Кіріспе

Бельгиялық велосипедші Анри "Рик" Ван Лой (20 желтоқсан 1933 жылы Гроббендонк қаласында туған) – соғыстан кейінгі кезеңдегі бельгиялық бұрынғы кәсіби велосипедші. "Классиканың патшасы" немесе "Геренталдар императоры" (ол тұрған шағын бельгиялық қаласының атымен) деген лақап атымен танымал, ол 1950-ші жылдардың соңы мен 1960-шы жылдардың бірінші жартысында классикалық велосипед жарыстарында басымдық танытты. Ван Лой екі рет әлем чемпионы атанды және ең беделді бір күндік жарыстардың бес "Монументін" жеңіп алған алғашқы велосипедші болды – осы жетістікті тағы екі адам ғана қайталады (олардың екеуі де бельгиялықтар: Роджер Де Вламинк және Эдди Мерккс). 367 кәсіби жол жеңісімен ол Эдди Мерккстен кейін екінші орында тұр. Ван Лой 37 жеңісімен көп күндік жарыстардың (Grand Tour) кезеңдерінің жеңімпаздары тізімінде тоғызыншы орында. Егер ол бірнеше рет құлап, ауыр жарақат алмағанда, бұл көрсеткіш одан да жоғары болған болар еді. Оның екі велосипедші-легендамен – мансабының басында Рик Ван Стенбергенмен және мансабының соңында жас Эдди Мерккспен болған спорттық бәсекелестігі ерекше еді.

Ерте өмір

Рик Ван Лой 1933 жылы Антверпен провинциясындағы Гроббендонк қаласында дүниеге келген. Бала кезінде Ван Лой велосипед спортына қызығушылық танытқан. 13 жасқа дейін ол газет тасып жұмыс істеді. Оның болашақ мансабының негізі сол кезде, күнделікті, тым ауыр велосипедпен жүріп қаланды. Бірақ, ол өте жас кезіндегі жарыстарда әлі де үлкен талант екенін көрсетпеді.

Әуесқойлық жылдары

Ван Лой 1952 жылы Бельгияның әуесқойлар арасындағы жол чемпионатында жеңіске жеткеннен кейін көзге түсті. Ол келесі жылы да жеңіске жетті, сондай-ақ сол жылы әлем чемпионатында үшінші орын алды, одан кейін кәсіби спортқа көшті. Ол 1952 жылы Хельсинкиде өткен жазғы Олимпиада ойындарына қатысып, жол жарысына қатысты, бірақ оны аяқтамады. Оның орнына, ол және оның командаластары командалық жол жарысында алтын медальді жеңіп алды. 19 жасында Ван Лой Луганодағы әуесқойлар арасындағы жол жарысында қола медальді жеңіп алды.

1953-1960 жылдар

Қуатты спринтер Ван Лой өзінің алғашқы кәсіби маусымында (1953 жылы) қалған екі жарыста жеңіске жетті, ал келесі екі маусымда тағы 20 рет жеңіс тойлады. 1956 жылы оның жеңістеріне Гент-Вевельгем және Париж-Брюссель жарыстары кірді, сондай-ақ Голландия турының екі кезеңі мен жалпы есепте жеңіс. Ол сонымен қатар, өз елдесі Рик Ван Стенбергеннен кейін (команда оған жұмыс істеуге міндетті болғандықтан) жол жарысы бойынша әлем чемпионатында күміс медаль жеңіп алды. 1957 жылы ол Гент-Вевельгем және Голландия туры бойынша жеңістерін қайталады, ал 1958 жылы Ван Лой маусымның алғашқы классикасы – Милан-Сан-Ремоны жеңді. 1959 жылы Ван Лой маусымның басындағы Фландрия туры мен күзгі классика – Ломбардия туры жарыстарында жеңіске жетті. Осы екі жарыс арасында ол тағы 38 жеңіске қол жеткізді, оның ішінде Испания турының үш кезеңі (жалпы есепте үшінші орын алып, ұпайлар бойынша жеңімпаз атанды) және Италия турының төрт кезеңі (жалпы есепте 4-орын алды).

1961-1966 жылдар

1960 жылы ол жол жарыстарының әлем чемпионатында екі рет қатарынан жеңіске жетті, бірақ "классикалық" жеңістер оған бұйырмады. Алайда, 1961 жылы ол бұл кемшілікті толтырып, Париж-Рубай және Льеж-Бастонь-Льеж жарыстарында жеңіске жетті – осымен ол барлық бес "Ескерткішті" жеңген алғашқы велошабандыз болды. Сонымен қатар, ол өзінің аяз әлем чемпионы атағын сақтап қалды, үш кезеңді жеңіп алды және Италия жиросындағы таулар бәйгесінде жеңіске қол жеткізді. Ван Лоой 1962 жылы тағы екі "Классикалық" жарыста жеңіске жетті (Париж-Рубай, Фландрия турында), тағы бір Gent-Wevelgem және тағы екі Giro кезеңін жеңіп алды. 28 жасында ол 1962 жылғы "Тур де Франс" жарысына басты үміткерлердің бірі ретінде қатысты. Ван Лоойдың стратегиясы – тау кезеңдері басталғанға дейін басты қарсыластары Федерико Бахамонтс пен Жак Анкетильді шаршату еді. Алайда, Ван Лоой керемет өнер көрсеткен он кезеңнен кейін, ол мотоциклмен соқтығысып, жарыстан шығуға мәжбүр болды. Тур директоры Жак Годде оның жарыстан кетуіне қатты өкінді. 1963 жылы Ван Лоой тағы да "Тур де Франс" жарысына қатысып, төрт кезеңді жеңіп, ұпайлар бойынша бірінші орын алды және жалпы есепте 10-орынға таңғылды. Ол сондай-ақ әлем чемпионатында күміс жүлдеге ие болды. Аталған жарыс туған Бельгиясындағы Ронсе қаласында өтті, онда ол спринтте өзінің елдесі Бенони Бейеттен жеңілді, ол Ван Лоойды қолмен итеріп жіберді. Ван Лоой бұл жеңіліске оңай қарамады. Бұл жарыс бельгиялық велоспорт тарихында есімде қалды. 1965 жылы ол 42 жеңіске қол жеткізді, оның ішінде Париж-Рубай және Вуэльтаның сегіз кезеңі бар, нәтижесінде ол жалпы есепте екінші орын алды (бұл оның Grand Tour турниріндегі ең жоғары көрсеткіші). Ван Лоой "Тур де Франс" жарысының екі кезеңінде де жеңіске жетті.

1966-1970 жылдар

Карьерасының соңғы жылдары Рик Ван Лоойдың жолмен жүрудегі көрсеткіштері төмендеп, Бельгияның жаңа жұлдызы Эдди Меркстің даңқы арта бастады, бірақ ол 1967 жылғы Париж-Рубе жарысында екінші орынды жеңіп алды. 1968 жылы La Flèche Wallonne жарысын ұтып алып, барлық 8 түпнұсқа классикалық жарысты жеңген жалғыз велоспортшы атанды. Ван Лоой 1969 жылғы "Тур де Франс" жарысының бір кезеңінде де жеңіске жетті. Оның Эдди Меркстің бәсекесі 1969 жылы Бельгияда өткен әлем чемпионаттарында Меркстің қарсы саботаждауымен шекес келді.

Велосипедтік жарыстар

Ван Лой тректе де жұлдыз болды, 12 алты күндік жарысты жеңіп алды. Оның алғашқысы 1957 жылы Брюссельде, ал соңғысы 1968 жылы Антверпенде өтті. Осы жеңістердің он еуінде ол голландиялық Питер Постпен жұптасып сайысқан. 1956 жылдың қысында ол Рик Ван Стенбергенмен бірнеше трек жарысына қатысты. Көптеген адамдар осы жарыстарды асыға күткен, бірақ олар 1956 жылы Копенгагенде өткен әлем чемпионатында дауласып, жоспарлары тоқтатылды. Екі Рик ақырында 1963 жылы бірнеше алты күндік жарыста бірге өнер көрсетті.

Жүргізу стилі

Ван Лой өте күшті спринтер болған, бұлшықетті аяқтарының арқасында бойына қарағанда салмақтырақ болған. Тау кезеңдерінде ол көбінесе қарқынды ұстай білетін, бірақ көзге түсетіндей айырмашылық жасай алмайтын. Спринтке қабілетті болғанына қарамастан, ол көбінесе спринттен бұрқап қашуға тырысып, ертерек үзіліске шығуды қалаған. Ван Лой жеке жеткенде көрермендердің ықыласын көбірек ұнатқан. Спринтке қатысып, оған дайындалу кезінде мұндайға уақыт болмаған. Ол өзін қарсыластарының қуатын сезіне білгенде де жігерлене білді. Сондықтан да ол жеке уақыт сынақтарында жақсы нәтижелер көрсетпеген, себебі ол оны қызықтырмаған. Дегенмен, қарсыластарына көрінетін қиындық туғызып, шақырымдар бойы ешқандай шаршаусыз жетекке шыға алатын адамның бұл кемшілігін анықтау қиын. Көп күндік жарыстардағы есепті жүріс оның шабуылдау стиліне қайшы келді. Осының салдарынан ол ешқашан үлкен турларда (Гранд-турларда) жалпы есепте жеңіске жетпеді, оларға уақыт сынақтары да кіретін. Бірақ ол қысқа көп күндік жарыстарда жалпы жеңіске ие болды (мысалы, 1965 жылғы Giro di Sardegna-да 6 кезеңнің 5-інде жеңіске жетті).

Көшбасшылық

Ван Лой жарыстарға дайындалу кезінде өзін аямады, олар қатаң жаттығу әдістерімен және мұқият таңдалған диетамен ерекшеленді. Бірте-бірте ол өз командасында да, велошара жолында да үстемдігімен көзге түсті. Оның басшылығы қатаң болғанымен, әрқашан әділдікке негізделді. Оның арқасында "команда капитаны" ұғымы жаңа мәнерлеп жаңа деңгейге көтерілді. Ол бастамадағы көмекші жүргізушілер жүйесін қатал жетілдірді, команда оның мүддесінде толығымен жұмыс істеуге міндетті болды. Команда басшысының орнына, ол өзі тактиканы, кімнің осыған ең лайықты екенін және тіпті олардың қанша ақы алатынын шешті. Ван Лойдың айналасында құрылған Flandria Faema командасы, велошара жолындағы және жұртшылықтағы адамдар оларды қызыл жейделері үшін "Қызыл бригада" деп атады.

1963 жылғы әлем чемпионаты оқиғасы

1963 жылы Ронседе өткен әлем чемпионаты Ван Лоуиге үшінші рет жеңіске жеткізе алатын, оған қолайлы трассасы бар және бұл жолы жергілікті жанкүйерлердің қолдауымен тамаша мүмкіндік болды. Бельгия командасы Ван Лоу үшін толықтай ойнайтын еді, бірақ жарыс барысында Гилберт Десмет пен Бенони Бехиттің (екеуі де Ван Лоудан өзге бренд командаларында бәсекелес болды) басқаша жоспарлары бар екені белгілі болды. Жарыс соңында Десмет қашып кетті, ал Ван Лоуй күтпегендей ерте спринтке түсуге мәжбүр болды, сосын Бехит (Ван Лоуидің иығынан итеріп) бірінші орынды жеңіп алды. Төрешілер алқасы бұл айқын бұзушылықты қысқа ғана қарастырып, нәтижені өзгертуге бармады. Медальдарды шатасқан көрермендердің алдында тапсырды, Ван Лоуи мен Бехит екеуі де күлімсіреуге қиналды. Ронседегі сатқындық туралы әңгіме баспасөз бен жұртшылықта ұзаққа созылды, және екі спортшы да қатысатын жарыстарға көптеген адамдар келді. Бұл Ван Лоуиді алаңдатқан жоқ, ол велоспорттың тудырған қызығушылығынан ләззат алды. Дегенмен, ол кейін Бехиттің мансабын жүйелі түрде қиындатқаны айтылады. Шындығында, Бехит бірнеше жылдан кейін 27 жасында жарақаттарына байланысты велоспортты тастап кетті. Кейін екі спортшының арасы жақсы болды, бірақ екеуі де сұхбаттарында 1963 жылғы әлем чемпионаты туралы айтқысы келмеді.

Зейнеткерлік

1970 жылы 22 тамызда жарыстан кейін Ван Лоой кәсіби велосипед спортын дереу және сырлы түрде қыратынын шешті. Алдыңғы Рік Ван Стенбергеннен өзгеше, ол критерийлер мен трек жарыстары арқылы жоғары табыс әкелетін "қоштасу турынан" қатаң бас тартты. Антверпендегі спорт сарайындағы жоғары төленетін қоштасу велосипед жарысына да қызығушылық танытпады. Көп ұзамай ол "Вилем II–Газель" командасының басқарушысы болып тағайындалды. Соңынан ол жарыстар кезінде газет және журнал үшін жүргізуші-кеңесші болып жұмыс істеді, ал кейін Херенталстағы фламанд велосипед мектебінің директоры болды – қазір ол құрметті азамат болып табылатын қала. Оның үйінде оның даңқты өткені туралы еске түсіретін ештеңе жоқ. "Өткенге көңіл бөлмеймін. Барлық жүлделерді, жейделерді және медальдарды сыйға бердім. Олар қайырымдылық ұйымдарына, жанкүйерлеріне және достарына маған қарағанда қымбат" деді бір кезде Ван Лоой.

Жеке өмір

Рик Ван Лой 1955 жылы Нини Мариенге үйленді. Екеуі де тығыз байланыста болған жұп еді. Нини Рик Ван Лойдың мансабының өркендеуіне зор үлес қосты. Ол 1950-1960 жылдары велоспортшылардың әйелдері арасында ең танымалдарының бірі болды және өмірін Ван Лойдың мансабына толыққанды арнады. Ұзаққа созылған аурудан кейін ол 2021 жылы 88 жасында дүние салды. Оған көмектесу үшін Ван Лой бұл кезде көп бұрыннан қоғамдық өмірден шеттеген болатын. "Ол мен үшін көп жасады, енді менің кезегім келді" деді Ван Лой. Олардың бір қызы мен бір ұлы болды. Ван Лой өз отбасынан да жігер алды. Кішкентай ұлына "қашан жақсы бағалармен үйге ораласың?" деп сөйлегенде, ол "сен қашан тағы бір классикалық жарысты жеңесің?" деп жауап берді. Келесі аптада 34 жастағы Ван Лой "Флеш Валонн" жарысын жеңіп алды.

Мұра

Қазіргі заманғы велоспортшының мамандануын ескере отырып, Рик Ван Лойдың кәсіби жол жарыстарындағы жеңістерінің саны болашақта ешқашан қайталанбауы мүмкін. Ван Лой, Бельгия тарихындағы ең танымал велоспортшы болып саналады. Бұл, әрине, оның жеңістерімен және шабуылға басу стилімен байланысты. Бірақ оның жанкүйерлерге әрдайым қолжетімді болуы және сұхбаттардағы адал, тікелей пікір айтуы осы танымалдылыққа одан да көп үлес қосты. Қарапайым халық оның жанынан табылып, тілдерін білмейтін Эдди Мерккске қарағанда онымен оңай тіл табысты. Меркстің көрсеткіштері Ван Лойдікін басып өтуіне қарамастан, бельгиялық велоспорт жанкүйерлері арасында Ван Лойға қарағанда оған көбірек қарсыластары болды. Сонымен қатар, Ван Лой көптеген әріптестерімен және одан кейінгі буын велоспортшыларымен салыстырғанда "таза беделге" ие болды. "Дәрігер Дриз Клэстің жаттығу кестесі мен диетасын ұстанғаннан кейін менің өнімділігім едәуір жақсарды, оны ынтымақтастыққа көндіруге тура келді. Ол спорттағы допингке қатысты өте қатал болғандықтан, тіпті допингке қарсы комиссияның мүшесі болғандықтан, ешқандай тыйым салынған препараттарды қолдану туралы сөз болған жоқ", – деді Ван Лой 2023 жылғы сұхбатында.