Кіріспе
Thor (HSK 4) – Екінші дүниежүзілік соғыста нацистік Германияның Кригсмаринінің коммерциялық кемелерді тонаушы ретінде қызмет етуге арналған қосымша крейсері. Кригсмаринінде «Schiff 10» деп, ал Ұлыбритания Корольдік теңіз күштерінде «Raider E» деп аталды. Ол герман құдайы Тордың құрметіне аталған.
Ерте тарих
Бұрын "Санта-Крус" жүк кемесі болған ол 1938 жылы "Дойче Верфт" (Гамбург) компаниясымен салынған. "Олденбург Португалиялық желісі" (OPDR), Гамбург компаниясы оған иелік етіп, оны басқарған. 1939–40 жылдары қыста әскери-теңіз күштері оны пайдалануға алып, DWH компаниясымен көмекші соғыс кемесіне айналдырды. 1940 жылғы наурыз айында ол "Тор" коммерциялық рейдері ретінде қолданысқа енгізілді.
Бірінші круиз
Тор өзінің алғашқы жауынгерлік круизіне 1940 жылдың 6 маусымында капитан Отто Кэхлердің басшылығымен шықты. Тор теңізде 329 күн өткізіп, 12 кемені батырды немесе жаулады. 1 шілдеде ол өзінің алғашқы құрбанын – 9290 тонналық голланд жүк кемесі Кертосононы тоқтатты, ол бензин, ағаш, асфальт және ауыл шаруашылығы техникасын тасымалдаған. Кэхлер оны жеңіс тобымен Франциядағы Лориентке жіберді, ол 12 күннен кейін аман-есен жетті. Сол кезде Тор югославиялық жүк кемесі болып маскировкаланған. Вольтер отқа айналды. Вольтердің алты дюймдік екі зеңбірегі атуын жалғастырды, бірақ олар Торға бір рет ғана тиіп, радиоантеннасын бұзды. Вольтердің ескірген қарулары қызып, атуын тоқтатуға мәжбүр болды, сол кезде Вольтер ақ ту көтерді. Тор Вольтер экипажын қауіпсіз қашықтықтан құтқаруға кірісті. 296 адамнан тұратын экипаждың ішінде Вольтердің капитаны мен 196 адамы құтқарылды. Соңында Тор 1941 жылдың 30 қарашасында капитан Гюнтер Гумприхтің басшылығымен екінші круизге шықты. Тор екінші круизінде 328 күн ішінде жалпы салмағы 58 644 тонна болатын 10 кемені батырды немесе жаулады. Тор өзінің алғашқы құрбанын 23 наурызда тапты – 3490 тонналық грек жүк кемесі Пагазитикос. Оның 33 адамнан тұратын экипажы Торға жеткізіліп, кеме торпедамен батырылды. Келесі күні, 24 наурызда Тор Регенсбургтен жабдықтауын толықтырды. 30 наурызда Тор 4470 тонналық британдық Уэллпарк жүк кемесін жеті сағат бойы қуды. Гумприх жүк кемесіне қарсы гидроұшағын жіберді, бірақ Тор Уэллпаркке оқ атқанда бұл әрекет тоқтатылды. 15 минуттан кейін Уэллпарк экипажы кемені тастап кетті. 1 сәуірде Тор тағы бір британдық жүк кемесін – 4565 тонналық Уилсденді ұстады. Гумприх өзінің гидроұшағына Тордың от ашуынан бұрын кеменің радиоантеннасын жоюды бұйырды. Ұшақтың шабуылынан кейін Тор өзінің зеңбіректерімен от ашты және Уилсденнің палубасындағы май барабандарын өртеп, экипаждың көпшілігін кемеден кетуге мәжбүр етті. Тек артиллериялық команда ғана қалды, бірақ олар кемеден кетуге мәжбүр болғанға дейін тек алты рет атуды жүзеге асырды. Тор Уилсденге 128 снаряд атып, оны торпедамен жойды. Екі күннен кейін, 3 сәуірде норвегиялық Aust жүк кемесі дәл осындай тактиканың құрбаны болды. Ол апат немесе рейд сигналын жіберместен бұрын, жарылғыш зарядтармен батырылды. 10 сәуірде Тор радарында 4840 тонналық британдық Kirkpool жүк кемесі байқалды, ол қарулы сауда крейсеріне алғаш орнатылған. Нашар көріну және тұман Гумприхті әдеттегі тактикасынан бас тартып, Киркпулды түнгі уақытқа дейін көлеңкелеуге мәжбүр етті. Жақын аралықтан Тор торпедамен және оның зеңбіректерінің сальвасымен шабуыл жасады, екеуі де сәтсіз аяқталды. Екінші сальва үш рет тиіп, Киркпулдің көпірі мен рульдік үйін өртеп жіберді. Рульді бақыламағаннан кейін Киркпул Торға қарай бұрылып, шабуылшысын тарануға тырысқандай болды, бірақ бұл болдырмалды. Киркпул экипажы кемені тастап кетуді бастады, үш сағаттық іздеуден кейін 32 адам судан құтқарылды, соның ішінде Киркпулдің капитаны, бас инженері және бірінші офицері. Кеме торпедамен батырылды. Тордың барлық құрбандары осы уақытқа дейін Жақсы Үміт мүйісінің жанындағы кеме қатынасы жолдарында болған. Kriegsmarine жоғарғы қолбасшылығы (SKL) Торға Үнді мұхитына көшуді бұйырды, бірақ оны аймақта жұмыс істейтін жапондық су асты кемелерін байқауға ескертті. 10 мамырда Тордың гидроұшағы Бомбейге бара жатқан 7130 тонналық австралиялық Nankin лайнерін көрді. 13000 метр қашықтықта Тор өз зеңбіректерімен атыс бастады, бірнеше рет тиді. Nankin капитаны кемені тастап кету туралы бұйрық берді және байрақтарын түсірді. Экипаж оны батыруға тырысты, бірақ неміс кемеге отыру тобы кеменің қозғалтқыштарына келтірілген зақымды жөндей алды. Nankin "Лейтен" деп аталып, Регенсбургпен кездесуге арналған жүлделік кеме ретінде алынды. Жапондықтар толығымен қоныс аударған соң, Лейтен мен Регенсбург те жапондық порттарға жөнелтілді. Ол Веллингтондағы Жаңа Зеландияның "Бірлескен барлау орталығынан" құпия құжаттарды Колумбодағы Шығыс флотының бас қолбасшысына алып барады. 14 маусымда Тордың радары 10000 метрден байланыс тапты және конвергенттік бағытты пайдаланып, 1800 метрге дейін жақындауға мүмкіндік алды. Тор 6310 тонналық голландтық Shell танкері Oliviaға шабуыл жасады. Бірінші сальва Oliviaны өртеп жіберіп, экипаждың көпшілігін өлтірді. Үшінші офицер, тағы үш голланд және сегіз қытайлық теңізші бір қайық түсіре алды, бірақ Тор суда тек бір адамды ғана таба алды. Бұл 12 адам бір ай бойы ағысып жүрді, содан кейін қайықтары Мадагаскардың жағалауындағы толқындарда құлап кетті, бір голланд және жеті қытай теңізшісі теңізде бір ай бойы жүргенде қайтыс болды. Бес күннен кейін, 19 сәуірде Тор норвегиялық Herborg мұнай танкерін ұстады. Оның гидроұшағы Herborgтың радиоантеннасын бұзды, ал Тордан келген ескерту сальвасы Herborgты тоқтатып қойды. Барлық экипаж Торға жеткізіліп, қайта аталған Hohenfriedburg Жапонияға жіберілді. 4 шілдеде Тор тағы бір норвегиялық мұнай танкерін – 5895 тонналық Madronoны Herborg сияқты тоқтатты. Оның экипажы да Жапонияға Rossbach деп аталған күйінде жіберілді. Rossbach 1944 жылдың мамырында Жапониядағы Кии арнасында американдық Burrfish су асты кемесімен батырылды. Тордың оныншы және соңғы құрбаны 20 шілдеде британдық Indus суытылған жүк кемесі болды. Ол қарсы тұрып, толық жылдамдықпен бұрылып, кор қаруын атты, бірақ Тордан келген снаряд қаруға тікелей тиіп, бас қарушіні өлтіріп, қаруды жойды. Кеменің радио операторы Тордан келген тағы бір снаряд көпірге тиіп, оны өлтіріп, радионы бұзып, көпірді өртеп, үнемі дабыл сигналдарын жіберіп тұрды. Indus енді отқа толыған, экипаждың көпшілігі теңізге секірді. Тор атуын тоқтатып, 49 адамды құтқарып, содан кейін Indusты жойды. Тор тұтқындарын Tannenfels блокадалық жүргізушісіне жеткізіп, жапондық Голландтық Шығыс Индиясы арқылы Йокогамаға, Жапонияға бет бұрды.
Thor stopped her first victim on 1 July, the 9290 ton Dutch cargo ship Kertosono, which was carrying a cargo of petrol, timber, asphalt, and agricultural machinery. Kähler decided to send her under a prize crew to Lorient, France, where she arrived safely 12 days later. At the time, Thor was disguised as a Yugoslavian freighter. Voltaire was turned into an inferno. Two of Voltaire's six inch guns continued to fire, but they scored only one hit on Thor, disabling her radio aerial. Voltaires obsolete guns overheated and had to cease firing, at which point the Voltaire raised a white flag. Thor began rescuing Voltaires crew from a safe distance of to avoid damage from any secondary explosions. Voltaires captain and 196 men were rescued out of a crew of 296. Thor finally set out on her second cruise on 30 November 1941 under the command of Captain Günther Gumprich. Thor sank or captured 10 ships on her second cruise, a total of 58,644 tons, during 328 days of operation. Thor found her first victim on 23 March, the 3,490 ton Greek freighter Pagasitikos. Her crew of 33 was taken aboard Thor, and she was sunk by a torpedo. The next day, 24 March, Thor replenished her stocks from the supply ship Regensburg. On 30 March Thor chased the 4,470 ton British freighter Wellpark for seven hours. Gumprich sent his seaplane to strafe the freighter, but this was abandoned when Thor opened fire on Wellpark. Within 15 minutes, the Wellpark's crew abandoned ship, and she was sunk. On 1 April Thor intercepted another British freighter, the 4,565 ton Willesden. Gumprich again ordered his floatplane to destroy the vessel's radio aerial before opening fire from Thor. After the plane's strafing run, Thor opened fire with her guns, and set oil drums on the Willesden's deck on fire, forcing most of the crew to abandon the ship. The only remaining crew were the gunners, but they managed to fire only six shots before they were also forced to abandon ship. Thor fired 128 shells into Willesden and finished her off with a torpedo. Two days later on the 3rd, the Norwegian freighter Aust fell victim to the same tactics. She was unable to send a distress or raider signal before she was disabled and sunk by demolition charges. On 10 April Thor detected the 4,840 ton British freighter Kirkpool on her radar, the first installed on an armed merchant cruiser. Poor visibility and fog forced Gumprich to abandon his usual tactics and instead shadow Kirkpool until nightfall. At close range, Thor attacked first with a torpedo and a salvo of her guns, both of which missed. The second salvo scored three hits and set Kirkpool's bridge and wheelhouse alight. With the helm unattended, Kirkpool veered towards Thor in what appeared to be an attempt to ram her attacker, which was avoided. Kirkpool's crew began abandoning ship, and after a three hour search, 32 men were rescued from the water, including Kirkpools captain, chief engineer and first officer. The ship was sunk with a torpedo. All of Thors victims thus far were near the Cape of Good Hope, in the shipping lanes. The Kriegsmarine High Command (SKL) ordered Thor to move into the Indian Ocean, but warned her to be aware of Japanese submarines operating in the area. On 10 May Thor's seaplane sighted the 7,130 ton Australian liner Nankin, en route to Bombay. From a range of 13,000 yards Thor opened fire with her guns, scoring several hits. Nankins captain gave the order to abandon ship and lowered his flags. The crew attempted to scuttle her, but the German boarding party managed to repair the damage done to the ship's engines. Nankin was renamed Leuthen and taken as a prize ship to rendezvous with Regensburg. Following resupply and prisoner transfer, Leuthen and Regensburg both sailed to Japanese held ports. She was carrying secret papers from the New Zealand "Combined Intelligence Centre" in Wellington to the C in C, Eastern Fleet in Colombo. On 14 June Thor's radar picked up a contact at 10,000 yards, and by using a converging course, was able to approach to within 1,800 yards, Thor attacked what turned out to be the 6,310 ton Dutch Shell tanker Olivia. The first salvo set Olivia ablaze, killing most of the crew. The third officer, three other Dutchmen and eight Chinese were able to lower one boat, but Thor was able to find only one man in the water. These 12 men were adrift for a month before their boat capsized in the breakers off Madagascar; one Dutch and seven Chinese mariners had died during the month at sea. Five days later on the 19th, Thor intercepted the Norwegian oil tanker Herborg. Her seaplane disabled Herborgs radio aerial, and a warning salvo from Thor brought Herborg to a stop. The entire crew was taken aboard Thor, and a prize crew took the renamed Hohenfriedburg to Japan. On 4 July Thor stopped another Norwegian oil tanker, the 5,895 ton Madrono, in the same manner as Herborg. A prize crew took her to Japan as well, renamed as Rossbach. Rossbach was eventually torpedoed by the American submarine Burrfish, in the Kii Channel, Japan, in May 1944. Thor's tenth and final victim was on 20 July, the British refrigerated freighter Indus. She put up a fight, turning away at full speed and firing her stern gun, but she fired only two shots before a shell from Thor hit the gun directly, killing the chief gunner and destroying the gun. The freighter's radio operator kept up a steady stream of distress signals, until another shell from Thor hit the bridge, killing him and knocking out the radio, and setting the bridge on fire. Indus was now a raging inferno, and most of her crew went overboard. Thor ceased firing and rescued 49 survivors before finishing Indus off. Thor transferred her prisoners to the blockade runner Tannenfels, and made for Yokohama, Japan, via Batavia in the Japanese occupied Dutch East Indies.
Йокогама
1942 жылы 9 қазанда "Тор" Йокогамаға жетіп, үшінші сапарына қайта жабдықтауды бастады. 30 қарашада "Укермарк" жарылғыш кемесінде болған жарылыстар кеменің үстін қиратты, көптеген жанатын қиындыларды "Тор" кемесіне лақтырып жіберді, ол жанында тоқтаған болатын. Екі кеме де, "Нанкин/Лютен" және жапондық жүк кемесі "Ункай Мару" бірге жылдам өртке ұшырады. Төрт кеме де өртеніп жойылды, ал "Тор" экипажының 12 адамы қаза тапты. "Тор" кемесі жөндеуге келмейтіндей зақымданып, тастап кетілді. Оның капитаны, Капитан зур Зее Гумприх кейін неміс көмекші крейсері "Мишельдің" екінші шабуыл сапарында қолбасшылық етті, бірақ ол қайта оралмады. Кемеде аман қалғандардың бір бөлігі блокаданы бұзушы "Доггербанк" арқылы Францияға жіберілді және кеме U 43 суасты қайығы тарапынан қателікпен батырылғанда қаза тапты. "U 43" 1939 жылы суға түсірілді. 1943 жылдың 3 наурызында 365 экипаж мүшесінің біреуін қоспағанда барлығы жоғалып кетті.