«Соңғы тәжірибе» – Роберт Дж. Сойердің 1995 ж. жазылған ғылыми-фантастикалық романы. «Тұмандық» сыйлығының иегері, «Хюго» номинациясы. Кітапта таңдау еркіндігі туралы сөз болады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1995 жылы Роберт Дж. Сойердің "Терминал эксперименті" романы – канадалық жазушы Роберт Дж. Сойердің ғылыми фантастикалық романы. Кітап 1995 жылы үздік роман үшін «Небула» сыйлығын жеңіп алды және 1996 жылы үздік роман үшін «Гюго» сыйлығына ұсынылды. Сойер 1993 жылы роман жазуын қолдау үшін Онтарио Өнерлер кеңесінен жазушыға арналған грант алды. Алғаш рет бұл әңгіме 1994 жылдың желтоқсанының ортасынан 1995 жылдың наурызына дейін «Analog» журналында «Хобсонның таңдауы» деген атпен жарияланды, ал кітаптың тұңғыш басылымы 1995 жылдың мамырында жарық көрді. «Хобсонның таңдауы» – көрінетін бос таңдау, бірақ шындығында таңдаудың жоқтығы. Бұл кітапта ол басты кейіпкердің атына ойнап, өлместік пен өлгеннен кейінгі өмірдің дәлелденген болуы арасындағы таңдауды бейнелейді.
1995 novel by Robert J. Sawyer
The Terminal Experiment is a science fiction novel by Canadian writer Robert J. Sawyer. The book won the 1995 Nebula Award for Best Novel, and was nominated for the Hugo Award for Best Novel in 1996. Sawyer received a writer's reserve grant from the Ontario Arts Council in 1993 in support of his writing the novel. The story was first serialised in Analog magazine in the mid December 1994 to March 1995 issues, under the name Hobson's Choice, before its first novel publication in May, 1995. A Hobson's choice is an apparently free choice that is really no choice at all. In this book it is a play on the main character's name and describes the choice between immortality and provable life after death.
Сюжетке кіріспе
Доктор Питер Хобсон денеден өлген соң шығатын, көптеген адамдар жан деп санайтын мидың белгілі бір үлгісін анықтайтын құрылғыны ойлап тапты. Өлімсіздік және өлімнен кейінгі өмір туралы теорияларын сынау үшін Хобсон және оның досы Саркар Мухаммед Хобсонның жеке басының үш электрондық көшірмесін жасайды. Хобсонға ренжіген адамдар өлген кезде, ол Саркармен бірге кім кінәлі екенін анықтауға тырысады. Бірақ үш көшірменің екеуі өзгертілген, ал біреуі "бақылау" ретінде Саркардың компьютерінен Интернетке және World Wide Web-ке қашып кетеді.
Dr. Peter Hobson invents a machine that detects a brain pattern that leaves the body after death, a pattern many believe is a soul. In order to test their theories on immortality and life after death, Hobson and his friend Sarkar Muhammed create three electronic simulations of Hobson's own personality. When people Hobson had a grudge against begin to die, he and Sarkar must try to find out which is responsible. But all three simulations – two modified, one a "control" – escape Sarkar's computer, into the Internet and the World Wide Web.
Сюжет
Роман Торонтода, 1995 жылдың басында және негізінен 2011 жылы өтеді. Биомедициналық инженер доктор Питер Хобсон үйді автоматтандыру саласында көптеген құрылғыларды ойлап тапқан. Ол әрқашан есінде сақтайтын бір оқиға бар: аспирантурада оқып жүргенде, мүшелерді трансплантациялау үшін "өлген денені" кесу кезінде ЭКГ-ны бақылағандағы естелік. Донордың жүрегі соғып тұрған, ал денесі анестезияның әсерін сезініп тұрғанын көрсеткен. Питер мидағы барлық электрлік белсенділік тоқтаған сәтті анықтау үшін «суперЭЭГ» деп аталатын құрылғыны ойлап тапты; ол «адамның мүшелерін алуды бастамас бұрын, оның қайтыс болғанын дәл анықтағысы» келді. Питер сүйікті әйелі Кэтидің Ханс Ларсенмен қарым-қатынас жасағанын естігенде қатты ренжіді, өйткені екеуі де оны сыйламайтын. Психотерапевт оған өзінің қадір-қасиетін төмен бағалау себебінің, әкесі Родтың эмоционалдық қолдау көрсетпеуінен туындайтынын түсінуге көмектеседі. Питер жұмысына толыққанды беріледі. Осы эмоционалдық жағдай келесі бес айдағы оқиғалардың қозғаушы күші болады. Питер өз құрылғысымен ерікті науқастың басына орналастырған кезде, кейіннен өлгеннен кейін мидан электр өрісі шығатынын анықтайды. Бұл жаңалықты досы Саркар Мухаммедпен бөліседі, ол тәжірибелік жүйелерді құрастыратын жеке компанияны басқарады. Саркар оны «жан» деп жариялайды, бірақ Питер, скептик болғандықтан, оған сенуге асықпайды. Ғылыми дәлдікті сақтау үшін олар оны «жан толқыны» деп атайды: «Жан толқынының ерекше электрлік сипаттамасы бар. Оның жиілігі өте жоғары, мидың қалыпты электрохимиялық белсенділігінен әлдеқайда жоғары болды, сондықтан кернеу өте аз болғанымен, мидағы басқа сигналдардың көптігінде жоғалмайды». Питер өз жаңалығын растау үшін басқа да науқастармен тәжірибелер жүргізеді; жүкті әйелдерді зерттейді, ұрықтың қашан «жанға» ие болатынын анықтауға тырысады (шамамен он аптада); сондай-ақ, жануарлардың арасында, кемінде шимпанзелердің де жаны бар екенін біледі. Питер өзінің жаңалығын жариялау үшін баспасөз мәслихатын өткізеді, нәтижесінде бүкіл әлемдегі адамзат қоғамында революция болады. Одан өлімнен кейінгі өмір қандай болады деп көп сұрайды, бірақ ол оған жауап бере алмайды. Өлімсіздік және өлімнен кейінгі өмір туралы білу үшін Питер мен Саркар оның ақыл-ойы мен естеліктерін толыққанды сканерлегеннен кейін Питердің жеке тұлғасының үш электрондық симуляциясын жасайды. Біріншісінен олар «биологиялық мәселелерге байланысты белсенді болатын нейрондық желілерді анықтап, оларды жояды», осылайша ол таза ақыл-ой болады; оны «Рух» деп атайды. Екіншісінен олар қартаю және өлімге қатысты барлық қорқыныштарды өңдейді, осылайша ол өзінің өлмейтінін сезінеді; оны «Амбротос» деп атайды. Үшіншісі – бақылау тобы, Питердің миын сканерлеуге дейінгі білімімен. Алғашында үш «симуляция» Интернеттегі барлық мүмкіндіктерді зерттеуден ләззат алады. Бірақ біреуі Хансты өлтіру үшін жалдамалы кісіні жалдап алады, ал кейін бірнеше күннен соң Кэтидің әкесі де қаза табады. Детектив Сандра Фило істі жетекшілікке алып, Кэти мен оның әріптестерін сұраққа тартып, Кэтидің Ханспен қарым-қатынасын жасырғанын бірден түсінеді. Ол сондай-ақ Питердің кәсіби кісі өлтірушіні жалдауға жететіндей бай екенін біледі. Бірақ ол кінәлі «симуляцияның» өзін де өлтіруге дайын екенін білмейді. Питер мен Саркар Фило және басқалар қаза болмас бұрын «симуляцияларды өшірудің» жолын табуға асығады.
The novel takes place in Toronto, briefly in 1995 and chiefly in 2011. Dr. Peter Hobson, a biomedical engineer, has invented many devices in the field of home automation. He has always been haunted by memories of monitoring an EKG during the dissection of a "corpse" for organ donation when he was in graduate school; the donor's heart was still beating and the body exhibited signs of anesthesia awareness. Now, Peter devises what he calls a superEEG in order to determine the exact moment when all electrical energy ceases in the brain; he wants to precisely "determine that someone is dead before they begin carving out his organs." Peter is hurt and angry when his beloved wife, Cathy, admits that she had sex with Hans Larsen, whom neither of them respects. A psychotherapist helps her to understand that she has low self esteem because of emotional neglect by her critical father Rod. Peter throws himself into his work. This is the emotional set up that drives events in the following five months. To his shock, when Peter places his superEEG on the head of a willing terminal patient, he afterwards finds in the readouts a small electrical field leaving the brain after death. He shares this discovery with his friend Sarkar Muhammed, who runs his own startup firm doing expert system design. Sarkar declares it a soul, which Peter, a skeptic, is reluctant to believe. To maintain precise scientific language, they call it a soulwave: "The soulwave had a distinctive electrical signature. The frequency was very high, well above that of normal electrochemical brain activity, so, even though the voltage was minuscule, it wasn't washed out in the mass of other signals within the brain." Peter experiments with more terminal patients to verify his finding; he tests pregnant women to discover when the fetus gains a soulwave (at about ten weeks); and he finds that, among animals, at least chimpanzees also have souls. When Peter holds a press conference to announce his breakthrough, human society around the world undergoes a revolution. He is repeatedly asked what life after death is like, though he has no idea. In order to learn about immortality and life after death, Peter and Sarkar create three electronic simulations of Peter's own personality after a comprehensive scan of his mind and memories. From one, they seek "which neural nets are activated exclusively by biological concerns, and then zero those out" (p. 131), so that it is purely intellect; they call it Spirit. From the second, they edit all fears of aging and death, so that it "feels" itself to be immortal; they call this one Ambrotos. The third is a control, with Peter's knowledge up to the point of the brain scan. At first, the three "sims" enjoy exploring all that the Internet has to offer. One sim, however, hires a hit man to kill Hans and then, days later, Cathy's father. Detective Sandra Philo takes the case and, questioning Cathy and her co workers, realizes at once that Cathy is concealing her relationship with Hans. She also knows Peter is rich enough to afford hiring a professional hit. What she doesn't realize is that the guilty sim is prepared to have her killed, too. Peter and Sarkar race to find a way to "pull the plug" on the sims before Philo and perhaps others die.
Сыни қабылдау
Небюла сыйлығын жеңіп алумен қатар, «The Terminal Experiment» 1995 жылы ағылшын тіліндегі ең жақсы толық көлемді туынды үшін Prix Aurora сыйлығын жеңіп алды. Бұл кітап Сойердің жеңіп алған тоғыз HOMer сыйлығының бірі болды. Роман Брам Стокер сыйлығына «Романдағы үздік жетістік» номинациясы бойынша алдын ала үміткер ретінде ұсынылып, сондай-ақ Science Fiction Chronicle сыйлығына ие болды. Стивен Х. Сильвер: «Сауер осы кітапта детективтік оқиға жазып жатыр, және белгілі бір деңгейде ол сәттілікке жетті. Оқиғаның қарқыны жақсы, оқырманды беттерді аударып отыруға итермелейді, ал кейіпкерлер ұнайды, тіпті құштар Ханс пен толыққанды түсінбеген Род та. Дегенмен, Сауер құпияны құру жолының арқасында, кім кінәлі екенін анықтауға мүмкіндік жоқ».
Besides winning the Nebula Award, The Terminal Experiment won the Prix Aurora Award for Best Long Form in English of 1995. It also earned one of the nine HOMer Awards that Sawyer has won. The novel was a Preliminary Nominee for the Bram Stoker Award, for Superior Achievement in a Novel, and was nominated for the Science Fiction Chronicle Award. Steven H Silver wrote, "Sawyer is writing a mystery with this book, and, to a certain extent, succeeds. The pace is good, keeping you turning the pages, and the characters are likeable, even the libidinous Hans and the un enlightened Rod. However, because of the way Sawyer creates his mystery, there is no real chance of figuring out who is responsible."