Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Арпа Кэун, сондай-ақ Арпа хан, Гавон немесе Гавон (ارپا كاون; 1336 жылы қайтыс болды) – Ильхан мемлекетінің (1335–1336) Ильхандығы ыдыраған кездегі, Персияда негізделген Оңтүстік-Батыс Азиядағы моңғол мемлекетінің билеушісі.
Arpa Ke'un, also known as Arpa Khan or Gavon or Gawon (ارپا كاون; died 1336), was an Ilkhan (1335–1336) during the disintegration of the Ilkhanate, Mongol state in Southwest Asia based in Persia.
Өмір
Арпаның ерте өмірі туралы көп мәлімет жоқ, тек ол Толуи әулетінің мүшесі болғаны ғана белгілі. Оның тегі Арық Бөкеге дейін жетеді, ол Мөңке, Кубилай және Хулагудың кіші інісі болған.
Not much is known on Arpa's earlier life, except that he was a member of the house of Tolui. His lineage traced back to Ariq Böke, who was the youngest brother of Möngke, Kublai and Hulagu.
Билік
Ол Әбу Саидтың уәзирі Ғияс әл-Диннің ұсынысымен таққа тағайындалды және 5 күннен кейін Қарабақта Сұлтан Муиз әл-Дунья уә’л-Дин Махмуд деген тақ мүшелік атағымен сайланды. Ол дереу Алтын Орданың Өзбек басқыншылығымен күресуге мәжбүр болды. Ол басқыншылықты жеңіп, сондай-ақ Әбу Саидтің жесірі Бағдад Катунды улағандығы және Өзбекпен одақтасқандығы айыбымен өлім жазасына кесті. 1336 жылдың наурыз айында Әбу Саидтің бұрынғы өміріне қол сұққандықтан түрмеге қамалған Фарс провинциясының бұрынғы билеушісі Махмудшах Инджу да жазаланды. Ол сонымен қатар Шейх Хасанға әскерлердің бас қолбасшысы лауазымын берді. Ол ислам дінін қатаң түрде сақтамай, көбінесе Шыңғыс ханның Ясасына бейім болды және Газан мен Әбу Саид сияқты мұсылман хандарының заңдарын елемеді. Шейх Хасанның бейтараптығын қамтамасыз еткеннен кейін Әли Падшах 1336 жылдың 29 сәуірінде Марағаға жақын Жағату даласында Арпамен шайқасты. Арпа әскерін 60 әмір басқарды, олардың ішінде Хажжи Тағай (Сутайдың ұлы, Дияр-Бәкр әкімі), ұйғыр қолбасшысы Огрунч, Торут (Наридің ұлы және Нарин Тағайдың туысы), Ортуқ Шах (Алғудың ұлы) және Чупанның ұлы Сорған Сира есімдері аталады. Бірақ, көп ұзамай Мәхмұд бин Эсен Құтлуғ және Сұлтаншах Никруз сияқты бірнеше әмірлер Әли Падшах жағына кетті. Шайқас Арпа үшін жеңіліспен аяқталды, ол көп ұзамай Сұлтанияда тұтқындалды және 1336 жылдың 15 мамырында Махмудшахтың ұлы Әмір Жалал әл-Дин Мәсғүд Шаһ тарапынан өлтірілді.
He was nominated to the throne by Abu Sa'id's vizier Ghiyas al Din and was elected 5 days later with a regnal title Sultan Muiz al Dunya wa'l Din Mahmud on Karabakh. Almost immediately he had to deal with an invasion by Özbeg of the Golden Horde. He defeated the invasion, and furthermore used it as a pretext for executing Abu Sa'id's widow Bagdad Katun, accusing her of poisoning Abu Sa'id and allying with Özbeg Another execution was of Mahmudshah Inju, former ruler of Fars province in March 1336 (he was imprisoned by Abu Sa'id earlier because of his attempt on ilkhan's life). He also gave Shaykh Hasan the overall command of armies. He was characterized as not practising Islam and more in favour of Genghis Khan's Yasa, mostly ignoring laws of the Muslim khans like Ghazan and Abu Sa'id. After securing Shaykh Hasan's neutrality, Ali Padshah went on to battle Arpa on Jaghatu plains near Maraga on 29 April 1336. Arpa's army was led by 60 emirs, notably Hajji Taghay (son of Sutay, Governor of Diyar Bakr), Uyghur commander Ögrünch, Torut (a son of Nari and relative of Narin Taghay), Ortuq Shah (son of Alghu) and Chupan's son Sorgan Sira. However, soon some emirs defected to the side of Ali Padshah, such as Mahmud b. Essen Qutlugh and Sultanshah Nikruz. The battle was a defeat for Arpa and soon after he was captured in Sultaniya and killed on 15 May 1336 by Mahmudshah's son, Amir Jalal al Din Mas'ud Shah.