Кіріспе

Лигурия теңізі мен Тиррен теңізі арасындағы аралдар тізбегі Тоскана архипелагы – Италияның Тоскана аймағының батысында, Лигурия және Тиррен теңіздері арасында орналасқан аралдар тізбегі. Аралдардың көптеген ірі қалаларға жақын болуы оларды танымал туристік орынға айналдырды. Тарих және әдебиет Эльба және Монтекристо аралдарын көпшілікке жақсы таныстырды. Аңыз бойынша, архипелаг Римнің сұлулық және құштарлық құдайы Венера Тиррен теңізінен шығарда жоғалтқан алқасынан пайда болған. Осы аңызда жеті арал – құдайдың қайтарып ала алмаған жеті інжуі.

Геология

Тоскана архипелагы Сардиния-Корсика блогы мен Италия түбегі арасындағы байланысты көрсетеді; ол жеті аралдан, сондай-ақ көптеген кіші аралдар мен шкерлерден тұрады, олардың геологиялық шығу тегі магмалық, шөгінді және метаморфты тау жыныстары ретінде әртүрлі. Тау жыныстарының типіне сәйкес, архипелагтың пайда болуы триас кезеңіне дейін жетеді. Төртіншілік дәуірде архипелаг мұздық және мұз аралық кезеңдерге байланысты теңіз деңгейінің өзгеруімен байланысты болды; соңғы мұз басу кезеңінде теңіз деңгейі төмендеді, нәтижесінде Эльба материкке және Пианосаға жалғасқан жартыаралға айналды. Вюрм мұз басуынан кейін жылыну фазасы басталды, ал теңіз деңгейі біртіндеп көтеріліп, қазіргі деңгейіне жетті.

Фауна

Архипелагта жануарлар мен өсімдіктердің биологиялық әртүрлілігінің жоғалуын болдырмау үшін қорғалатын бірнеше эндемикалық таксондар бар. Ең маңыздылары – Капраяның Oxychilus pilulaсы; Горгонаның Oxychilus gorgonianusы; Эльбаның Coenonympha corinna, Podarcis muralis colosi және Vipera aspis francisciredi-і; ал Монтекристоның Vipera aspis montecristi-і. Тоскана архипелагында 31 түрлі сүтқоректілер таралған, олардың бірнешеуі жасанды түрде әкелінген, ал ең көп түрлілігі Эльбада – 24 түр. Бірнеше жыл бұрын Эльбаға жабайы шошқаны әкелу кейбір өсімдік түрлерін сақтау мәселесін тудырды. Тоскана архипелагының барлық аралдары жыл маусымында солтүстіктен оңтүстікке және кері бағытта қозғалатын көшпенді құстардың тоқтау орны болып табылады, ең қолайлы жерлері – Горгона, Палмайола, Черболи және Монтекристо. Falco peregrinus brookei Эльба мен Капраяда көбейеді, ал шұбатырлар мен сирек кездесетін Аудуиннің шаяны барлық аралдарда кең таралған. BirdLife International ұйымы архипелақты Еуропалық түнгі құстар, Скополидің шұбатыры, Еуропалық шағырлар, Аудуиннің шаяны, Peregrine соқпақтары, Молтонидің соқпағы, Мармораның соқпағы, Дартфорд соқпағы және қара құлақты торғайлардың мекендейтін маңызды құс аймағы (IBA) деп таныды. Жағалау суларының мол өнімділігі әртүрлі теңіз жануарларына, тіпті дельфиндер мен киттерге, оның ішінде плавник киттері мен кашалоттарға қоректену ортасын қамтамасыз етеді.

Флора

Архипелагты жыл бойы жоғары сәулеленумен бірге Жерорта теңізі климаты сипаттайды. Архипелагтың флорасы аралдан аралға өзгешеленеді; кіші аралдардың өсімдігі мәңгі жасыл өсімдіктерден тұратын макиа және гарригқа ұқсас. Эльба күрделі орографиялық құрылымға ие, оның ішінде Капанне тауы бар, ол каштан, иле және қара терек ағаштарының, негізінен солтүстік беткейінде сақталуына жағдай жасайды. Басты өсімдіктер тобы – эрика, жиде, генисте, мастика, Жерорта теңізінің доланасы, мирт және финикиялық жусан; Эльба мен Капраяда ысталғыш емен кездеседі, ал Алеппо қарағайы мен теңіз қарағайы Эльба мен Горгонада кеңінен таралған. Архипелагтың эндемикалық түрлері: Centaurea aetalieae (шығыс Эльба), Centaurea gymnocarpa (Капрая), Centaurea ilvensis (батыс Эльба), Crocus ilvensis (батыс Эльба), Limonium doriae (Formica Grande), Limonium gorgonae (Горгона), Limonium ilvae (Эльба), Limonium planesiae (Пианоса), Limonium sommerierianum (Гиглио, Джаннутри және Монтекристо), Linaria capraria (Джаннутриден басқа барлық негізгі аралдар), Romulea insularis (Капрая) және Silene capraria (Капрая). Төменгі дәрежелі эндемикалық таксондар – Biscutella pichiana subsp. ilvensis (Эльба), Festuca gamisansii subsp. aethaliae (Эльба), Mentha requienii subsp. bistaminata (Монтекристо және Капрая) және Viola corsica subsp. ilvensis (Эльба).

Эльба

Эльба – Италияның Тоскана аймағындағы Жерорта теңізіндегі арал. Тоскана архипелагының ең ірі аралы Эльба, сонымен қатар «Архипелаг Тоскано» ұлттық паркінің құрамына кіреді және Сицилия мен Сардиниядан кейін Италиядағы үшінші үлкен арал болып табылады. Ол Тиррен теңізінде, Францияға қарасты Корсика аралынан шамамен шығысқа қарай орналасқан.

Гильо

Изола-дель-Джильо Италиядағы Тиррен теңізінде, Тоскана жағалауында орналасқан арал және коммуна. Бұл арал Тоскана архипелагының құрамындағы жеті аралдың бірі, Арчипелаго Тоскано ұлттық паркінің ішінде жатыр. Giglio итальян тілінде "лилия" дегенді білдіреді, атауы Медичи Флоренциясының таңбасына ұқсас болғанымен, ол Aegilium, "Ешкі аралы" деген грекше "кішкентай ешкі" (Ежелгі грек: Aigýllion, Αιγύλλιον) сөзінің латынша транслитерациясынан туындаған.

Капрая

Капрая – Италиядағы арал, Тоскана архипелагының жеті аралының солтүстік-батыстағы ең шеткі аралы және Эльба мен Джильодан кейін үшінші үлкені; сонымен қатар Ливорно провинциясына қарасты коммуна (қалалық муниципалитет) болып табылады. Аралда шамамен 400 адам тұрады.

Монтекристо

Монтекристо - Тиррен теңізіндегі арал және Тоскана архипелагының бөлігі. Әкімшілік тұрғыдан ол Италияның Ливорно провинциясындағы Портоферрайо муниципалитетіне қарасты. Аралдың ауданы шамамен 2 км² және ең кең жері шамамен 2 км-ге жуық; жағалаулары тік және ұзындығы ... шақырымға созылады. Арал мемлекеттік табиғи қорық болып табылады және Тоскана архипелагы ұлттық паркінің құрамына кіреді.

Пианоза

Шағын арал Pianosa, шамамен ауданы, жағалау сызығының ұзындығы Тиррен теңізіндегі Италияның Тоскана архипелагының бір бөлігін құрайды.

Қалқа

Горгона – Тоскана архипелагының ең солтүстік аралы. Корсика мен Ливорно арасында орналасқан бұл кішкентай арал, ең бастысы, жануарлар әлемі, әсіресе теңіз құстары және оқшауланғандығы үшін бағалы. Осы ерекшелігі орта ғасырларда Горгона аббаттығының құрылуына себеп болды. Аббат жабылғаннан кейін, 1869 жылы монастырь аумағы мен ғимараттары қолданысқа беріліп, қазіргі кезде де жұмыс істеп тұрған ауыл шаруашылығы жазалау ошағының негізі қаланды.

Жаңылтыр

Джаннутри – Италияның Тоскана жағалауындағы Тиррен теңізіндегі шағын арал. Ол Тоскана архипелагының ең оңтүстік аралы және Гросето провинциясындағы Изола-дель-Джильо коммунасының бір бөлігі.

Гроссетоның құмырсқасы

Formiche di Grosseto ("Гроссето құмырсқалары") – Тоскана архипелагында тік боймен көтерілетін шағын аралдар тобы. Олар Маремма және Пьяноза табиғи паркінің жағалауында, ашық теңізде, Аргентарио тауындағы Порто-Санто-Стефанодан және Марина-ди-Гроссетодан 9,4 миль (15 км) қашықтықта орналасқан; олар Гроссето коммунасының құрамына кіреді және ерекше қорғалатын аймақтың бөлігі болып табылатын табиғи қорыққа кіреді.

Пальмаола

Пальмайола – Пиомбино бұғазының ортасында орналасқан, Эльбадан және Пиомбинодан белгілі бір қашықтықта жатқан кішкентай арал. Ол Рио Марина коммунасының құрамына кіреді.

Мелория

Мелория – Ливорнодан солтүстік-батысқа қарай 6 км қашықтықта, Лигурия теңізінде, Тоскана жағалауында орналасқан, сайлы аймақпен қоршалған жартасты аралша.

Скотти ди Портоферрайо

Портоферрайо шеті – Портоферрайодың алдында орналасқан, өсімдік жамылғысы жоқ тасты аралша. 1971 жылдан бері бұл теңізді қорғау аймағы болып табылады, ал 2014 жылдың қаңтарынан бастап – Қоғамдық маңызы бар орын. Аралшаның ұзындығы және ені шамамен алғанда, Пунта Капо Бьянкодан және Пунта Фальконаядан қашықтықта орналасқан. Аралшада жұмыс істейтін маяк орналасқан.

Африкалық шұбар

Scoglio d'Africa (немесе Scoglio d'Affrica), сондай-ақ Formica di Monte Cristo ("Монте-Кристо құмырсқасы") деп аталады, Тиррен теңізі мен Корсика бұғазының арасындағы ашық теңізде орналасқан Тоскана архипелагына жататын жалғыз, кішкентай жартас. Ол Монтекристо аралының батысында, Пианоза аралының оңтүстігінде және Корсиканың шығысында жатыр. Әкімшілік жағынан Кампо-нэлл-Эльба қауымына қарасты. Бұл жартас сонымен қатар Тоскана архипелагы ұлттық паркінің құрамына кіреді.