19 ғасырдағы мылтықтар мен оқ атар қарулар

Кіріспе

Атыс қаруының түрі

Бұрандалы ұңғылы мылтық – 19 ғасырдың ортасында жасалған атыс қаруының бір түрі. Алғашқыда бұл термин тегіс ұңғылы мылтық ретінде жасалып, кейін оның ұңғысы бұрандалы ұңғыға ауыстырылған мылтықтарды ғана білдірген. Кейіннен, бұл терминге тікелей тегіс ұңғылы мылтықтың нақты бір үлгісін ауыстырған, сондай-ақ осы үлгінің дизайнымен ұқсас мылтықтар да кірді.

Тарих және дамуы

XIX ғасырдың басында мылтықтар мен мушкеттер қолданыста болды. Мушкеттер – ұңғымадан оқ тиелетін қарулар, қорғасын шарлармен немесе бұғаз бен шар оқ-дәрілерімен атылатын, сонымен қатар штыкқа бекітілуге арналған. Тездетуші мылтықтар да ұқсас болды, бірдей кремнийлі немесе капсюльдік механизмді пайдаланды, бірақ басты айырмашылығы – олардың ұңғылары шұғылданған, яғни ішкі бетіне ойықтар жасалған, бұл оқ шыққанда айналуға себеп болар еді. Мылтықтардың артықшылығы – ұзақ қашықтықтағы дәлдігі, себебі айналатын оқтардың траекториясы жылтыр мушкеттерден атылған шарларға қарағанда тегіс әрі тұрақты болар еді. Мушкеттердің артықшылығы – жылдам ату мүмкіндігі; мысалы, жаттықтырылған британдық сарбаз мушкетпен минутына үш рет атуға қабілетті болса, мылтықшы – орташа есеппен екі рет. Ұңғымадан оқ тиелетін қару үшін оқ ұңғыға тығыз орналасуы керек. Жылтыр қару үшін бұл сәл босқа да жарауы мүмкін, бірақ мылтық жағдайында спиральді шұғылдар оқпен кесіліп, оны айналдыруы керек. Айналу үшін оқ жеткілікті түрде тығыз болуы керек; әйтпесе оқ дірілдеп, дәлдігін жояды. Сонымен қатар, егер ұңғы мен оқ арасындағы тығыздық жеткіліксіз болса, газдар ұңғыдағы ойықтар арқылы және оқтың айналасынан өтіп, оқтың бастапқы жылдамдығын, дәлдігін және нысанадағы соңғы энергиясын төмендетеді. Олардың жоғары дәлдігі мен қашықтығы мылтықтарды аң ауруға өте қолайлы етті, бірақ баяу ату жылдамдығы оларды кеңінен әскери қолдануға кедергі келтірді, сондай-ақ оларды жүктеуді қиындататын, атудан туындаған тозу да себеп болды. Тік ұңғылы мушкет – жаяу әскердің негізгі қаруы болды, ал мылтықтарды тек мергендер мен басқа да арнайы әскерлер қолданды. Барлық мушкеттер штыкпен жабдықталған, олар қолма-қол шайқаста қолданылатын. Сол кезде орыс және француз армиялары жеңіл жаяу әскерлерді (рейнджерлер мен вольтижерлерді) белсенді түрде қолданды, кейде бүкіл жаяу әскер батальондарын қиын жерлерде ұзақ уақыт бойы соғысу үшін шабуылшылар ретінде таратты. Мылтықтардың ату дәлдігі жылтыр мушкеттерден жоғары болғанымен, олардың тиімді ату қашықтығы бірдей болды. Мысалы, британдық армияда қарапайым мушкетпен қаруланған жеңіл жаяу әскерлер жаттықтырылды. Олар соқа ретінде де қолданылғандықтан, мушкеттер өте ұзын және ауыр қарулар болды. Олардың ұзындығы шамамен (, байнетімен бірге), салмағы шамамен , себебі ұзын және ауыр қарулар тым қолайсыз деп табылған. Мушкеттің ұзындығы оларды қатарлап атуға мүмкіндік берді, артта тұрған әскерлердің алдағылардың басына кездейсоқ оқ тигізу қаупін азайтты немесе, көбінесе, беттерін күйдіріп, құлақтарының қабығын жарып жіберді. 2 метрге дейін ұзын мушкеттерді үш қатарға салып, жазатайым оқиғалардан қорықпай атуға болатын. Мушкеттің салыстырмалы дәлсіздігі мен қысқа қашықтығы майданда маңызды деп есептелмеді, өйткені сол кездегі қара ұнтақтың түтіні майданды тез жасырып, мылтықтың ұзын қашықтығын пайдасыз етті, әсіресе шайқас қызып келе жатқанда. Мылтықтарды жасау мушкеттерге қарағанда қымбатқа түсті, оларды әдетте жабық қатарда емес, ашық тәртіпте, майдалаушылар немесе мергендер ретінде жаппай жауынгерлік күрес жүргізуге үйретілген арнайы мылтықшылардың кішігірім бөлімдері қолданды. Олар басқа әскерлердің иығынан атуға арналмағандықтан және жақын жақтағы штыкпен күресуге арналмағандықтан, әскери мылтықтар мушкеттерге қарағанда әлдеқайда қысқа болуы мүмкін, бұл сонымен қатар ұңғыдан оқ тиеуді жеңілдетті және оқпанға оқ тигізумен байланысты қиындықтарды азайтты, бірақ ату жылдамдығы әлі де мушкетке қарағанда баяу болды. 1846 жылы француз өнертапқышы Клод Этьен Миние ойлап тапқан Minié шарлары мушкеттерді баяу тиеу мәселесін шешті. Атына қарамастан, Minié шарлары дөңгелек емес, ұзын конустық пішінге және снарядтың артқы жағында кеңейіп жатқан юбкаға ие болды. Юбка Minié шарларының ұңғының диаметрінен кішірек болуына мүмкіндік берді, сондықтан ол жылтыр ұңғыдағыдай оңай сырғанады. Қару атылған кезде юбка мылтық ұңғысының ішкі бетіне тығыз орналасу үшін кеңейді, снарядтың айналасында энергияның ысырабын азайтады және шұғылдар мен ойықтар Minié шарларына тұрақтандыру айналысын береді. 1840 және 1850 жылдары көптеген жылтыр мушкеттердің ұңғылары ұқсас шұғылданған ұңғылармен ауыстырылды, бұл оларға жаңа типтегі оқтарды атуға мүмкіндік берді, олардың дәлдігі мен қашықтығын едәуір арттырды. Бұл "шұғылданған мушкеттер" немесе "мылтық мушкеттер" тік қатардағы және шаршы құралымдағы мушкеттердің функциясын орындауға жеткілікті ұзын болды, ескі мушкеттерге қарағанда оңай және жылдам тиеуге болатын, ал оларды пайдалану үшін минималды оқыту жеткілікті болды. Дегенмен, Minié типті шұғылданған мушкеттер жылтыр мушкеттерге қарағанда әлдеқайда дәл болды. Шұғылданған мушкетпен Minié шарларын және жылтыр мушкетпен дөңгелек шарларды әртүрлі қашықтықтарда 25x25 см нысанаға атып көрген сынақтар шұғылданған мушкеттің дәлдігі жоғары екенін көрсетті. 200 метр қашықтықта жылтыр мушкеттен атылған оқтардың 42-48% нысанаға тиді. 300 метр қашықтықта оқтардың 18% нысанаға тиді. Мылтық үшін нәтижелер жақсырақ болды. 300 метр қашықтықта мылтықтан атылған оқтардың 46-58% нысанаға тиді; 500 метрде 24-42%. Дегенмен, мұндай дәлдік тек жоғары деңгейдегі оқыту мен тәжірибе арқылы қол жеткізілді; жаңа сарбаздың қолындағы шұғылданған мушкет жылтыр мушкеттен әлдеқайда жақсы нәтиже көрсетпес еді, тіпті нашар нәтиже көрсетуі мүмкін, себебі оның бастапқы жылдамдығы төмен және қашықтықпен бірге құлауы жоғары. Дегенмен, мушкет майданда әлі де күшті күшке ие болды. Америка Азаматтық соғысының басында кейбір жаяу әскер полктері "бұғаз бен шар" атуға болатындықтан жылтыр мушкеттерді сақтап қалды. 1860 және 1870 жылдары жаңа қарулар шұғылданған ұңғылармен жасалды, бірақ олар әлі де "шұғылданған мушкеттер" немесе "мылтық мушкеттер" деп аталды, тіпті олар бастапқыда жылтыр ұңғылармен жасалмаған болса да. Бұл термин тек жылтыр мушкеттерді тікелей ауыстырған қарулар үшін қолданылды. Мысалы, перкуссиялық механизмі мен ұзын ұңғысы бар Springfield Model 1861 "шұғылданған мушкет" деп аталды. Керісінше, Henry қайталайтын мылтық және Spencer қайталайтын мылтық сияқты ерте перделі металл оқ-дәрілі мылтықтар осы кезеңде жасалды, бірақ олар көптеген шұғылданған мушкеттерді ауыстырмады және мушкет сияқты ерекшеліктері болмады, олар жай ғана "мылтық" деп аталды. 1880 және 1890 жылдары шұғылданған мушкеттер бір оқпен атуға арналған перделі мылтықтармен және қайталайтын мылтықтармен, мысалы M1867 Werndl–Holub, Springfield Model 1873, Mauser Model 1893 және Springfield Model 1892–99 мылтықтарымен көптеп ескірді. Бір оқпен атуға арналған перделі мылтықтардың көп бөлігі шұғылданған мушкеттің перкуссиялық механизмін ауыстыру арқылы жасалды. Дегенмен, бұл өзгеріс жасалғаннан кейін қару енді "шұғылданған мушкет" деп емес, жай ғана "мылтық" деп аталды.

In the early 19th century, both rifles and muskets were in use. Muskets were smoothbore muzzle loading weapons, firing round lead balls or buck and ball ammunition, that were also designed to accept a bayonet. Rifles were similar in that they used the same kind of flintlock or caplock firing mechanism, but the main difference was that their barrels were rifled – that is, their barrels had grooves cut into the interior surface which would cause the bullet to spin as it left the barrel. Rifles have the advantage of long range accuracy, because spinning bullets have far flatter and more stable trajectories than balls fired from smoothbore muskets. Muskets had the advantage of a faster rate of fire; for example, a trained British soldier could fire three rounds a minute with a musket, while a rifleman would average two. A muzzle loaded weapon required the bullet to fit snugly into the barrel. For a smoothbore weapon this can be a somewhat loose fit, but in the case of a rifle, the helical rifling lands in the barrel have to cut into the bullet to make it spin. The fit needs to be sufficiently tight for the bullet to engage the lands in order to impart spin; otherwise the bullet will wobble, destroying its accuracy. Furthermore, if the barrel to bullet seal is not tight, gases will blow through the rifling grooves and around the bullet, compromising muzzle velocity, accuracy and the bullet's terminal energy at the target. Their greater accuracy and range made rifles ideal for hunting, but the slower rate of fire was a significant impediment for widespread military use, along with the fouling caused by normal firing which made them steadily more difficult to load. The smoothbore musket was the main infantry weapon, while rifles were used only by marksmen and other specialist troops. All muskets were supplied with bayonets, for use in melee combat. At the time, the Russian and French armies actively used light infantry (rangers and voltigeurs), and sometimes scattered whole infantry battalions as skirmishers to fight long term on rough terrain. Although rifles had better shooting accuracy than smoothbore muskets, their effective fire range was the same. For example, in the British Army, light infantrymen armed with ordinary muskets were trained for Since they were also used as pikes, muskets tended to be fairly long and heavy weapons. They tended to be about in length (, with the bayonet attached), with a weight of around , as longer and heavier weapons were found to be too unwieldy. The length of a musket also allowed them to be fired by ranks, minimizing the risk that the men in the rear ranks would accidentally shoot the men in the front ranks in the back of the head, or, more likely, scorch their faces and burst their eardrums with the muzzle blast. Muskets 6 feet (2 m) in length could be fired in three ranks without fear of accidents. The relative inaccuracy and short range of the musket was not considered to be significant on the battlefield, because smoke from the black powder used at the time quickly obscured the battlefield and rendered the longer range of the rifle useless, especially as a battle progressed. Rifles were more expensive to make than muskets, and were typically used by small units of specialized riflemen trained not to fight in closed ranks, but in open order, spread out as either skirmishers or sharpshooters. Since they were not fired over other men’s shoulders or designed for close combat bayonet fighting, military rifles could be much shorter than muskets, which also made loading from the muzzle easier and reduced the difficulties associated with fitting the bullet into the barrel, although the rate of fire was still slower than that of a musket. The problem of slow loading of rifles caused by barrel fouling was solved by the Minié ball, which was invented in 1846 by French inventor Claude Étienne Minié. Despite its name, the Minié ball was not a round ball at all, as it had a long conical shape with an expanding skirt at the rear of the projectile. The skirt allowed the minié ball to be smaller than the barrel's bore, so it would slip in as easily as the ball of a smoothbore. When the weapon was fired, the skirt expanded to fit tightly against the inside of the rifle barrel, with less energy wasted in blow by around the projectile and ensuring that the rifling lands and grooves would impart a stabilizing spin to the minié ball. In the 1840s and 1850s, many smoothbore muskets had their barrels replaced with similar barrels that were rifled so that they could fire a new type of bullet that greatly enhanced both its accuracy and range. These "rifled muskets" or "rifle muskets" were long enough to serve the function of muskets in close formations of line and square, were as quick to load as the old muskets and as easy to use with minimal training. Yet the Minié type rifled muskets were much more accurate than smoothbore muskets. Tests of a rifled musket firing Minié ball, and a smoothbore musket firing round ball, at various ranges against a 10 by 10 inches (25 cm × 25 cm) target, showed much higher accuracy for the rifled musket. From a smooth bore musket, from 42% to 48% of bullets hit the target at a distance of 200 yards. At a distance of 300 yards, 18% of the bullets hit the target. For a rifle, the results were much better. From a rifle, 46% to 58% of bullets hit the target at a distance of 300 yards; 24% to 42% at 500 yards. This potential accuracy, however, required skills only acquired through advanced training and practice; a rifled musket in the hands of a raw recruit would not have performed very much better than a smoothbore, and may have performed worse due to its lower muzzle velocity and greater drop with range. Nevertheless, the musket was still a formidable force on the battlefield. At the beginning of the American Civil War, some infantry regiments chose to keep smooth bore muskets, preferring them because they could shoot "buck and ball". In the 1860s and 1870s, newer weapons were produced with rifled barrels, but were still being referred to as "rifled muskets" or "rifle muskets" even though they had not originally been produced with smoothbore barrels. The term was only used for weapons that directly replaced smoothbore muskets. For example, the Springfield Model 1861 with its percussion lock mechanism and long barrel was called a "rifled musket". In contrast, early breech loading metallic cartridge rifles such as the Henry repeating rifle and the Spencer repeating rifle were produced within the same period, which did not replace the far more common rifled musket, and did not have other musket like characteristics, and was just referred to as a "rifle". By the 1880s and 1890s, rifled muskets were made largely obsolete by single shot breech loading rifles and bolt action repeating rifles, such as the M1867 Werndl–Holub, Springfield Model 1873, Mauser Model 1893, and Springfield Model 1892–99. A significant number of the single shot breech loading rifles were produced by simply changing out the percussion lock mechanism of a rifled musket. However, once this change was made, the weapon was no longer referred to as a rifled musket and was instead referred to as simply a "rifle".

Қаптамалы мылтықтардың сипаттамалары

Жалпы, мылтық мылтықтары оларды ауыстырған тегіс ұңғылы мылтықтармен бірдей ұзындықта болды. Бұл олардың ұзындығы шамамен және жалпы ұзындығы шамамен болатынын білдірді. Қару-жарақ қоймасының номенклатурасы мылтықтар мен мылтық мылтықтарды rifling-пен арнайы жасалған және өндірілген жаңа атыс қарулары ретінде сипаттады. Оқжарақты мылтықтар – бұл тегіс ұңғылы атыс қарулары, олар қайтарылып, rifling жасау үшін қару-жарақ қоймасына немесе мердігерлерге жіберілді. 1850 жылдары стандартты оқ ретінде Minié шарлары қабылданғаннан кейін көптеген тегіс ұңғылы мылтықтар осылай өзгертілді. Мылтық мылтықтары өздерінің тегіс ұңғылы алдыңғыларына қарағанда кіші калибрлі болды, мысалы, .58 калибрлі U.S. Springfield Model 1855 немесе .577 калибрлі британдық Pattern 1853 Enfield. 1850 жылдардың ортасында АҚШ армиясы жүргізген сынақтар кіші калибрдің ұзын қашықтықта дәлдігін арттыратынын көрсетті. Minié шарларының цилиндрлі конустық пішіні сонымен қатар кіші диаметрлі, бірақ ұзын .58 калибрлі Minié шарларының салмағы мен қорғасын мөлшері үлкен .69 калибрлі шармен шамалас болды. Калибрі азайса да, ұңғылы бөлігінің ұзындығы өзгерген жоқ. Қысқа мылтықтар жасау оңай болды (және атты әскер мен мылтықшылар сияқты нақты бір бөлімдер үшін жасалды) және олар ауыстырған тегіс ұңғылы мылтықтардан да дәл болды, бірақ әскери қолбасшылар әлі де қатар бойынша ату сияқты тактиканы қолданды және қысқа қарумен артта тұрған сарбаздар кездейсоқ алдыңғы қатардағы сарбаздарды артынан атып жіберуі мүмкін деп қорқады. Сол кездегі әскери қолбасшылар штыкпен күресудің шайқастарда маңызды болатынына сенді, бұл ұңғылы бөлігінің ұзындығын сақтау туралы шешімге де әсер етті. АҚШ және Ұлыбританияда стандартталған жаяу әскердің атыс қарулары ұзын "мылтық мылтығы" және қысқа "мылтық" нұсқаларында шығарылды, мысалы, Springfield Model 1855. Британ әскерінде толық ұзындықтағы мылтық, жаяу әскердің барлығына берілді, ал Enfield-тің қысқа және ыңғайлы нұсқасы мамандандырылған мылтық полктері мен теңізшілерге берілді. Ұзын нұсқадағы ұңғылы бөлік үш металл белбеумен бекітілді, ал қысқа нұсқада тек екеуі болды, сондықтан олар тиісінше "үш белбеулі" және "екі белбеулі" Enfield деп аталды. Мылтық мылтықтары әдетте перкуссиялық механизмдерді қолданды, бірақ кейбір ерекшеліктер болды, мысалы, Springfield Model 1855, ол Maynard таспалық праймер жүйесімен жабдықталған. Мылтық мылтықтары тегіс ұңғылы мылтықтарды тікелей ауыстыру ретінде жасалғандықтан, олар штыкпен жабдықталды. Әскери қолдануда мылтық мылтығын жүктеу қағаз патрондарды қолдану арқылы жеңілдетілді, олар қазіргі металл патрондардан едәуір ерекшеленді. Олар әдетте қара ұнтақтың алдын ала өлшенген мөлшерін және майланған Minié шарларын қамтитын қағаздан жасалған түтікшелерден тұрады. Қағаз ашылып (әдетте атушының тістерімен), ұнтақ ұңғылы бөлікке құйылды, Minié шарлары ұңғылы бөлікке салынып, ұнтақтың үстіне баумен соқтырылды. Содан кейін қағаз тасталды. Қазіргі патроннан айырмашылығы, қаруды ату алдында перкуссиялық механизмнің конусына жеке перкуссиялық қақпақ орнатылуы керек еді. Maynard таспалық праймер жүйесі осы соңғы қадамды жылдамдатуға тырысты, ол перкуссиялық қақпақтың орнына қазіргі ойыншық қақпақ қаруларында қолданылатын қағаз таспаларын қолданды, бірақ бұл далалық жағдайда сенімді емес болып шықты және кейінгі қаруларда тоқтатылды. Бұл әдістен ерекшелік ретінде Enfield мылтығының патроны болды. Enfield шарларында майлау сақиналары болған жоқ. Шар патронға керісінше салынып, патрон қағазының сыртқы жағы шардың ұшына майланып, қағаз жапсырма ретінде енгізіліп, қолданылуы тиіс болды. Шарды толық бекіту үшін бау қолданылды.

In general, rifle muskets were the same length as the smoothbore muskets they replaced. This meant that they typically had a barrel length of about and an overall length of about Period U. S. Armory nomenclature described rifles and rifle muskets as newly made firearms specifically designed and manufactured with rifling. Rifled muskets were smoothbore firearms returned to the armory or contractors for rifling. Considerable numbers of armory stored smoothbores were converted in this way in the 1850s upon adoption of the Minié ball as the standard projectile. Rifle muskets tended to be of smaller caliber than their smoothbore predecessors, for example, the .58 caliber U. S. Springfield Model 1855 or the .577 caliber British Pattern 1853 Enfield. Tests conducted by the U. S. Army in the mid 1850s showed that the smaller caliber was more accurate at longer ranges. The cylindro conical shape of the Minié ball also meant that the smaller diameter but longer .58 caliber Minié ball had roughly the same amount of lead and weight as the larger .69 round ball. While the caliber was reduced, the overall length of the barrel was not. Shorter rifles could have easily been made (and were made for specific branches or arms such as mounted infantry and riflemen) that would have been more accurate than the smoothbore muskets they replaced, but military commanders still used tactics like firing by ranks, and feared that with a shorter weapon the soldiers in the rear ranks might accidentally shoot the front rank soldiers in the back of the head. Military commanders at the time also believed that bayonet fighting would continue to be important in battles, which also influenced the decision to retain existing barrel lengths. In the US and British service standardized infantry firearms were produced in a longer "rifle musket" version and a shorter "rifle" version, such as the Springfield Model 1855. The rifle musket version had a 40 inch barrel and an overall length of The rifle version had a barrel and an overall length of In the British forces the distinction was retained between the full length musket issued to the infantry as a whole, and the shorter and handier version of the Enfield produced for specialist rifle regiments and marines. The long version had the barrel held to the stock by three metal bands, while the shorter version needed just two, so they are referred to as “3 band” and “2 band” Enfields respectively. Rifle muskets typically used percussion lock systems, with some exceptions like the Springfield Model 1855, which also was equipped with the Maynard tape primer system. Since rifle muskets were meant as a direct replacement for smoothbore muskets, they were fitted with bayonets. In military use, rifle musket loading was simplified somewhat through the use of paper cartridges, which were significantly different from modern metallic cartridges. They typically consisted of rolled up tubes of paper containing a premeasured amount of black powder and a greased Minié ball. The paper was torn open (typically with the shooter's teeth), the powder was poured down the barrel, the Minié ball was placed into the barrel and rammed down on top of the powder with the ramrod. The paper was then discarded. Also differing from a modern cartridge, a separate percussion cap had to be placed onto the percussion lock's cone before the weapon could be fired. The Maynard tape primer system attempted to speed up this last step by using paper strips similar to those used in modern toy cap guns in place of the percussion cap, but this proved to be unreliable in field service and was abandoned on later weapons. An exception to this method was the Enfield rifle musket cartridge. There were no lubrication rings moulded or swaged into the Enfield projectile. The projectile was inserted upside down in the cartridge and the outside of the cartridge paper was greased at the projectile end and intended to be inserted and used as a paper patch. A ramrod was used to fully seat the round.

Жарыс кезінде қолдану

Қарулы мылтықтар Америка Азамат соғысында кеңінен қолданылды. Американдық Springfield Model 1861 соғыста ең көп қолданылған қару болды, одан кейін британдық Pattern 1853 Enfield келді. Лоренц мылтығы Азамат соғысы кезінде үшінші ең көп қолданылған мылтық болды.

Энфилд Қырым соғысында да қолданылды, онда оның артық қашықтығы белгілі бір жағдайларда ресейлік тегіс ұңғылы мылтықтарға қарағанда маңызды артықшылықты қамтамасыз етті. Дегенмен, қарулы мылтықтармен жабдықталған сарбаздар әрқашан да шайқаста сәттілікке жете бермейтін. 1859 жылғы Италия соғысында австриялық әскерлер қарулы мылтықтармен жабдықталған, бірақ оларды тиімді қолдану үшін жеткілікті оқытылмаған және тәжірибесіз болды, ал француз әскерлері белсенді шайқас тактикасын және жақын арада жылдам штык шабуылдарын қолданды.