Кіріспе

"Көк қала" – Росс Макдональдтың 1947 жылы жазған триллері. Роман алғаш рет Альфред А. Кнопф баспасы арқылы Кеннет Миллар деген нақты атымен жарық көрді, ал қысқартылған нұсқасы 1950 жылғы тамыз және қыркүйек айларында "Эскуайр" журналында бөлім-бөлім жарияланды. Романның ең алғашқы аудармаларының бірі 1972 жылы орыс тілінде "Знамя" әдеби журналында жарық көрді, онда капитализм мен қылмыстық әдеп арасындағы ортақ себептерді ашып көрсетуі жоғары бағаланды. Кейіннен итальян (1975), грек (1995) және португал (2000) тілдеріндегі нұсқалары да жарық көрді. 1986 жылы Макдональдтың қайтысынан кейін роман одан "өте еркін" бейімделген, сол атпен аталған сәтсіз фильмге ұласты.

Өмірбаян

Макдональдтың «Көк қала» атты үшінші романының жарнамасы автордың есімін Джеймс М. Кейн, Дашилл Хэммет және Реймонд Чандлермен байланыстырды, бірақ бұл салыстыру кітапқа берілген аралас пікірлерде сынға ұшырады. Дегенмен, «The Chicago Sun» газеті кем дегенде Микки Спиллейннен мүлдем бөлек деңгейде екенін атап өтті. Макдональд өзі кейінірек сұхбатында Хэмметтің оған ерекше күшті әсер еткенін мойындады: «Егер Хэммет болмаса, мен ешқашан қатты сыртқы детективтік әңгімелер жазбаған болар едім». Басқалар да Макдональдтың «Көк қала» мен Хэмметтің «Қызыл орынындағы» «Улыстау» арасындағы ұқсастықтарды атап өтті. Романның аты аталмаған, Чикагоның көлеңкесінде жатқан Орта Батыстың шағын қаласының бейнесі көбінесе онда тұратын әлсіз жандарға ден қояды және Макдональдтың кейінгі Лью Арчер романдарындағы Калифорниялық оқиғалардан өзгеше. 1952 жылы баспасына жазған хатында ол «мен азап көрген қала туралы ойлап отырғанымды және кейіпкерлердің біразы жек көретін адамдарға негізделгенін» түсіндірді. Кітаптың ашуы мен саяси көзқарасы осыдан туындайды. Басты кейіпкер – әңгіменің баяндаушысы, бірақ кейде Макдональдтың өмірбаянында «азаматтық сабақтар» деп сипатталған нәрсеге ауысып, немесе әдебиетке шамадан тыс сілтеме жасайды. Оның ашуының басты нысаны – шағын қалалардың ұсақ-түйек мәселелері. Өзін-өзі құттықтаған таблоидтың редакциялық мақаласы кәсіби одақтарға қарсы зорлық-зомбылықты ақтаған, немесе кітапханадан алынған кітаптар тізімі «қаланың адал халқы Рабленің осалдығынан, Флобердің әдепсіздігінен, Хемингуэйдің қатыгездігінен және Фолкнердің төмендеуінен қорғалғанын білуге көңіл көтерілді». Кітапты қарап шыққан Нельсон Алгрен оның айқын стильін мақтады: «Кеннет Миллар бір сөзді екі сөзбен пайдаланбайды; және ол сізге бір нәрсені көрсетуді қаласа, сіз оны көресіз». Кейінірек бір сарапшы триллерлік конвенциялардан арылып, «Миллар прозада джаз музыканттарының музыкада істегенін істегісі келді» деген қорытындыға келді. Бұл жерде ол тек Макдональдтың өзіне еліктеп отырды, ол бұрынғы сұхбатында «жаздың бейнесі, ырғағы және қозғалысы менің алғашқы кітаптарымдағы стильімді қалыптастыруға үлкен әсер етті. Бұл «Көк қала» сияқты кітапта анық көрінеді» деді. Ол сондай-ақ Джек Керуактың «жаз прозасы» кейінірек және кеңірек жазылғанын атап өтті. Тікелей әсер болған жоқ.

Сюжет

22 жасар Джон Уэзер екінші дүниежүзілік соғыста Еуропа театрларында қызметтен кейін әскерден оралды, тек екі жыл бұрын әкесі өлтірілгенін біледі. Джон әкесін көрнекті бизнесмен және саясаткер ретінде білген, енді ол қаланың жемқорлығының басты себепшісі екенін анықтайды. Барлығы оның өлімін ашылмаған күйде қалдыруға көңілді көрінеді, ал Джон кісі өлтірушіні іздегенде, Роджер Керчтің жалақысымен жұмыс істейтін қарақшылармен бетпе-бет келіп, зорлық көреді. Керч – әкесінің ойын автоматтарының франшизасын басып алған шантажист, және ол Джонның әкесі жас кезінде үйден кеткен кезде үйленген Флорейнге ықпал ететіндей көрінеді. Ақырында, "Катай" клубының хостессі Карланың көмегімен Джон шындықты жасыруға тырысатындардың жолынан шығады. Керч өгей анасын өлтіргеннен кейін (ол Керчтің біржақты некеде тұрған әйелі екені белгілі болады), ал Джон әкесінің мүлкін мұраға алуға құқылы болғаннан кейін, ол іске жауапты полиция инспекторы Ральф Хансон мен реформатор қала әкімі Фримен Алистердің көмегіне ие болады. Керч пен оның қалған серіктері түрмеге қамалады, ал Джонның әкесін өлтірген Аллистерді оның сүйіктісі атып өлтіреді.