Кіріспе
Лиссабондағы муниципалды лифт Санта-Жуста лифті (Elevador de Santa Justa, elɨvɐˈðoɾ ðɨ ˈsɐ̃tɐ ˈʒuʃtɐ), сондай-ақ Кармо лифті (Elevador do Carmo, elɨvɐˈðoɾ ðu ˈkaɾmu) деп аталады, ол Лиссабонның тарихи орталығындағы Санта-Жуста аймағында орналасқан лифт. Rua de Santa Justa көшесінің соңында орналасқан, ол Baixa ауданының төменгі көшелерін Largo do Carmo (Carmo алаңы)мен байланыстырады. Салынысынан бері лифт Лиссабонның танымал туристік орынына айналды, себебі қаладағы қалалық лифттердің ішінде Санта-Жуста – жалғыз тік (дәстүрлі) лифт болып сақталды. Қалғандары, Elevador da Glória және Elevador da Bica лифттері фуникулерлік теміржолдар болып табылады, ал сол кезде салынған Сан-Жулиао лифті кейін бұзылыпты.
The Santa Justa Lift (Elevador de Santa Justa, elɨvɐˈðoɾ ðɨ ˈsɐ̃tɐ ˈʒuʃtɐ), also called Carmo Lift (Elevador do Carmo, elɨvɐˈðoɾ ðu ˈkaɾmu), is an elevator, or lift, in the civil parish of Santa Justa, in the historic center of Lisbon, Portugal. Situated at the end of Rua de Santa Justa, it connects the lower streets of the Baixa with the higher Largo do Carmo (Carmo Square). Since its construction the lift has become a tourist attraction for Lisbon as, among the urban lifts in the city, Santa Justa is the only remaining vertical (conventional) one. Others, including Elevador da Glória and Elevador da Bica, are actually funicular railways, and the other lift constructed around the same time, the Elevator of São Julião, has since been demolished.
Тарих
Лиссабонның төбелері әрқашан негізгі Baixa-ның төменгі көшелері мен жоғары Largo do Carmo (Carmo Square) арасында саяхат жасауда қиындық туғызып келді. Екі аралықтағы қозғалысты жеңілдету үшін азаматтық және әскери инженер Роберто Арменио 1874 жылы Лиссабон қалалық кеңесіне жоба ұсынды. 1876 жылы да осыған ұқсас жоба ұсынылды, онда еңіс бойында жануарлармен тартылатын рельстік жолдар қарастырылған. 1785 жылға дейін бұл жүйе Кармо аймағында қолданылып келді. 1900 жылы Лиссабон қалалық кеңесі мен Empresa do Elevador do Carmo (1939 жылы таратылған) арасында ресми келісімшартқа қол қойылды, онда жұмыс тобы алты ай ішінде лифт жобасын ұсынуға міндеттелді; ал тиісті концессиялық компания 1913 жылы Empresa do Elevador do Carmo-дан лифтті сатып алды.
Республика
1943 жылы Лиссабон электр трамвай компаниясы қалалық кеңеске лифтіні «Компания да Карриске» беруге рұқсат беру туралы өтініш жасады. Бұл процеске лифтің жұмысы көлік желісіне біріктірілуі тиіс деген шартпен келісім берілді, ал «Компания да Каррис» басты оператор болар еді. 1973 жылы Лиссабон қалалық кеңесі, «Компания да Каррис» және Лиссабон электр трамвай компаниясы арасында лифтіні қаланың тарихи трамвай желісіне толығымен беру туралы келісімшартқа қол қойылды. 2002 жылдың шілде айында Санта-Жушта лифті алғашқы жүз жылдығын тойлады; Лавра, Глория және Бика кабельдік жолдарымен бірге, олардың барлығы сол жылы Ұлттық ескерткіштер тізіміне енгізілді. Жаңадан жөндеуден және қайта жаңартудан өткен лифт жолы 2006 жылдың ақпанында жалпы жұртшылық пен туристерге қайта ашылды.
Сәулет
Лиссабонның тарихи нұсқаулықтарында тіркелген лифт, қала орталығындағы Помбалин аймағында, кварталдағы бірнеше ежелгі тарихи ғимараттардың арасында орналасқан. Ол Баиксаны Руа-ду-Кармомен байланыстыратын Эскадинхас-де-Санта-Хустада орналасқан. Эскадинхалар іс жүзінде Баиксаның солтүстік-шығыс қалалық қабырғасының және Санта-де-Жуста көшесінің батысындағы бөлігі болып табылады. Лифт арқылы қаланың маңызды аймақтарына қол жеткізуге болады. Солтүстікке қарай Россиоға (Праса Д. Педро IV және Авенида да Либердаде); оңтүстікке қарай (Террейро до Пачо) Праса до Комерсио және өзен жағалауына; ал жоғарғы аймақта Ларго до Кармо, Триндаде, Сан-Роке шіркеуі және Баирро-Альто кварталына өтуге болады. Сонымен қатар, панорамалық көріністер Сан-Хорхе сарайын, Таго өзенін, Баиксаның төменгі бөлігін, D. Мария II Ұлттық театрын көруге мүмкіндік береді, ал жоғарғы кіреберіс Nossa Senhora do Vencimento do Monte do Carmo монастырының қираған қалдықтарына апарып соқтырады. Лифт – тік құрылым, ол Руа-де-Санта-Хуста бойында салынған, металл мұнарадан, бақылау алаңынан, жүргінші жолдан және негізден тұрады. Оның негізі екі тіреуден тұратын төрт тік тіреуден құралған. Құрылымның ең үлкен бөлігі Руа-де-Санта-Хустаға параллель созылады. 45 метр биіктігі бар, жеті қабаттан тұратын мұнарада ағаш, айналар және терезелермен әсемделген екі лифт кабинасы орналасқан, бастапқыда әрқайсысы 24 (кейіннен 29 адамға дейін жаңартылған) жолаушыға арналған. Құрылымға оннан астам көлденең арқалықтар кіреді, олар қос торды құрайды және жоғары жағында Санта-Хуста Эскадинхасының іргетасымен бекітілген. Лифттің екі жағындағы жүргінші жолы тіреулерде де, тіреулердің өзінде де тіреулер арқылы бекітілген. Жоғарғы қабат – қаланың панорамалық көрінісін ұсынатын қарау алаңы, ал төменгі қабаттарға (лифттен басқа) әр қабатта әртүрлі өрнектегі екі спиральді баспалдақ арқылы өтуге болады. Негізгі механизмдер Лифт негізінде орнатылған, ал Ларго-ду-Кармоға шығу кезінде айналымды қамтамасыз ететін веранда бар. Құрылымның үстінен өтетін дәліз террасаға айналдырылған және темір қақпа арқылы Ларго-ду-Кармоға шығады. Электр жабдықтарына арналған орын Эскадинханың астында, осы мақсатқа арналған арнайы бөлінген кеңістікте, күмбезді төбе астында орналасқан. Лифт темірден жасалған нео-готикалық стильде безендірілген. Құрылыс кезінде темір жаңа құрылыс материалы болғандықтан, ол осы кезеңдегі техникалық және ескерткіштік құрылыстың символы болып табылады, 1900-шы жылдардың мәдениетін көрсетеді, сол кезде құрылым мен лифттер қазіргі заманның маңызды жаңалығы және жаңа дәуірдің алға басуы саналды.