшесіне шабуыл жасап, басқалардың қысымымен қызын өлтіргенін мәлімдегеннен басталды. Полиция бос қабірді ғана табады, ал Маллой кейін камерасында өзін-өзі өлтіреді. Фергюсон істі қарауға тартылады, ал Маллойдың серіктестерін тексеру тергеушілерді "Биг Бейб" Лейзикке апарады. Лейзик сөйлесуден бас тартқанда, Фергюсон әйеліне түрмеге қамап, ұлын асыраушыларға берумен қорқытады. Кейін Лейзик Джо Риконың бұйрығы бойынша әрекет ететінін мойындайды, ол телефон арқылы кісі өлтіруді талап етеді. Қылмыскерлер пайда табу үшін кісі өлтіреді, олардың идеясы біреудің өтініші бойынша жалданады. Қылмыскердің қылмысты жасауға еш қиялы болмайды, сондықтан полиция оны күдікті деп санамайды, ал қиялы бар клиенттің керемет алибисі болады. Тек Рико ғана оның кім екенін біледі. Лазик полицияны Нина Ломбардоның денесіне жеткізеді. Ол Малой өлтіруге келісімшарт жасасқан әйел болған, бірақ ол оған ғашық болған. Ол мұны жасыруға тырысқанмен, Маллойдың серіктері оларды ұстап алады және оны оны өлтіруге мәжбүрлейді. Нинаның бөлмедесі Тереза Дэвис детективтерге Нинаның шын аты Анжела Ветто екенін және он жыл бұрын әкесі өлтірілгеннен бері жасырынғанын айтады. Полиция ақырында ондаған денелер салынған жаппай қабірді табады. Билік оларға жақындаған сайын, топ бөлініп шыға бастайды. Рико өзінің соңғы серіктерімен бірге фермада жасырынып, олардың бәрін үндетпек үшін жалдамалы кісі өлтірушілердің атуына куә болады. Рико Фергюсонмен байланысып, оның құпия бастығы Мендосаға қарсы куәлік беруді ұсынады. Ол Тони Вето мен оның қызы Анджеланың өз әкесімен бірге Мендозаның алғашқы өлтіруіне куә болғанын, бірақ қазір айыптау үшін аман қалғандар жоқ екенін айтады. Фергюсон ашуланып, Мендозаның камерасына барып, құрбандарының суреттерін қалдырады. Содан кейін ол дәлелдеу бөлмесіне оралады және Риконың мойындауынан жасалған таспаны тыңдайды, ол сотта қабылдауға жатпайды. Онда Рико Веттоның қызының "үлкен көк көзі" бар екенін айтады; Фергюсон Нина Ломбардоның (Анжела Ветто деп есептеледі) қоңыр көзі болғанын еске алады. Екінші жағынан, оның бөлмедесі Тереза Дэвис көк көзді болды және Фергюсон Нина Дьюктің келісім-шарты ретінде қателікпен бармақтандырылды деген қорытындыға келді. Алайда, Нинаның суретін көргеннен кейін, Мендоза дәл сол тұжырымға келеді және өзінің адвокатының көмегімен, өзінің қалған екі адамдарын шынайы Анжела Веттоны қуып шығу үшін жібереді. Фергюсон мен Нельсон Анджеланың үйіне келіп, оның саудаға шыққандығын біледі. Көшедегі жан-жақтылық оны табуды қиынға соқтырады, бұл Фергюсонды музыка дүкенінің жаяу жүргіншідегі дыбыс қорын қолданып, жақын арада болатын қауіп туралы ескертуге және оған дүкенде онымен байланысуға нұсқау беруге итермелейді. Анжела ескертуді естиді және дереу көмекке жүгінеді, бұл Фергюсонды онымен кездесуге баруға итермелейді, оны қатал өлтірушілер тығыз іздейді. Одан кейінгі қақтығыста Фергюсон бандиттердің біреуін жойып, екіншісін ұстап алады. Анджела өзінің қорғауында болғандықтан, ол оны қауіпсіз түрде алып кетеді, бұл оның Мендосаға қарсы куәлік беру мүмкіндігін қамтамасыз етеді.

Өндіріс

Бродвейдің тәжірибелі режиссері Бретэйн Виндуст түсірілімдер басталғанда ауыр сырқатқа шалдықты, сондықтан фильмді аяқтау үшін Рауль Уолш шақырылды. Уолш авторлық құқығын алудан бас тартып, оны Виндусттің еңбегі деп мәлімдеді. Бұл Богарттың оны жұлдызға айналдырған Warner Bros. студиясы үшін түсірген соңғы фильмі болды. Warner фильмді тек таратумен айналысты. Фильмді United States Pictures компаниясы өндірді, ал қазір Paramount Pictures бөлімшесі Republic Pictures компаниясының меншігінде.

Өмірбаян

Фильм көбінесе ойдан шығарылған болса да, баспасөзде "Murder, Inc." деп аталған жалдамалы кісі өлтірушілер тобына қатысты нақты өмірдегі тергеулерге негізделген (фильм Ұлыбританияда осы атаумен шықты). Осы тергеу және Кефаувердің тыңдаулары барысында "келісімшарт" (кісі өлтіруге жасалған келісім) және "оқ" (кісі өлтірудің өзі) сияқты терминдер алғаш рет көпшілікке белгілі болды. Гаңстерлер полиция тыңшыларының немесе телефон тіркеулерінің болуы мүмкін болған жағдайда мұндай кодтарды қолданды. Богарттың АДА Мартин Фергюсон рөлі "Murder, Inc." тобының бірнеше мүшесін сотқа тарған Бертон Туркус тұлғасына негізделген. Оның осы іске арналған кітабы фильмнің шығуымен шамалас уақытта жарық көрді. Тед де Корсияның Джо Рико бейнесі Әбе Релестен шабыттанған болуы мүмкін. Рико сияқты, Релес те ірі қылмыскерге қарсы куәлік беруге дайын тұрған, бірақ қатаң полиция күзетінде болса да, 1941 жылдың 12 қарашасында Кони-Айлендтегі Half Moon қонақ үйінен құлап, қайтыс тапты. Релестің өлімі кісі өлтіру, апат немесе өзіне қол жұмсау салдарынан болғаны әлі анықталған жоқ.

Кассалық касса

Warner Bros деректері бойынша, фильмтің ішкі нарықта $1,584,000, ал шетелдік нарықта $1,289,000 табысы болды.

Қара талдау

Фильм сыншысы Деннис Шварц бұл фильмді нуар деп атауға болатынына күмәндік білдірді. "Бұл қылмыстық фильмде мафияның қалай жұмыс істейтіні және "келісімшарт", "оқ жару", "көрсеткіш" сияқты терминдерді қалай пайдаланатыны алғаш рет көрсетілген. Ол жартылай деректі стильде түсірілген және көптеген киносыншылар оны жатқызған нуар жанрынан гөрі қылмыстық оқиғалар фильміне көбірек ұқсайды."