Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Арда (; 1116 жылдан кейін қайтыс болды) – Иерусалим патшасы Балдуин I-нің екінші әйелі. Ол Иерусалим Корольдігінің тұңғыш патшайымы болды, себебі Балдуиннің ағасы және оның ізашары Буйондық Годфрей үйленбеген еді.
Arda (; died after 1116) was the queen of Jerusalem as the 2nd spouse of King Baldwin I of Jerusalem. She was the first queen consort of the Kingdom of Jerusalem, as Baldwin's brother and predecessor Godfrey of Bouillon was unmarried.
Өмір
Оның есімі замандас дереккөздерде тіркелмеген, бірақ 17 ғасырдан бері ол дәстүрлі түрде Арда деп аталады. Ол Мараш иегері Татул (немесе Торос) есімді армян ақсүйегінің қызы еді. Балдуин 1097 жылы бірінші әйелі, бірінші крест жорығына осымен бірге шыққан Годехильданың қайтысынан кейін оған үйленді. Торос оған 60 мың безант құдалық сыйлық ретінде берді. Бұл саяси тұрғыдан тиімді неке болды, себебі Балдуин Месопотамиядағы армян жерінен жасалған крестшілер мемлекеті – Эдессаның алғашқы графы еді. Балдуин 1100 жылы ағасынан кейін Иерусалим патшасы болды, бірақ Арда оны бірден оңтүстікке еріп бармады; ол теңіз жолымен сапар шегіп, шамамен 1101 жылы жеткен болуы мүмкін. 1105 жылы Балдуин Арданың адал болмағаны немесе, Ногенттік Гиберттің сөзіне сүйенсек, Иерусалимге жолда қарақшылар зорлағаны үшін некені бұзды. Шындығында, Торос құдалық сыйлығының аз бөлігін ғана төледі, Арда бала тумады, ал армян әйелі Эдессадағыдан гөрі Иерусалимде кем пайдалы болды. Балдуинге жақын болған Чартрлық Фулхер бұл жайтты мүлдем еске алмайды, демек Балдуиннің некені бұзуға заңды себебі болмаған. Оның орнына ол Арданы Әйелі Әннің монастырына күштеп кіргізді. Кейін Арда босатылуын талап етіп, Константинопольге кетті, онда оның әкесі Эдесса жерін басып алған кезде қашқан еді. 1112 жылы Балдуин Сицилияның Роджер I-нің жесірі және Роджер II-нің регенті Аделаида дель Вастоға үйленуге тырысты. Неке келісілді, бірақ Балдуин заңды түрде әлі де Ардамен үйленген еді. Патриарх Арнульф Шоккский некені қолдағандықтан қызметтен алынды, бірақ 1116 жылы Папа Паскаль II оны қайта қызметке орналастырды, бірақ неке бұзылған жағдайда ғана; Балдуин келісті, содан кейін Арданы Константинопольден қайтаруға тырысты. Арда қайтып оралмады, ал Балдуин 1118 жылы қайтыс болды. Арданың туған және қайтыс болған күндері белгісіз.
Her name is unrecorded in contemporary sources, but since the 17th century she has been traditionally called Arda. She was the daughter of a minor Armenian noble named Thathoul (or Thoros), lord of Marash. Baldwin married her in 1097 after the death of his first wife, Godehilde, who had travelled with him on the First Crusade. Thoros promised 60,000 bezants as a dowry. This was a politically convenient marriage, as Baldwin was the first count of Edessa, a crusader state carved out of Armenian territory in Mesopotamia. Baldwin succeeded his brother as king of Jerusalem in 1100, but Arda did not immediately accompany him south; she travelled by sea and arrived probably in 1101. In 1105 Baldwin had the marriage annulled, supposedly because Arda had been unfaithful, or, according to Guibert of Nogent, because she had been raped by pirates on the way to Jerusalem. In reality, Thoros had paid very little of the dowry, Arda had produced no children, and an Armenian wife was less useful in Jerusalem than in Edessa. Fulcher of Chartres, the chronicler closest to Baldwin, does not mention the matter at all, which likely means that Baldwin had no legitimate reason to annul the marriage. Instead, he simply forced Arda to enter the monastery of Saint Anne. Arda later demanded to be released and went to Constantinople, where her father had fled when his lands were taken over by Edessa. In 1112 Baldwin sought to marry Adelaide del Vasto, widow of Roger I of Sicily and Regent for Roger II. The marriage was arranged, although Baldwin was legally still married to Arda. Patriarch Arnulf of Chocques was deposed for having supported the marriage, but was reinstated by Pope Paschal II in 1116, on condition that the marriage was annulled; Baldwin agreed and then attempted to bring Arda back from Constantinople. Arda never returned, and Baldwin died in 1118. The dates of Arda's birth and death are unknown.