Кіріспе

Марк Твеннің 1896 жылғы романы «Жанна д’Арктың жеке естеліктері», Сиер Луи де Конте – Марк Твеннің 1896 жылғы романы, ол Жанна д’Арк өмірін баяндайды. Роман «Жан Франсуа Алденнің» Сиер Луи де Контенің естеліктерінің аудармасы ретінде ұсынылады, ол Жанна д’Арк қызметінде болған Луи де Контес есімді тұлғаның ойдан шығарылған нұсқасы. Оның әріптері Марк Твеннің нағыз аты – Сэмюэл Лэнгхорн Клеменспен сәйкес келеді. Роман Жанна д’Арк өмірінің үш кезеңі бойынша бөлінген: Домремидегі жастық шағы, Франция королі Карл VII әскерінің басшысы және Руандағы сотталуы. Бөлімдер «Домремиде», «Сотта және лагерде» және «Сот және шейіт болу» деп аталады. Романның алғашқы кітаптық басылымы екі томдық болды, екінші бөлігі «Сотта және лагерде» 1-том мен 2-том арасында бөлінді. Кейбір қазіргі басылымдар 1-том қай жерде аяқталып, 2-том қайдан басталатынын көрсетеді, ал кейбіреулері көрсетпейді. Роман алғаш рет 1895 жылдың сәуірінен бастап «Харперс» журналында бөлім-бөліммен жарияланды. Твен өзінің әзілші жазушы ретіндегі беделін білгендіктен, оқырмандар оны қабылдағанда оны маңызды санауы үшін әр бөлімді авторсыз жариялауды сұрады. Бірақ, көп ұзамай оның авторлығы белгілі болды, ал «Харпер және Брауэрс» 1896 жылдың мамырында оның атымен кітапты жариялады. Романдағы көптеген оқиғалар ойдан шығарылған, бірақ Жаннаның өміріндегі маңызды оқиғалар дәл келтірілген.

Кіріспе

Роман "Аудармашының алғы сөзімен" басталады; содан кейін "Аудармашы" жазған "Жанна д'Арк тарихының ерекшелігі" атты қысқаша жазба келеді. Әрі қарай, "The Sieur Louis de Conte" таныстырылады, ол Жанна д'Арк өміріндегі нақты тұлғаны бейнелейді, бірақ автор Марк Твен оны Жаннаның балалық шақтағы досы ретінде, кейін оның паж және хатшысы болып қызмет ететін ойдан шығарылған кейіпкер етіп көрсетеді. "Аудармашының алғы сөзінде" Жанна д'Арк өміріне шолу жасалады және оған жоғары баға беріледі: "Жанна д'Арк кейіпкері адам баласының жетістіктеріндегі ең биік деңгейді иеленеді". Ұзындығы қысқа "Ерекшелік" жазбасында біріншіден, Жанна д'Арк өмірінің көптеген нақты деректері ерекше бекітіліп, белгілі екені, олар Францияның Ұлттық мұрағатында сақталған сот құжаттарында куәлік ету арқылы жазылғандығы түсіндіріледі; сондай-ақ, мұндағы "қосымша мәліметтердің көптігі" Сейр де Конттан алынған, ал (аудармашы) бізге оның сенімді екеніне сендіреді. Алғы сөзбен Твеннің ойдан шығарылған Сейр Луи де Контесі 1492 жылы – Жанна д'Арк 1431 жылы қайтыс болғаннан кейін 60 жылдан астам өткен соң – Жанна д'Арк өмірі және оған қатысы туралы "Жеке естеліктерін" жазып жатқанда өзін таныстырады: "Мен оның басынан соңына дейін бірге болдым". Автор Твен өзінің Сейр де Конте кейіпкерін Жанна д'Арк туралы әңгімесінде бірінші тұлғада баяндаушы ретінде тағайындайды, және бұл рөлде автордың өзінің екінші жағы болуы мүмкін. Мәдениет тарихшысы Тед Джиоя Твеннің "Оңтүстік мәдениетінде тәрбиеленгенін, ол Рим католицизміне күдікпен қараған және кейде ашық түрде қарсы болған" дегенін атап өтеді, бірақ романның өзінде Твен құштар католик болып көрінеді. Твен бұл кітапқа басқа кітаптарға қарағанда көбірек еңбек жұмсағанын мәлімдейді. Ол Х.Х. Роджерске: "Мен бұрын ешқандай жұмысты осылай ойлануға, өлшеуге, жоспарлауға және дайындауға көп уақыт жұмсамағанмын" деп жазған. Жарияланған кітапта "осы оқиғаның шындығын тексеру үшін қарастырылған билік өкілдері" деп 11 ресми дереккөз көрсетілген. Қазіргі тарихшылар Твеннің зерттеулерінің көп бөлігін 1890 жылдардың басында Еуропада ұзақ болған кезінде жүргізгеніне келіседі, оның ішінде Францияда бірнеше тоқтаулар болды. Ол ақпаратының көп бөлігін Жюль Мишеленің "Франция тарихы" және Жюль Кишераттың "Жанна д'Арк сотталу және оңалту процесі" атты бес томдық еңбегінен алған. Жанна д'Арк туралы оқиға сол кезде, әсіресе ағылшын тілді елдерде, көп танылмаған, бұл Твеннің зерттеулерін ерекшелендіреді. Твен Жанна д'Арк сыртқы келбетін 17 жасындағы қызы Сюзи Клеменс есінде қалған бейнесіне негіздеген. Ол романды 1892 жылдың соңында жаза бастады, содан кейін 1894 жылға дейін тоқтатты; қолжазбаны 1895 жылы аяқтады. Ол журналда басылымға арналған қысқартылған нұсқасын бөлім-бөліммен жариялады, содан кейін 1896 жылы толық кітапты шығарды.

Твеннің өзін-өзі бағалауы және қазіргі сыншылар

Твен бұл шығарманы өзінің ең жақсы және ең маңыздысы деп санады. Ол 1895 жылы алғаш жарық көрген кезде жақсы қабылдады. "Біз Марк Твенді құрметтейтін, абыройлы, батырға табынушы сезімдегі жазушы ретінде көреміз. Оның тілі күрт өзгерді. Әр беттен әзіл емес, қайғылы сезімдерге толы жазбалар кездеседі; Орлеанның әдемі қызына қарсы сарказм мен ұшқындылық рухы жеңіліп, бұрын күлкі орын алған жерде, енді көз жасы төгіледі". Ол былай деп жазды: "Эндрю Ланг әкесінің "Жоанна д'Арк" шығармасына қатты әсерленіп, өзінің "Кыз" өмірбаянын оған арнауды ұсынды". Коли Тейлор бала кезінде Твеннің Коннектикут штатындағы Рединг қаласындағы көршісі болды, онда Твен 1908 жылдан 1910 жылы қайтыс болғанға дейін өмір сүрді. Ол Том Сойер мен Хаклберри Финнге деген құлшынысын білдіру үшін жас кезінде Твенге барып, оған айтқан күнін еске алды. Баланың мақтауын естіген Твен кенеттен ашуланған мұғалімнің мінезін алды. "Жаман балалар туралы кітаптарды оқымауың керек", - деді ол, Тейлордың бетіне саусағымен нұсқап. "Менің ең жақсы кітабым – "Жоанна д'Арк туралы естеліктерім". Америкалық жазушы және тарихшы Бернард Девото да Жоанна д'Аркты сынап, оны "сенімсіз әсерлі" деп атады. Девото сондай-ақ Твеннің "трагедияның талаптарына төтеп беруде қиындық тапқанын, сезімталдыққа жол бермейтін нәрсені формалдауға тырысқанын" айтты. Максвелл Гейсмар оны Твеннің ең нашар кітабы деп сипаттап, қатты сынға алды: "Жоанна д'Аркта қызықты нәрсе табу қиын – оның нашарлығынан басқа". Твенді зерттеуші Луи Будт "Жеке естеліктер" Твеннің өмірінен кейін бірнеше оқырман топтары арасында оның беделін түсірді" деді, бірақ "1896 жылы ол жалпы мақұлдауға ие болды". Сьюзан Харрис бұл шығарманың Твеннің туындылары ішіндегі орнына қызығушылық танытты: "Твен "Еске алуларды" жазып жатқан кезде сенуші емес еді. Ол католиктерге қарсы, француздарды ұнатпайтын. Олай болса, француз католик шейіті туралы кітап неге жазды? Бұл түсініксіз".