Франция-Польша альянсы (1921-1939 жж.)

Кіріспе

1921 жылы Франция мен Польша арасындағы одақ

Франко-поляк одағы – Польша мен Франция арасындағы әскери одақ, ол 1920 жылдардың басынан бастап Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін әрекет етті. Алғашқы келісімдер 1921 жылдың ақпанында қол қойылып, 1923 жылы ресми түрде күшіне енді. Соғыс аралық кезеңде Польшамен жасалған одақ Францияның сыртқы саясатының маңызды тірегі болды.

Өмірбаян

XVI ғасырда басталған Франция мен Габсбургтар арасындағы бәсекелестік кезінде Франция Австрияның шығысында одақтастар іздеп, Польшамен одақтасуға үміттенеді. Польша королі Ян III Собиеский Австрия қатеріне қарсы Франциямен одақтасу ниетінде болғанмен, мұсылмандық Осман империясының күрт қатері оны Вена шайқасында христиандық мақсат үшін күресуге итермеледі. XVIII ғасырда Польша Ресей, Пруссия және Австрия тарапынан бөлініп алынды, бірақ Наполеон Варшава Герцогтығы арқылы Польша мемлекетін қайта жаратты. XIX ғасырда біріккен Германия империясының құрылуымен Франция мен Польша жаңа ортақ жауға тап болды.

Соғыс аралық кезең

1920 жылғы Польша-Совет соғысы кезінде Польшаның ең белсенді қолдаушыларының бірі болған Франция, Польша армиясына көмек көрсету үшін Польшаға француз әскери миссиясын жіберді. Ақпан айының басында Парижде Польша мемлекетінің басшысы Юзеф Пилсудский мен Франция президенті Александр Миллеран үш келісімді талқылады: саяси, әскери және экономикалық. Саяси одаққа 1921 жылдың 19 ақпанында Польшаның сыртқы істер министрі граф Евстахий Сапиеха мен Францияның сыртқы істер министрі Аристид Бриан қол қойды. Келісім ортақ сыртқы саясатты, екіжақты экономикалық байланыстарды дамытуды, Орталық және Шығыс Еуропаға қатысты жаңа келісімдер туралы консультацияларды және қол қойған тараптардың бірі "қоздырылмаған" шабуылға ұшыраған жағдайда көмек көрсетуді қарастырды. Бұл қорғаныс одағы болды. Екі күннен кейін, 1921 жылдың 21 ақпанында құпия әскери келісімге қол қойылды және келісімнің Германия мен Кеңес Одағынан келетін ықтимал қауіптерге бағытталғандығы түсіндірілді. Польшаға шабуыл жасау Францияға байланыс желілерін еркін ұстауға және Германияны бақылауда ұстауға мүмкіндік береді, бірақ оны әскер жіберуге немесе соғыс жариялауға міндеттемейді. Саяси және әскери келісімдер экономикалық келісім ратификацияланғанға дейін заңды күшіне енген жоқ. Одақ 1925 жылдың 16 қазанында Локарнода Локарно шарттарының бөлігі ретінде қол қойылған Франко-Польша кепілдік келісімімен одан әрі кеңейтілді. Жаңа келісім бұрынғы барлық поляк-француз келісімдерін Ұлттар Лигасының өзара келісімдер жүйесіне қосты. Одақ Франко-Чехословакия одағымен тығыз байланысты болды. Францияның Польша мен Чехословакиямен одақтасуы Германияны соғыстан кейінгі келісімді қайта қарау үшін күш қолданудан сақтандыруға және Германия күштері көршілерінің айтарлықтай біріктірілген күшімен бетпе-бет келуін қамтамасыз етуге бағытталған. Чехословакияның маңызды экономикасы мен өнеркәсібі болғанымен, Польшаның күшті армиясы болғанына қарамастан, француз-поляк-чехословакия үшбұрышы толық әлеуетіне жете алмады. Эдвард Бенеш басшылығымен Чехословакияның сыртқы саясаты Польшамен ресми одаққа қол қоюдан аулақ болды, бұл Чехословакияны поляк-герман аумақтық дауларында жақтасуға міндеттейтін еді. Чехословакияның ықпалы одақтастарының әскеріне деген сенімсіздігімен әлсіреп, Польшаның ықпалы Юзеф Пилсудскийді жақтағандар мен қарсыластары арасындағы қақтығыстармен төмендеді. Францияның одақтастарының өнеркәсібіне (әсіресе Польшаның) инвестиция салуға, олардың ауыл шаруашылығы өнімдерін сатып алу арқылы сауда қатынастарын жақсартуға және әскери тәжірибемен бөлісуге құлшынбауы одақты одан әрі әлсіретті. 1930 жылдары одақ көбінесе белсенді болмады және оның жалғыз әсері 1919-1920 жылдардағы Польша-Совет соғысынан бастап Польшаның Бас штабымен жұмыс істеген Польшадағы француз әскери миссиясын сақтап қалу болды. Алайда, онжылдықтың соңында Германияның қауіп-қатері айқын көрінгенде, екі ел де Германиямен соғыс жағдайында барлық келісімшарт жасасушы тараптардың тәуелсіздігі мен әскери ынтымақтастығын қамтамасыз ететін жаңа келісімге қол жеткізуді көздеді.

During the Polish–Soviet War of 1920, France, one of the most active supporters of Poland, sent the French Military Mission to Poland to aid the Polish army. In early February in Paris, three pacts were discussed by Polish Chief of State Józef Piłsudski and French President Alexandre Millerand: political, military and economic. The political alliance was signed there on February 19, 1921 by Polish Minister of Foreign Affairs Count Eustachy Sapieha and French Minister of Foreign Affairs Aristide Briand, in the background of the negotiations that ended the Polish–Soviet War by the Treaty of Riga. The agreement assumed a common foreign policy, the promotion of bilateral economical contacts, the consultation of new pacts concerning Central and Eastern Europe and assistance in case one of the signatories became a victim of an "unprovoked" attack. As such, it was a defensive alliance. The secret military pact was signed two days later, on February 21, 1921, and clarified that the agreement was aimed at possible threats from both Germany and the Soviet Union. An attack on Poland would make France keep lines of communication free and Germany in check but not require it to send troops or to declare war. Both political and military pacts were legally not in force until the economic pact was ratified,

The alliance was further extended by the Franco–Polish Warrant Agreement, signed on October 16, 1925 in Locarno, as part of the Locarno Treaties. The new treaty subscribed all previously signed Polish–French agreements to the system of mutual pacts of the League of Nations. The alliance was closely tied with the Franco Czechoslovakian Alliance. France's alliances with Poland and Czechoslovakia were aimed at deterring Germany from the use of force to achieve a revision of the postwar settlement and ensuring that German forces would be confronted with significant combined strength of its neighbours. Although Czechoslovakia had a significant economy and industry and Poland had a strong army, the French–Polish–Czechoslovakian triangle never reached its full potential. Czechoslovakian foreign policy, under Edvard Beneš, avoided signing a formal alliance with Poland, which would force Czechoslovakia to take sides in Polish–German territorial disputes. Czechoslovakia's influence was weakened by the doubts of its allies as to the trustworthiness of its army, and Poland's influence was undermined by fighting between supporters and opponents of Józef Piłsudski. France's reluctance to invest in its allies' industry (especially Poland's), improve trade relations by buying their agricultural products and share military expertise further weakened the alliance. In the 1930s, the alliance remained mostly inactive and its only effect was to keep the French Military Mission to Poland, which had worked with the Polish General Staff ever since the Polish–Soviet War of 1919–1920. However, with the German threat becoming increasingly visible in the latter part of the decade, both countries started to seek a new pact to guarantee the independence of all contracting parties and military co operation in case of a war with Germany.

1939 жыл

Ақырында, 1939 жылы жаңа одақ құрыла бастады. Касприцкий-Гамелин конвенциясына 1939 жылғы 19 мамырда Парижде қол қойылды. Ол Польшаның соғыс істері министрі, генерал Тадеуш Касприцкий және француз армиясының қолбасшысы Морис Гамелиннің есімімен аталады. Әскери конвенция мемлекеттер емес, армиялар арасында жасалды және саяси конвенцияға қол қою мен ратификациялауға байланысты болғандықтан, заңды күшіне енбеді. Ол екі армияны да Германиямен соғыс жағдайында бір-біріне көмек көрсетуге міндеттеді. Мамыр айында Гамелин неміс шабуылынан кейін үш апта ішінде «батыл шабуылмен көмектесетінін» уәделеді. Франция бұл келісімді 1939 жылғы 4 қыркүйекте, немістердің Польшаға шабуыл жасауының төртінші күні ратификациялады. Дегенмен, Франция Польшаға соғыс кезінде тек номиналды көмек көрсетті, ол Саар шабуылы түрінде болды, және бұл көбінесе Батыстың сатқындығының мысалы ретінде қарастырылады. Алайда, саяси конвенция Франциядағы Польша армиясын қайта құрудың негізі болды. Пиотр Зыхович Польшадағы француз елшісі Леон Ноэльдің естеліктерінен үзінді келтірді, ол 1938 жылдың қазан айында: «Польша Германиямен соғысқа түскен кезде француз үкіметінің шешім қабылдау еркіндігінен айыратын барлық міндеттемелерден бас тарту өте маңызды» деп жазған. Сыртқы істер министрі Жорж Бонне Ноэльге «Польшамен жасалған келісімімізде біздің елімізді соғыстан аулақ ұстау үшін қажетті кемшіліктер бар» деп сендірді.