Кіріспе

Вильгельм Флисс (Вильгельм Флисс; 24 қазан 1858 – 13 қазан 1928) – Берлинде тәжірибе жасаған неміс оториноларингологы. Ол адамның биоритмдері және қазіргі ғалымдар мойындамайтын назарогенитальдық байланыс туралы жалған ғылыми теорияны жасады. Бүгінде ол Зигмунд Фрейдпен тығыз достығы мен теориялық ынтымақтастығымен, психоанализ тарихындағы даулы кезеңмен есімдері сақталған.

Мансап

Флисс бірнеше ерекше теорияларды жасады, мысалы, танымал биоритмдер тұжырымдамаларының алға басушысы болған «өмірлік кезеңділік». Оның еңбегі ғылыми қолдау таппады, бірақ оның кейбір ойлары, мысалы, туа біткен екіұрықтылық идеясы, Фрейдтің теорияларына енгізілді. Флисс ерлер мен әйелдердің математикалық түрде белгіленген 23 және 28 күндік жыныстық циклдардан өтетініне сенді. Флисс ұсынған тағы бір идея – «мұрындық рефлекстік невроз» теориясы. Бұл теориясы 1892 жылы Венада жарық көрген оның даулы «Neue Beitrage und Therapie der nasalen Reflexneurose» кітабынан кейін кеңінен танылды. Теория мұрын мен жыныс мүшелері арасындағы байланысты болжап, оны түрлі неврологиялық және психологиялық симптомдармен байланыстырды; Флисс осы байланысты жою үшін хирургиялық операция жасады. Йозеф Брюердің ұсынысымен Флисс 1887 жылы Венада Зигмунд Фрейдпен бірнеше конференцияға қатысты, олар тез арада берік достық қарым-қатынас орнатты. Олардың кең ауқымды хат алмасуы және жеке кездесулері арқылы Флисс психоанализдің дамуында маңызды рөл атқарды. Фрейд Флиссті «биологияның Кеплері» деп сипаттап, оған өзінің неврозын емдеу үшін мұрын мен қуыс синустарын операция жасауға бірнеше рет рұқсат берді, сондай-ақ мұрынның кілегейлі қабығын кокаинмен жансыздандыру тәжірибесін жасады. Флисс пен Фрейд бірге «Ғылыми психология жобасы» құрды, бірақ ол кейіннен тоқтатылды. Флисс өзінің биоритмдік теориялары туралы «Der Ablauf des Lebens» еңбегінде жазды. Эмма Экштейн (1865–1924) Фрейдтің сол кездегі 27 жастағы науқасын мұрыннан еттің қабыршақ сүйегін алып тастау үшін Флисске жіберген кезде өте ауыр жағдайға тап болды, бұл оның етеккір алдындағы депрессияны емдеу үшін жасалған. Операциядан кейінгі апталарда Экштейн қан кетуден қаза тапқанға дейін инфекция тарады. Фрейд басқа хирургпен кеңесті, ол Флисс қалдырған хирургиялық бинттің бөлігін алып тастады. Экштейннің бетінің сол жағы қисайып, қалыпты түрінен өтті. Осыған қарамастан, ол көп жылдар бойы Фрейдпен жақсы қарым-қатынаста болып, өзі психоаналитик болды. Флисс та Фрейдпен жақын достық қарым-қатынаста болды. Ол тіпті Фрейдтің 51 жасында қайтыс болатынын болжады, оның күрделі био нумерологиялық теорияларының бірі («критикалық кезең есептеулері») арқылы. Алайда, олардың достығы бұл болжамды іске асыруға жетпеді: 1904 жылы Флисс Фрейдтің өзі дамытып жатқан кезеңділік теориясының егжей-тегжейін плагиатқа дайындап жатқан адамға бергеніне сенгендіктен, олардың достығы ажырады. Фрейд 83 жасында қайтыс болды. Фрейд Флисске жазған хаттарын жоюға бұйрық берді. Бүгінде бұл хаттар белгілі болған себебі Мари Бонапарт Фрейдтің Флисске жазған хаттарын сатып алып, оларды жоюға рұқсат бермеді.

Жеке өмір

Флисс 1858 жылғы 24 қазанда Пруссия Корольдігінің (қазіргі Польша) Бранденбург провинциясындағы Арнсвальде қаласында дүниеге келген. Оның ұлы Роберт Флисс психоаналитик және осы салада жемісті еңбек еткен жазушы болған. Ол "амбулаторлық психоз" терминін енгізген. Джеффри Массон Флисс өзінің ұлы Робертті жыныстық тұрғыдан зәбірлегенін және осының салдарынан Флисс Фрейдтің азғындық теориясын зерттеуіне кедергі келтіргенін айтқан, себебі бұл теория оның жеке өміріне қатысты болған. Оның қызы Бейт Гермелин (Флисс) Ұлыбританияда жұмыс істеген тәжірибелік психолог, ол қазіргі даму когнитивтік нейроғылымы саласына маңызды үлес қосты.

Мұра

Медициналық ғылым Флисс теориясына өте теріс баға берді. Бұл мәселені зерттеген ғалымдардың көпшілігі биоритмдер теориясының болжамдық күші тағдырдан артық емес деп санайды және осы ұғымды жалған ғылымның мысалы деп есептейді. Фрэнк Саллоуэйдің сөзіне сәйкес, Фрейдтің ізбуымен жазған көптеген биографтары Фрейдтің Флисс псевдонауқасына деген сенімін олардың берік достығымен байланыстырады. Флисс Джозеф Скибеллдің 2010 жылғы "Емделмелі романтик" романында кейіпкер ретінде бейнеленеді. Фрейд пен Флисс арасындағы қарым-қатынас тарихын Мартин Гарднер 1966 жылғы шілде айындағы "Математикалық ойындар" бағанында "Scientific American" журналында баяндады.