Кіріспе
Бақ теміржолы немесе бақша теміржолы – ашық ауада, бақта орнатылған теміржолдың үлгісі. G шкаласы бақша теміржолдары үшін ең танымал болса, 16 мм шкаласы, әсіресе Ұлыбританияда, өзіндік жанкүйерлер тобын қалыптастырған және дамып келеді. Бұл масштабтағы локомотивтер көбінесе британдық тар теміржол прототиптерінің тірі бумен жұмыс істейтін модельдері болып табылады. 16 мм шкаласы (осы рельстермен жүреді) O шкаласымен бірдей калибрге ие және қазір Ұлыбританияда G шкаласынан гөрі танымал. Бақ теміржолының масштабы 1/32 (Gauge 1) мен 1/12 (1:12) аралығында болады, ол бір немесе екі рельс арасынан өтеді. 1/32 шкаласы (1:32) сондай-ақ "үш сегіздік шкала" деп аталады, яғни модельдегі 3/8 дюйм нақты заттағы бір футқа сәйкес келеді. Осыған ұқсас себептермен, 1/24 шкаласы (1:24) "жарты дюймдік шкала" деп те аталады. Басқа танымал масштабтар: 1:29, 1:20.3 (рельсте 3 фут калибрлі прототиптерді бейнелейді), 16 мм (1:19). Олар "арқа ауласындағы теміржолдан" немесе әдетте "миниатюралық теміржол" деп аталатынынан кішірек, және көлік құралы ретінде пайдалануға арналмайды, оның орнына көрнекі мақсаттағы теміржол ретінде қарастырылады. Бақта кішірек масштабтар мен калибрлер де қолданылады, бірақ жалпы алғанда, бақша теміржолы үй ішінде пайдалануға ыңғайсыз орташа масштабтағы үлгілерді білдіреді.
the German railway line known as the "Garden Railway"
A garden railway or garden railroad is a model railway system set up outdoors in a garden. While G is the most popular scale for garden railroads, 16 mm scale has a dedicated and growing following especially in the UK. Model locomotives in this scale are often live steam scale models of British narrow gauge prototypes. 16 mm scale (which runs on ) track, the same gauge as O gauge is probably now more popular in the UK than G scale. A garden railway's scale tends to be in the range of 1/32 (Gauge 1) to 1/12 (1:12), running on either or gauge track. 1/32 scale (1:32) is also called "three eighths scale" meaning 3/8 of an inch on the model represents one foot on the real thing. For similar reasons, 1/24 scale (1:24) is also called "half inch scale". Other popular scales are 1:29, 1:20.3 (representing 3 feet gauge prototypes on track, 16 mm (1:19). They are smaller than the Backyard railroad, or what is commonly called a miniature railway, and would not provide a ride on facility, being intended instead as a display railway. Smaller scales and gauges are used in the garden, but in general garden railway is used to refer to the medium scale sizes which would be impractical to use indoors.
Функция
Ең қарапайым деңгейде, бақшадағы теміржол жабық теміржол сияқты жұмыс істейді, оның ішінде бұрылыстар мен айналмалы платформалар бар. Дегенмен, күн сәулесі, жел, жаңбыр, сондай-ақ топырақ, жапырақтар және тіпті жабайы жануарлар сияқты факторларды ескеру қажет. Сонымен қатар, арақашықтық көбейгенде электр кедергісі артады, ал электр қуаты қашықтағы бөліктерде төмендеуі мүмкін. Осы қуат мәселесін шешу үшін кейбіреулері RC машиналарының бөліктерін, мысалы, қайта зарядталатын батареяларды пайдаланады. Ал басқалары тікелей бумен жұмыс істейді, нағыз бу локомотиві сияқты. Буды әртүрлі көздерден алуға болады: лас қатты отын пеллеталарынан (мысалы, метенамин) немесе стерно сияқты отыннан бастап, таза жанатын бутан газына дейін, тіпті нағыз көмірмен жағатын қазандықтардан да. Тікелей бу 16 мм масштабты бақша теміржолына құмар жанкүйерлер арасында кең таралған. Көптеген пойздарда цифрлық дыбыс орнатылған, сондықтан олар нағыз пойыз сияқты дыбыстайды. Олар сондай-ақ Цифрлық командалық басқару (DCC) немесе осыған ұқсас жүйелерді де қолдана алады, бірақ лас сыртқы рельстер қарапайым DC қуатына қарағанда сигналмен азырақ проблема тудырады. Өйткені DCC рельстерге әрдайым толық кернеу жібереді. DC аналогты жүйелермен салыстырғанда DCC-ның көптеген артықшылықтары бар.
Дизайн
Өсімдіктер әдетте бақша теміржолының ажырамас бөлігі болып табылады, ал оларды дұрыс пропорцияда ұстау үшін шағын сорттары мен күтімді кесуді жиі қолданады. Кейбіреулері тіпті бонсай техникасын қолданады, бірақ бұл үлкен аумақтарда өте көп уақытты қажет етеді. Бақша теміржолында ғимараттар да жиі қолданылады, бірақ олар да ауа райына төзімді болуы керек. Пойыз станциялары мен жүк деполары танымал, ал кейбіреулері тіпті жол бойында толыққанды қалалар салады. Локомотивтерді сақтауға арналған орын – локомотив сарайы (немесе бүкіл пойыз), пайдаланылмаған кезде. Көлді бейнелейтін кішкентай тоған, үлкен тастар, немесе «таулар» арқылы, немесе баспалдақ астындағы туннельдер сияқты басқа географиялық элементтер де қолданылады. Туннельдер ерекше қиындық туғызады, себебі мысықтардан бастап еңкейіктерге дейін және олардың ішінде жасыруды ұнатады, әсіресе жаңбырдан немесе ыстықтан қорғану үшін, кейде тіпті ұйықтау, ұя салу немесе қыстау үшін. Туннель ішінде дөңгелектердің жолдан шығуы, егер кіру панельдері (жабылатын есіктер) немесе екі жағынан қол жеткізуге болатындай мұқият жоспарланбаса, қалыпты жағдайға келтірілмейтін болуы мүмкін. Көбінесе идеалды қалалық немесе ауылдық ортадағы теміржол тақырыбы кездеседі, сондықтан ол көбінесе үлгілі ауыл аясында орналасқан. Кейбір бақша теміржолдары үлгілі ауыл стилінен өзгеше, бақтағы теміржолға баса назар аударады, онда теміржол қалыпты өсімдіктердің арасымен өтеді, теміржолмен пропорционалды емес. Мұндай теміржол жобалары кең ауқымды егістіктерді мүмкін етеді және көптеген бағбандар теміржолды бағбандыққа қосымша хобби ретінде қарастырады.
Көрсетілім
Дүние жүзінде көптеген бау-бақша теміржол қоғамдары құрылды. Мүшелер жиі басқаларды әлеуметтік жиналыстарға шақырады, сондай-ақ ай сайын клуб кездесулерін кезекпен өткізеді. 2005 жылдың жазы мен күзінің басында Атланта ботаникалық бағында үлкен экспозиция ұйымдастырылды, онда ағаш, қабық және басқа да табиғи материалдардан жасалған Атланта қаласының орталық көкжайларының көшірмелері қойылды. Висконсин штатының Милуоки қаласындағы Митчелл паркі бау-бақша консерваториясында Висконсин үлгілік теміржол клубының көптеген мүшелерінің бірлескен еңбегімен жасалған кең ауқымды бау-бақша теміржолы көрсетілімі бар. Жергілікті тұрғындар "Дөңгелектер" деп атайтын бұл орын, қыс айларында жабық бақшада теміржол көрмесін ұйымдастырады. Бұл жыл сайын ең танымал көрмелердің біріне айналды және Орта Батыстағы ең ірі уақытша бау-бақша теміржолы көрсетілімдерінің бірі болып табылады. Англиядағы танымал мысал – әлемдегі ең көне үлгілі ауыл Беконскот, онда 1930 жылдардың мифтік Англиясынан өтетін кең теміржол желісі бар. Бұл Ұлыбританиядағы ең үлкен және ең көне бау-бақша теміржолдарының бірі, ол көпшілікке ашық. Көптеген иелері өз теміржолдарына нақты теміржол желілері сияқты ат қояды; кейбіреулері табиғи дыбысталатын аттармен, ал енді біреулері ойыншық немесе қиялға толы аттармен атайды.