Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1655 жылы Англиядағы корольшіл көтерілісі
1655 Royalist uprising in England
Пенруддок көтерілісі – 1655 жылдың 11 наурызында басталған, Англия тағына II Чарльзды қайта орнату мақсадымен жасалған корольшіл көтеріліс. Оны бірінші ағылшын азаматтық соғысында I Чарльз үшін шайқасқан Уилтшир жер иесі Джон Пенруддок басқарды; бірнеше үйлесімді көтерілістердің бірі ретінде жоспарланған, бірақ қалғандары орындалмады және ол оңай басылды. Көбінесе «Мөрленген Торап» (Sealed Knot) деп аталатын жоғары роялистік қастандық жасаушылардың шағын тобы жоспарлағандай сипатталғанмен, ұйымдастырушылар шын мәнінде кейде «Іс-қимыл партиясы» (Action Party) деп аталатын кең желіге жатты. Олар Протектораттың пресвитериан оппозициясынан, наразы Левелер радикалдарынан және Жаңа үлгідегі армияның, оның ішінде оның бұрынғы қолбасшысы Томас Фэрфакстың наразылық білдірген бөліктерінен қолдау күтті. Бұл үміттер негізсіз болып шықты, ал Протекторат дайындықтар туралы бұрыннан хабардар болды. 8 наурызда Англия бойынша бірқатар көтерілістер жоспарланған, олардың көпшілігі орындалмады. Үш күннен кейін Пенруддок пен Джозеф Вагстафф Солсбериге шабуыл жасады, бірақ басқа жерде қолдау алмағандықтан Солтүстік Девонға шегінді. 14 наурызда капитан Унтон Крок басқаратын Жаңа үлгідегі атқыштар Оңтүстік Молтондағы көтерілісшілерге шабуыл жасады, олар тез жеңіліп берді. Көтеріліс сәтсіз аяқталғанына қарамастан, Протекторатқа қолдаудың жетіспеушілігін және оның армияға тәуелділігін көрсетті. Пенруддок пен тағы 11 адам өлім жазасына кесілді, ал көпшілігі минимал жаза алды, сондай-ақ жоғары лауазымды заңгерлер олардың мемлекетке қарсы қылмыс жасағанына күмәнді екенін айтты, себебі бұл тек корольге қарсы әрекеттерге қатысты. Осыдан кейін Кромвель генерал-майорлардың билігін орнатып, режимнің беделін күрт төмендетті.
The Penruddock Uprising was a Royalist revolt launched on 11 March 1655, intending to restore Charles II to the throne of England. It was led by John Penruddock, a Wiltshire landowner who fought for Charles I in the First English Civil War; intended as one of a number of co ordinated risings, the others failed to take place and it was easily suppressed. Often described as planned by the Sealed Knot, a small group of senior Royalist conspirators, the organisers actually belonged to a loose network sometimes referred to as the 'Action Party'. They counted on support from Presbyterian opponents of the Protectorate, disillusioned Leveller radicals and disaffected elements within the New Model Army, including its former commander Thomas Fairfax. These hopes proved unfounded, while the Protectorate was aware of the preparations well in advance. A series of uprisings was planned throughout England on 8 March, most of which failed to take place. Three days later, Penruddock and Joseph Wagstaffe attacked Salisbury but without support elsewhere retreated into North Devon. On 14 March, a troop of New Model cavalry under Captain Unton Croke attacked the rebels in South Molton, and they quickly surrendered. Despite its failure, the Rising demonstrated the lack of support for the Protectorate and its reliance on the army. Although Penruddock and 11 others were executed, the majority received minimal punishment, while senior legal officers argued they were not guilty of treason, since it only applied to acts against the king. Shortly after Cromwell instituted the Rule of the Major Generals, which dramatically increased the unpopularity of the regime.
Өмірбаян
1654 жылы Шотландиядағы Гленкерннің көтерілісімен сәйкес келетін ағылшын көтерілісі жоспарланды, бірақ Кромвельді өлтіруге жасалған әрекет, Герардтың қастандығы деп белгілі болды, толық сәтсіздікке ұшырады. Осының нәтижесінде, «Мөрленген түйін» деп аталған аристократтардың шағын тобы Англиядағы болашақ роялистік қызметті үйлестіруге жауапкершілік алды және олар аға жер аударылған Эдвард Хайд пен Ормонд графына есеп берді. Оның мүшелерінің бірі, сэр Ричард Уиллис, кейін Кромвельдің тыңшылар жетекшісі Джон Турло үшін жұмыс істейтін қос агент екені анықталды. Оның тиімділігі Уиллис пен оның тағы бір басшысы лорд Джон Беласиз арасындағы ұзақ жылға созылған жеке даудың салдарынан нашарлады. Іс-қимылдың болмауына наразы болған екінші топ, «Іс-қимыл партиясы» деп аталды, ол орташа дәрежедегі елдік мырзалар мен Бірінші ағылшын азаматтық соғысының роялистік қатысушыларынан, мысалы, сэр Хамфри Беннет пен Уилтшир жер иесі Джон Пенруддоктен құралды. Олар 1655 жылдың басында тағы бір көтеріліс жоспарлай бастады, бұл жолы Жаңа үлгідегі армияның бұрынғы қолбасшысы Томас Фэрфакс, Эдвард Сексби және Джон Уайлдман сияқты левелер радикалдары, сондай-ақ Кромвельге қарсы орташа пресвитериандардың қолдауын алғандарын мәлімдеді. Хайд пен Ормонд мұндай талаптарға күмәнмен қарады және Сексби сияқтылар қатысқанмен, кең таралған немесе маңызды қолдау туралы идея көбінесе қиял болды, ал Уиллис Турлоға бұл туралы егжей-тегжейлі алдын ала хабарлады. Олардың қарсылығына қарамастан, бұл жоспарды II Карл мақұлдады және өзінің ең сенімді кеңесшілерін үйлестіру үшін жіберді. Олардың ішінде Дэниел О'Нилл мен Николас Арморер болды, олар Англияға кірген кезде тұтқындалып, Довер қамалында ұсталды, бірақ қамал ішіндегі роялистік көзқарастың иелерінің көмегімен қашып кетті. Бірнеше күннен кейін оларға ұзақ қызмет еткен және өте тәжірибелі роялистік атқыштар жетекшісі, солтүстікті көтеруге жауапты Рочестер графы қосылды. Мақсаттарға Халл, Ньюкасл және Карлайл порттары, сондай-ақ Ноттингемшир, Чешир және Батыс өңірдегі роялистік орталықтар кірді.
In 1654, plans were made for an English revolt to coincide with Glencairn's rising in Scotland, but an attempt to assassinate Cromwell known as Gerard's conspiracy was a disastrous failure. As a result, a small group of aristocrats known as the Sealed Knot were given responsible for co ordinating future Royalist activity in England, reporting to senior exiles Edward Hyde and the Earl of Ormond. One of its members, Sir Richard Willis, was later revealed to be a double agent working for Cromwell's spymaster, John Thurloe. Its effectiveness was further undermined by a long standing personal dispute between Willis and Lord John Belasyse, another of its leaders. Frustrated by the lack of action, a second group known as the 'Action Party' was established, which consisted of middle ranking country gentlemen and Royalist veterans of the First English Civil War like Sir Humphrey Bennet and John Penruddock, a Wiltshire landowner. They began planning another revolt to take place in early 1655, claiming support from Thomas Fairfax, former commander of the New Model Army, Leveller radicals like Edward Sexby and John Wildman, and moderate Presbyterians opposed to Cromwell. Hyde and Ormonde were sceptical of such claims and although some like Sexby did participate, the idea of widespread or significant support was largely imaginary, while Willis ensured Thurloe was informed of the details well in advance. Despite their opposition, the plot was approved by Charles II who sent some of his most trusted advisors to co ordinate. They included Daniel O'Neill and Nicholas Armorer, who were both arrested on entering England and held in Dover Castle, but escaped with the help of Royalist sympathisers within the garrison. A few days later, they were joined by the Earl of Rochester, a long serving and highly experienced Royalist cavalry leader responsible for raising the north. Targets included the ports of Hull, Newcastle and Carlisle, along with co ordinated risings in Nottinghamshire, Cheshire and the Royalist heartland in the West Country.
Көтерілу
Рочестермен бірге 1643 жылдың қаңтарында тарап алмастырмас бұрын парламенттік көшбасшы Джон Хэмпденнің қол астында қызмет еткен кәсіби сарбаз сэр Джозеф Вагстафф болды. 1646 жылы Бірінші ағылшын азаматтық соғысы аяқталғанда ол Батыс корольдік армиясының генерал-майоры болды. Вагстафф Пенруддокқа қосылуға жіберілді, ал Рочестер солтүстік көтерілісті үйлестірді. Ескертілгендей, үкіметтік әскерлер Халл мен Ньюкаслды алдын ала қорғай алды; 8 наурызда 150-ден аз адам Йорктің сыртындағы Марстон Мурда жиналды және полковник Роберт Лилберннің, левеллер радикалы Джон Лилберннің ағасының басшылығындағы сарбаздар таратып жіберді. Бірқатар жоғары тұрған роялистер, соның ішінде сэр Генри Слингсби тұтқындалды, бірақ Рочестер мен Арморер, сондай-ақ О'Нилл шетелге қашып кетті. 300 адамнан тұратын тағы бір топ Нотингемширдегі Руффорд аббаттығында жиналды, бірақ басшылары келмегендіктен үйлеріне қайтты. Батыс көтерілісінің мақсаты Кенттен әскерлерді шегіндіріп, Карлға Доверге қонуға жағдай жасау болды; 11 наурызға қарай Пенруддок пен Вагстафф басқа көтерілістердің сәтсіз аяқталғанын білді, бірақ бұл фактіге қарамастан, ісін жалғастыруға шешім қабылдады. Олардың бастапқы мақсаты жергілікті сот отырыстары өткізілетін Винчестер қаласы болды; бірақ оның гарнизоны күшейтілгенін білген соң, олар Солсбериге шабуыл жасады. 150-ге жуық адамды жинап, қаланы басып алып, бірнеше тұтқынға алды, олардың ішінде Уилтширдің жоғары шерифі Джон Доув, үкіметке адал адам болды; Вагстафф оны Карл II-ні жариялаудан бас тартқаны үшін өлімге кесуді қалаған, бірақ Пенруддок оның шешіміне қарсы болды. Довты өздерімен алып, көтерілісшілер келесі күні таңертең Солсбериден шығып, жергілікті түрмелерді босатып, санын екі есеге, шамамен 400-ге дейін көбейтті және Бландфорд пен Шерборн арқылы батысқа қарай жол тартты. Олар 12-ші күні кешке Йеовилге жетіп, онда 3000-нан 4000-қа дейін сарбазбен бірге Гертфорд маркизі қосылуы тиіс еді. Гертфордтың жеке капелланы Хамфри Хенчман болғанмен, олар келмеді, ал Пенруддок өзінің шағын күшін Дорсетке бастап, корольдіктердің Корнуолл бекінісіне бет алды. Кромвельдің «Батыстағы генерал-майор» деп тағайындаған Джон Десбороның әскерлері қуып жете бастады, олар 14 наурызда Девонға өтіп, Оңтүстік Молтон қаласында түнде тоқтады. Күн батқанға таяу, капитан Унтон Крок басқарған Эксетер гарнизонынан 60 сарбаз шабуыл жасады; қысқаша шайқастан кейін, Пенруддокты қоса алған көптеген роялистер қарсылық көрсетпей берілді. Вагстафф тұтқындалудан қашып, Испанияның Нидерландысына қайта оралды. Сексби де Фландрияға қашып кетті, онда испандықтар ағылшын эмигранттарына пана берді; 1656 жылғы сәуірдегі Брюссель келісімінде олар Францияға қарсы қолдау көрсету үшін Шарлды таққа қайта орнатуға әскери көмек көрсетуге келісті. Пенруддок көтерілісінің сәтсіздігі Кромвельді өлтіруге бағытталған әрекеттерге назар аударуға себеп болды; Сексби Майлз Синдеркомбтың 1656 жылы оны жарылту әрекетін ұйымдастырды.
Rochester was accompanied by Sir Joseph Wagstaffe, a professional soldier of fortune who served under the Parliamentarian leader John Hampden before switching sides in January 1643; when the First English Civil War ended in 1646, he was a major general in the Royalist Army of the West. Wagstaffe was sent to join Penruddock, while Rochester co ordinated the northern uprising. Pre warned, government troops had already secured Hull and Newcastle; on 8 March, fewer than 150 men assembled on Marston Moor outside York and were quickly dispersed by soldiers under Colonel Robert Lilburne, brother of Leveller radical John Lilburne. A number of senior Royalists were captured, including Sir Henry Slingsby, although Rochester and Armorer escaped abroad, as did O'Neill. Another group of 300 assembled at Rufford Abbey in Nottinghamshire but went home when their leaders failed to show up. The western revolt was intended to draw troops away from Kent and allow Charles to land at Dover; by 11 March, Penruddock and Wagstaffe were aware the other risings had failed but despite this decided to proceed. Their original objective was Winchester where the local assizes were being held; after learning its garrison had been reinforced, they targeted Salisbury instead. Having assembled around 150 men, they captured the town and took several prisoners, including John Dove, a regime loyalist who was High Sheriff of Wiltshire; Wagstaffe wanted to execute him for refusing to proclaim Charles II but was over ruled by Penruddock. Taking Dove with them, the rebels left Salisbury next morning, having doubled their numbers to around 400 by emptying the local jails and marched west through Blandford and Sherborne. They reached Yeovil on the evening of the 12th, where they hoped to be joined by the Marquis of Hertford along with 3,000 to 4,000 recruits. Despite the presence of Hertford's personal chaplain, Humphrey Henchman, they failed to turn up and Penruddock led his small force into Dorset, heading for the Royalist stronghold of Cornwall. Pursued by troops under John Desborough, appointed 'Major General in the West' by Cromwell, they crossed into Devon on 14 March and stopped for the night in South Molton. Around 10 pm, they were attacked by 60 troopers from the Exeter garrison led by Captain Unton Croke; after a brief skirmish, most of the Royalists surrendered, including Penruddock. Wagstaffe avoided capture and managed to make his way back to the Spanish Netherlands. Sexby was another who escaped to Flanders where English exiles were given shelter by the Spanish; in the April 1656 Treaty of Brussels, they agreed to provide military backing to restore Charles in return for support against France. The failure of Penruddock's Rising meant attention returned to assassinating Cromwell; Sexby organised an unsuccessful attempt by Miles Sindercombe to blow him up in 1656.
Салдары
Пенруддок 1655 жылғы 18 сәуірде Эксетерде мемлекеттік опасыздық үшін сотталды. Ол Кромвельге қарсы шығуды опасыздық деп санауға болмайды деп, басқа жоғары лауазымды заңгерлер қолдаған аргумент келтірді, бірақ кінәлі деп танылды. Әйелі оның өмірін сақтау үшін Лондонға өтініш білдіргенімен, Кромвель жазасын жеңілдетуден бас тартты және ол 16 мамырда дарға асылды. Отыз екі адам өлім жазасына кесілді, олардың он біреуі атқыланды; қалғандары кешірілді, бірақ Оңтүстік Молтоннан ұсталғандардың жетпісімен бірге Барбадосқа мөлдірлемелі еңбекшілер ретінде жіберілді. Олар Батыс Үндістанда кең аумақты мүдделері бар танымал лондондық саудагер Мартин Ноэлл, майор Томас Алдерне және капитан Генри Хатселл атынан сатылды. Көшірілгендердің арасында Марселл Риверс және Оксенбридж Фойл болды, олар 1659 жылы Парламентке шағымданып, оларды сатып алған плантаторлардың өрескел қарым-қатынасын баяндады. Риверс бір адамның, Тивертондық мистер Даймондтың, 76 жасқа толған және бүлікшілерге қосылу ниетін білдіргеніне қарамастан, көшірілгенін мәлімдеді. Фойл Англияға оралған-жоқпа белгісіз, ал Риверс 1660 жылғы Жаңару кезеңінде Мартин Ноэллдің Парламентке таратылған кешірім заңынан шығарылуын сұрап өтініш білдірді. Бұл сәтсіз аяқталды; 1658 жылы роялисттік тұтқындарды көшіруден заңсыз табыс табу туралы бұрынғы айыптауларға қарамастан, Ноэлл Чарльзды құпия қаржыландыру арқылы өзін қорғады және 1662 жылы рыцарь атағын алды. Көтерілістің ең маңызды салдарының бірі Кромвельдің жауабы болды: Англия мен Уэльс кең өкілеттіктермен жабдықталған жоғары әскери шенеуніктер басқаратын он бір аймаққа бөлінді. Генерал-майорлардың үстемдігі деп аталған бұл шара халық арасында ұнамады және қарулы көтеріліс жеткізе алмағандай, режимнің қарсыластарын біріктірді.
Penruddock was tried for high treason in Exeter on 18 April 1655; he argued opposing Cromwell could not be considered treason, an argument supported by other senior legal officers, but was found guilty. Although his wife travelled to London to plead for his life, Cromwell refused to commute his sentence and he was beheaded on 16 May. Thirty two others received the death sentence, of whom eleven were executed; the remainder were reprieved but transported to Barbados as indentured labourers along with seventy of those captured at South Molton. They were sold on behalf of Martin Noell, a prominent London merchant with extensive interests in the West Indies, Major Thomas Alderne and Captain Henry Hatsell. Those transported included Marcellus Rivers and Oxenbridge Foyle who in 1659 submitted a petition to Parliament complaining about their treatment by the planters who had bought them. Rivers claimed one man, a Mr. Diamond of Tiverton, had been transported despite being 76 years old and merely having expressed a wish to join the rebels. Although it is unknown whether Foyle returned to England, Rivers returned at The Restoration in 1660 when he petitioned for the exclusion of Martin Noell from the Act of Oblivion extended to Parliamentarians. This proved unsuccessful; despite previous accusations in 1658 of making illegal profits from transporting Royalist prisoners, Noell had protected himself by secretly funding Charles and was knighted in 1662. One of the most significant outcomes of the revolt was Cromwell's response; England and Wales was divided into eleven regions, each controlled by a senior army officer, with wide ranging powers. Known as the Rule of the Major Generals, it proved deeply unpopular and united the regime's opponents against it in a way armed insurrection had failed to achieve.