Кіріспе

Шотландия шіркеуінің епархиясы – Шотландиядағы католик шіркеуінің реформацияға дейінгі тарихи католик епархиясы.

Глазго архиепархиясы Шотландия шіркеуінің он үш (1633 жылдан кейін он төрт) епархиясының бірі болған. Ол Шотландия Корольдігінің екінші ірі епархиясы болып, Клайдсдейл, Тевиотдейл, Твиддейл, Лиддсдейл, Аннандейл, Нитсдейл, Каннингхем, Кайл және Стратграйф, сондай-ақ Леннокс, Каррик және Галлоуэйдің Деснес аталған бөлігін қамтыды. 1492 жылы Глазго архиепископтыққа айналып, Галлоуэй, Аргилл және Аралдар епархияларын өзіне бағындырды. Шотландия шіркеуі 1560 жылы Римге адалдығын жойды, бірақ епископтар 1689 жылға дейін үзіліс-үзіліс қызметін жалғастырды.

Тарих

Глазго епархиясы 12 ғасырда маңызды орын алды. Оны Шотландия королі Дэвид I және Глазго епискобы Джон ұйымдастырды. Бұрынғы діни орынның нақты жасы белгісіз. Күмәнді агиографиялық дәстүрге сәйкес, бұл шіркеулік орынды Киелі Кентигерн құрған. Епископтық Шотландия Корольдігінің ең ірі және байларының бірі болды, қалаға байлық пен мәртебе әкелді. 1175 және 1178 жылдар аралығында бұл жағдай одан әрі нығайды, өйткені епископ Жоселин патша Вильгельм Арыстаннан елді мекенге бург мәртебесін алды, бұл елді мекенге сауда монополиясы мен басқа да заңды кепілдіктермен кеңеюге мүмкіндік берді. 1189 және 1195 жылдар аралығында бұл мәртебе жыл сайынғы жәрмеңкемен толықтырылды, ол бүгінгі күнге дейін Глазго жәрмеңкесі ретінде сақталған. 1560 жылға дейін, Шотландия Парламенті актісімен католик дінін ұстануға тыйым салынғанда, Глазгоның барлық епископтары елдің үкіметінде белсенді түрде қатысқан; патшалықтың канцлері немесе қазынашысы ретінде немесе биліктің аздығы кезінде регенттік мүшелері ретінде. Роберт Вишарт (1272 жылы құлшылыққа бағышталған, 1316 жылы қайтыс болған) Шотландияның Англиядан тәуелсіздік алу соғысы кезінде өзінің патриотизмімен ерекшеленді және Уильям Уоллес пен Роберт Брюстің жақын досы болды. Уильям Тернбулл (1447 жылы құлшылыққа бағышталды, 1454 жылы қайтыс болды) 1450 жылы Папа Николай V-ден Глазго университеті үшін негіз салу туралы жарғыны алды. 1492 жылы 9 қаңтарда Папа Иннокентий VIII Аргил, Данблан, Дункельд және Галлоуэй епархияларын оған қоса отырып, епархияны митрополит дәрежесіне көтерді. Джеймс Битон, әйгілі кардинал Дэвид Битонның немере інісі, ескі иерархияның төртінші және соңғы архиепископы болды. 1560 жылы, ол тағайындалғаннан кейін сегіз жыл өткен соң, ол Францияға зейнетке шығуға мәжбүр болды, онда ол Шотландия королевасы Мэридің құпия агенті ретінде, кейіннен ашық түрде Джеймс VI-нің елшісі ретінде 1603 жылдың 25 сәуірінде Парижде қайтыс болғанға дейін әрекет етті. Ол өзімен бірге епархиялық жазбаларды алып кетті, олардың екеуі ерекше атауға лайық: 1) "Registrum Vetus Ecclesiae Cathedralis Glasguensis", он екінші және он үшінші ғасырларда қолжазбамен жазылған; 2) "Liber Ruber Ecclesiae Glasguensis", шамамен 1400 - 1476 жылдар аралығында жазылған. Бұл жазбалар басқа жазбалармен бірге 1843 жылы "Мейтленд клубы" үшін "Registrum Episcopatus Glasguensis: Munimenta Ecclesiae Metropolitanae Glasguensis a sede restauratâ saeculo ineunte XII ad reformatam religionem" деген атпен басылып шықты. Сол кездердің тағы бір тамаша ескерткіші – ескі собордағы Сент-Мунго, оны епископ Жоселин бастаған (1175 жылы бағышталған, 1199 жылы қайтыс болған) және оның соңғы толықтыруларын архиепископ Блэкадер (құдайыландырылған) алған. 1484, 1508 жылы қайтыс болған).

Қалпына келтіру

1828 жылы Шотландия иерархиясын қалпына келтіру аясында Киелі Тақ Шотландияның Батыс округін немесе Викариатын құрды, ал Глазго қаласында тұратын алғашқы апостольдық викарий – Эретрия епискобы Эндрю Скотт (т. 1772, қ. 1846) болды. Одан кейін Кастабала епискобы Джон Мердок (т. 1796, қ. 1865) және Гипсополис епискобы Джон Грей (т. 1817, қ. 1872) оның орнын басты. 1869 жылы епископ Грей отставкаға шыққаннан кейін Чарльз Петре Эйр (т. 1817, қ. 1902) Аназарба архиепискобы болып бекітіліп, апостольдық әкімші тағайындалды. Папа Лео XIII-нің Шотландия иерархиясын қалпына келтіруімен, 1878 жылдың 4 наурызында Глазго архиепископтығы қайта құрылды және архиепископ Эйр қалпына келтірілген таққа ауыстырылды.