Кіріспе
Талитрум – Ranunculaceae тұқымдасына жататын, негізінен қоңыржал аймақтарда өсетін 120-200 түрді қамтитын, көп жылдық шөптесін гүлді өсімдіктер туысы. "Жайылым рутасы" – осы туыстағы өсімдіктердің жиі қолданылатын атауы. Талитрум таксономиялық тұрғыдан күрделі туыс, түрлерінің шекаралары толық анықталмаған; оларды нақтылау үшін қосымша таксономиялық және далалық зерттеулер қажет. "Жайылым рутасы" деген атауына қарамастан, Талитрум түрлері нағыз рутамен (Rutaceae тұқымдасы) тығыз байланысты емес, бірақ оларға ұқсас екі немесе үш рет бөлінген күрделі жапырақтарына ие.
Thalictrum (/pron//θ//ə/'/l//ɪ//k//t//r//ə//m/) is a genus of 120 200 species of herbaceous perennial flowering plants in the buttercup family, Ranunculaceae, native mostly to temperate regions. Meadow rue is a common name for plants in this genus. Thalictrum is a taxonomically difficult genus with poorly understood species boundaries; it is in need of further taxonomic and field research for clarification. Despite their common name of "meadow rue", Thalictrum species are not closely related to the true rue (family Rutaceae), but resemble its members in having compound leaves twice or thrice divided.
Сипаттама
Шалфей жапырақтары кезектесіп орналасқан, екі рет қанатты күрделі және көбінесе көкшіл-жасыл түсті болады. Гүлдері кішкентай, жапырақтары жоқ (аптельді), бірақ көптеген ұзын тоқпаншалары бар, көбінесе ақ, сары, қызғылт немесе ақшыл күлгін түсті және көзге түсетін тығыз гүлшоғырларда піседі. Кейбір түрлерінде (мысалы, T. chelidonii, T. tuberosum) тостағанша жапырақтары үлкен, жарқын түсті және жапырақша тәрізді, ал көпшілігі кішкентай және гүл ашылғанда немесе одан кейін бірден түсіп қалады.
Тіршілік ету ортасы және таралуы
Жайықтық руилер көбінесе көлеңкелі немесе ылғалды жерлерде өседі. Олардың таралған ареалы – Солтүстік жарты шардың көп бөлігі, сондай-ақ Оңтүстік Африка мен тропикалық Оңтүстік Америкаға дейін, бірақ Австралия мен Жаңа Зеландияда кездеспейді. Олар әлемнің қоңыржай аймақтарында ең көп таралған; Солтүстік Америкада жиырма екі түрі бар.
Экология
Анемофилия (желмен тозаңдану) – бұл осы туыстың кейбір түрлеріне тән ерекшелік, мысалы, Thalictrum fendleri және Thalictrum dioicum түрлерінде көрінеді. Ал басқалары, мысалы, Thalictrum sparsiflorum, энтомофильді (жәндіктермен тозаңданады). Таликтрум түрлері кейбір көбелектердің (Lepidoptera) личинкаларының тамақтануына қолданылады, оның ішінде Setaceous Hebrew Character көбелегі де бар.
Химиялық құрамдас бөліктер
Алкалоидтардан басқа, Талитрум түрлері көптеген басқа метаболиттер кластарын да шығарады, оның ішінде тритерпеноидтар және тритерпеноидты гликозидтер, флавоноидтар, цианогенді гликозидтер, көмірсутектер, жоғары молекулалық салмақты спирттер, май қышқылдары, фенолды қосылыстар және стерольдер. Бұл туысқа тән табиғи өнімдер – бензилизохинолин алкалоидтары, мысалы, магнофлорин, гернандезин және құрылымдық жағынан ұқсас алкалоид берберин.