Кіріспе
Мысырлық ғалым Махмуд Шериф Басиуни (араб. محمود شريف بسيوني; 9 желтоқсан 1937 – 25 қыркүйек 2017) – 1964 жылдан 2012 жылға дейін оқытқан ДеПол университетінің заң профессоры. Ол Біріккен Ұлттар Ұйымында көптеген қызметтер атқарды және көптеген жобалар бойынша АҚШ Мемлекеттік және Әділет министрліктеріне консультант болды. 1990 жылы құрылған ДеПол университетінің Халықаралық адам құқығы заң институтының негізін қалаушы мүшесі болды. 1990 жылдан 1997 жылға дейін президент қызметін атқарды, содан кейін құрметті президент атанды. Басиуниді бұқаралық ақпарат құралдары жиі "Халықаралық қылмыстық құқықтың әкесі" және "соғыс қылмыстары сарапшысы" деп атайды. Осы ретте ол адамзатқа қарсы қылмыстардың алдын алу және жазалау жөніндегі кешенді конвенцияның қажеттілігін зерттеу және ұсынылатын шарт жобасын жасау үшін құрылған Адамзатқа қарсы қылмыстар бастамасының басқару комитетіне мүше болды. Ол 2014 жылдан бері Халықаралық құқық комиссиясында талқыланып жатқан ұсынылатын конвенцияның жобасын жасауды жетекшілік етті. 2010 жылы Басиуни жеке құжаттарын ДеПол университетінің Арнайы коллекциялары мен мұражайына тапсырды, онда оның материалдары зерттеушілерге қолжетімді.
Mahmoud Cherif Bassiouni (Arabic: محمود شريف بسيوني ; 9 December 1937 – 25 September 2017) was an Egyptian American emeritus professor of law at DePaul University, where he taught from 1964 to 2012. He served in numerous United Nations positions and served as the consultant to the US Department of State and Justice on many projects. He was a founding member of the International Human Rights Law Institute at DePaul University which was established in 1990. He served as president from 1990 to 1997 and then as president emeritus. Bassiouni is often referred to by the media as "the Godfather of International Criminal Law" and a "war crimes expert". As such, he served on the Steering Committee for The Crimes Against Humanity Initiative, which was launched to study the need for a comprehensive convention on the prevention and punishment of crimes against humanity, and draft a proposed treaty. He spearheaded the drafting of the proposed convention, which as of 2014 is being debated at the International Law Commission. In 2010, Bassiouni donated his personal papers to the DePaul University Special Collections and Archives, where his materials are open to researchers.
Ерте өмір
Бассиони Каирде дүниеге келді және Египетте мен Францияда білім алды.
Мансап
Бассиони Иллинойс штатында, Вашингтон округінде, АҚШ Жоғарғы Сотында, Екінші, Бесінші, Жетінші, Тоғызыншы және Он бірінші апелляциялық округтерінде, сондай-ақ АҚШ Әскери апелляциялық сотында заңгерлік практикамен айналысты. Ол Мысырдың Жоғарғы Сотында да заңгерлік қызмет атқарады. Бассиони экстрадиция және қылмыстық істердегі халықаралық ынтымақтастыққа қатысты көптеген халықаралық істерді жүргізіп, халықаралық құқық мәселелері бойынша мемлекеттерді де қамтитын, көптеген тараптарға қатысты ірі сот процестерін үйлестірді.
Академиялық мансап
1972 жылы Бассиони Италияның Сиракуза қаласында орналасқан Халықаралық қылмыстық ғылымдар жоғары оқу орнының (ISISC) негізін қалаушылардың бірі болды, онда ол 1972 жылдан 1989 жылға дейін декан, содан кейін президент болып қызмет етті және қазірге дейін президентті қызметін атқарып келеді. Ол сонымен қатар 1974 жылдан 1989 жылға дейін Париждегі Халықаралық қылмыстық құқық қауымдастығының (L’Association Internationale de Droit Penal) бас хатшысы, ал 1989 жылдан 2004 жылға дейін үш бес жылдық мерзімге президент болып сайланды, содан кейін құрметті президент болып тағайындалды. Бассиони 1972 жылы Вашингтондағы Вудро Вильсон халықаралық ғалымдар орталығында арнайы ғалым, 1971 жылы Нью-Йорк университетінің құқық мектебінде қонақ профессор, 1970 жылы Фрайбург университетінде халықаралық қылмыстық құқық бойынша Фулбрайт Хейс профессоры, 1996-2006 жылдар аралығында Каир университетінде тұрақты емес қылмыстық құқық профессоры болды. Ол АҚШ және шетелдегі түрлі университеттерде дәріс оқыды. Уитни Р. Харрис атындағы Дүниежүзілік заң институтының Халықаралық кеңесінің мүшесі болды. Бассиони халықаралық қылмыстық құқық, салыстырмалы қылмыстық құқық, адам құқықтары және АҚШ қылмыстық құқығы саласында 27 кітаптың авторы, 45 кітапты редакциялаған және 265 мақала жазған. Бұл мақалалар мен кітаптар түрлі заң журналдарында жарияланды. Одан бөлек, ол тарих, саясат және дін тақырыптарында 14 монография жазды. Оның кейбір еңбектерін Халықаралық сот (ICJ), Бұрынғы Югославия үшін Халықаралық қылмыстық трибунал (ICTY), Руанда үшін Халықаралық қылмыстық трибунал (ICTR), Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық сот, сондай-ақ Австралия, Канада, Үндістан, Израиль, Тринидад және Тобаго, Оңтүстік Африка (Жоғарғы Сот және Конституциялық Сот) және Ұлыбритания (Лордтар палатасы, Апелляциялық сот, Англия мен Уэльстің Жоғарғы соты және Бөлімшелік соты, Шотландияның Жоғарғы соты) және Жаңа Зеландияның жоғарғы соттары өз шешімдерінде сілтеме ретінде пайдаланды. АҚШ-та оның еңбектері АҚШ Жоғарғы соты, АҚШ округтік және аудандық соттары, сондай-ақ түрлі штаттық жоғарғы соттарда көп рет сілтеме жасалды. Оның көптеген кітаптары мен мақалалары араб, қытай, француз, неміс, венгр, итальян, парсы, португал, орыс және испан тілдеріне аударылды және жазылды.
Біріккен Ұлттар Ұйымының ұстанымдары
Бассиоуни БҰҰ-ның келесі лауазымдарына тағайындалды: Ливия бойынша тергеу комиссиясының төрағасы және кейін мүшесі (2011–2012); Ауғанстан бойынша тәуелсіз сарапшы (2004–2006); Адам құқықтары мен негізгі бостандықтарын ауыр бұзудың құрбандарын қайтару, өтемақы және оңалту құқығы жөніндегі тәуелсіз сарапшы (1998–2000); Халықаралық қылмыстық сотты құру туралы дипломатиялық конференцияның жобалау комитетінің төрағасы (1998); Халықаралық қылмыстық сотты құру туралы Бас Ассамблеяның Дайындық комитетінің төрағасының орынбасары (1996–1998); Халықаралық қылмыстық сотты құру туралы Бас Ассамблеяның арнайы комитетінің төрағасының орынбасары (1995); Қауіпсіздік Кеңесінің 780 (1992) қарары бойынша құрылған сарапшылар комиссиясының төрағасы (1993–1994) бұрынғы Югославиядағы халықаралық гуманитарлық құқықтың бұзылуын тергеу және комиссияның фактілерді жинау және талдау жөніндегі арнайы баяндамашысы (1992–1993); Біріккен Ұлттар Ұйымының алтыншы және жетінші қылмыстың алдын алу жөніндегі конгресіне кеңесші (1980 және 1985); Адам құқықтары жөніндегі комиссияның Оңтүстік Африка комитетіне кеңесші (1980–1981); Азаптаудың алдын алу және жою туралы конвенцияны әзірлеуші сарапшылар комитетінің тең төрағасы (1978); және Біріккен Ұлттар Ұйымының қылмыстың алдын алу жөніндегі бесінші конгресінде құрметті вице-президент (1975). Сондай-ақ ол 2011 жылы құрылған Бахрейн Тәуелсіз тергеу комиссиясының төрағасы болды. Бассиоуни БҰҰ-да көптеген қызметтер атқарды, мысалы, 2004 жылдан 2006 жылға дейін Ауғанстандағы адам құқықтары жағдайы жөніндегі Адам құқықтары жөніндегі комиссияның тәуелсіз сарапшысы және 1998 жылдан 2000 жылға дейін Адам құқықтары мен негізгі бостандықтарын ауыр бұзудың құрбандарына реституция, өтемақы және оңалту құқығы жөніндегі Адам құқықтары жөніндегі комиссияның тәуелсіз сарапшысы. Ол сондай-ақ 1998 жылы Халықаралық қылмыстық сотты құру жөніндегі дипломатиялық конференцияның жобалау комитетінің төрағасы, 1995 жылы және 1996–1998 жылдары Халықаралық қылмыстық сотты құру жөніндегі Бас Ассамблеяның арнайы және дайындық комитеттерінің төрағасының орынбасары болды. 2010 жылы ол ХҚС сәтсіздікке ұшырайды деп мәлімдеді. Ол сондай-ақ Қауіпсіздік Кеңесінің бұрынғы Югославиядағы халықаралық гуманитарлық құқықтың бұзылуын тергеу жөніндегі комиссиясының мүшесі (1993) және 1992–1993 жылдары фактілерді жинау және талдау жөніндегі комиссияның арнайы баяндамашысы болды. Ол 1985 жылғы БҰҰ-ның қылмыс пен билікті теріс пайдалану құрбандарына арналған әділдіктің негізгі қағидалары туралы келісімінің жобалау комитетінің төрағасы (1985), 1980 жылдан 1985 жылға дейін БҰҰ-ның қылмыстың алдын алу жөніндегі алтыншы және жетінші конгресіне кеңесші, 1980 жылдан 1981 жылға дейін Адам құқықтары жөніндегі комиссияның Оңтүстік Африка комитетіне кеңесші болды (Адам құқықтары жөніндегі Оңтүстік Африка комитетіне кеңесші ретінде Бассиоуни апартеидті қудалау үшін Халықаралық қылмыстық сотты құру туралы заң жобасын дайындады). Сонымен қатар, ол 1977 жылы азаптаудың алдын алу және жою туралы конвенцияны әзірлеуші сарапшылар комитетінің тең төрағасы болды және 1975 жылы қылмыстың алдын алу жөніндегі бесінші конгресс құрметті вице-президенті болды.
Жарияланымдар
Бассиони 38 кітаптың авторы және 48 кітаптың редакторы болды, сондай-ақ халықаралық қылмыстық құқық, салыстырмалы қылмыстық құқық, адам құқықтары және АҚШ қылмыстық құқығы сияқты кең ауқымды құқықтық мәселелер бойынша 255 мақаланың авторы еді. Оның жақындағы мақалаларының бірі – Райнер Гроте мен Тильманн Рёдер редакциялаған «Конституционализм, адам құқықтары және араб көктемінен кейінгі ислам» кітабына жасаған үлесі. Оның жариялымдары араб, қытай, ағылшын, парсы, француз, грузин, неміс, венгр, итальян, орыс және испан тілдеріне аударылған. Осы жариялымдардың кейбіреулерін Халықаралық сот, Бұрынғы Югославия бойынша Халықаралық қылмыстық трибуналы (МХТЮ), Руанда бойынша Халықаралық қылмыстық трибуналы (МХТР) сілтеме ретінде келтірген. Сонымен қатар, АҚШ Жоғарғы соты, АҚШ апелляциялық және федералды округтік соттары, әрі түрлі штаттық жоғарғы соттары да пайдаланған.
Лекциялар
Біріккен Ұлттар Ұйымының халықаралық құқық аудиовизуалды кітапханасының лекциялар сериясындағы қақтығыс аяқталған соңғы әділдік туралы перспективалар.
Бұрынғы Югославия үшін Халықаралық қылмыстық сот
Көптеген адамдар Басиоунидің Халықаралық қылмыстық трибуналының (ХҚТ) бірінші прокуроры болады деп ойлағанмен, прокурорлық лауазымды алуға қатысты әрекеттері Ұлыбритания тарапынан тоқтатылды. Бұл, негізінен, оның "серб және, мүмкін, хорват басшыларын соғыс қылмыстарымен айыптауға тым асығар" деген пікірге байланысты болды. Көптеген саясаткерлер Басиоуниге ХҚТ прокуроры болуға рұқсат беру мүдделер қақтығысына алып келеді деп қорқып, себебі серб жартылай әскери күштері этникалық тазалау жасаған көптеген қауымдар босниялық мұсылман ауылдары болды, ал Басиоуни өзінің шығу тегі бойынша Таяу Шығыста туған мұсылман еді. Қауіпсіздік Кеңесінің бір өкілі Басиоуниді "тымырлы, көп ақпаратқа ие адам" деп сипаттаған. Қауіпсіздік Кеңесіндегі алғашқы дауыс санауда Басиоуниге жеті ел қолдау көрсетті, олардың арасында АҚШ та болды, ал жеті ел қарсы дауыс берді, ал бір ел дауыс беруден бас тартты.
Сот іс-әрекеттері
Бассиони ФБР-ді сотқа берді (No. 04 3888), және 2005 жылы іс бойынша ауызша аргументтер тыңдалды. Бұл іс ФБР-дің Бассиони туралы жинаған және сақтаған ақпаратқа қатысты болды. 2001 жылдың наурыз айында Ақпарат еркіндігі туралы заңға сәйкес берілген өтініш арқылы құжаттар алғаннан кейін, Бассиони оларды түзетуге тырысты, өйткені, оның сөзінше, құжаттар оны Палестинаны азат ету күштерімен және басқа да жартылай әскери ұйымдармен негізсіз байланыстырған. 2002 жылы АҚШ Әділет министрлігіне жолданған хатында Бассиони ФБР сақтаған ақпараттың 1974 жылғы Жеке өмірге қатысты заңның (e)(7) тармақшасын бұзғанын айтты, онда мынадай делінген: "Кез келген мекеме, егер заңмен немесе жазбалар сақталатын адам рұқсат бермесе, немесе бұл ақпарат уәкілетті құқық қорғау қызметіне қатысты болмаса, Бірінші түзетуде кепілденген құқықтарды пайдалану жолын сипаттайтын жазбаларды сақтамайды". 5 U.S.C. § 552a(e)(7). ФБР Бассионидің оның атына тіркелген жазбаларды түзету туралы өтінішін қабылдамады, және Бассиони бұл шешімге АҚШ Әділет министрлігіне шағымданды; бірақ АҚШ Әділет министрлігі шешімді бекітіп, жазбалардың 5 U.S.C. § 552a(j)(2) бойынша 1974 жылғы Жеке өмірге қатысты заңнан босатылғанын мәлімдеді. Бассиони Әділет министрлігінің шешіміне шағым жасады, бірақ жетінші апелляциялық сот ФБР-дің пайдасына үкім шығарды.
Басиуни Комиссиясы
Басиуни Бахрейннің тәуелсіз тергеу комиссиясының (BICI) басшысы болып тағайындалды, ол жергілікті жерде Басиуни комиссиясы ретінде белгілі, Бахрейн патшасы оны құрған күні, 2011 жылдың 29 маусымы. 2011 жылдың 9 тамызында Бахрейндегі адам құқықтары орталығының басшысы Набиль Раджаб, Басиуниді ашық хатында 2011 жылдың 8 тамызында Рейтер агенттігіне берген сұхбатындағы мәлімдемелері үшін сынады. Сұхбатында Басиуни Ішкі істер министрлігі көрсеткен ынтымақтастығын жоғары бағалап, күш қолдану саясаты ешқашан болмағанын мәлімдеді.