Кіріспе

Филиппиннің Нуэва-Эсия провинциясындағы құрамдас қала, Филиппиндегі басқа "Сан-Хосе" аталатын жерлер.

Сан-Хосе, ресми түрде Сан-Хосе қаласы – Филиппиннің Нуэва-Эсия провинциясындағы 3-ші сыныпты құрамдас қала. 2020 жылғы халық санауы бойынша, қаланың халқы 150 917 адамды құрайды.

Этимология

Қаланың аты әулие Жозефтің, осы жердің қасиетті қамқоршысының есімімен байланысты. Испан отарлаушылары қалаға негіз салмас бұрын, бұл жерде көптеп өсетін өсімдіктің атымен Кабаритан деп аталған.

Тарих

Сан-Хосе қалаға айналуына жылдар бұрын, ол жабайы дала болды, көршілес қалалардың тұрғындары үшін жануарларды аулауға арналған ыңғайлы жер еді. Ең алғашқы тұрғындары Негритос (Балуга) деп белгілі болды, олардың басшысы Пинкуартелан жерінде тұратын, дінге келген Негрито Капитан Дандинг еді. Бұл ертедегі тұрғындар негізінен аң аулау мен балық аулау арқылы күнкөріс жасады. Көршілес қалалардан келген кейбір аңшылар Сан-Хоседі кең және игерілмеген егістік жерлері болғандықтан, қоныс салуға қолайлы орын деп тапты. Алғашқы қоныс салушылар қазіргі қаланың шетіндегі жерлерді тазалап (каингин) өңдеді. Бастапқыда Сан-Хосе Пункан қаласының бір бөлігі болды, бірақ кейіннен Лупаоға жақын орналасқандықтан, ол соңғысының бариосы болып құрылды. Бұл қаланың ерте тарихы Пункан мен Лупао қалаларының тарихымен тығыз байланысты. Бұрын Сан-Хосе “Кабаритан” деп белгілі болды, бұл атау илокано тілінде ротан тұқымдасына жататын барит деген өсімдіктен шыққан. “Кабаритан” – “барит” өте көп өсетін жер деген мағынаны білдіреді.

Испанияның отаршылдық дәуірі

1894 жылдың 19 наурызында Сан-Хосе толық құқықты қалаға айналды, оның басында Капитан Муниципаль басқарған уақытша үкімет құрылды. "Кабаритан" (қазіргі Сан-Хосе) Лупаодан тәуелсіз қала болып бөлінді және оның аты осы жердің қасиетті қамқоршысы – Әзіз Жозефтің құрметіне берілді. Осы кезден бастап қаланың дамуы қарқынды жүрді.

Америка дәуірі

Революция басталғанда және 1898 жылы испандықтар тәллімдеген кезде Сан-Хоседе революциялық үкімет құрылды. Қала 1901 жылы американдықтардың басшылығымен азаматтық үкімет орнатылғанға дейін осылай қалды. Ол прогрессивті қалаға айналды. Оның тұрғындары бұрынғыдан гөрі көп саяси, экономикалық, интеллектуалдық және діни құқықтар мен жеңілдіктерге ие болды. Бұл түрлі мектептердің, шіркеулердің, қоғамдық ғимараттардың салынуы және жолдар мен көпірлердің бой көтеруі арқасында мүмкін болды, бұл қаланың қарқынды дамуына жағдай жасады. 1898-1900 жылдар аралығында американдық режимдегі әскери үкімет вице-президенті мен басқа да муниципалитет қызметкерлерінің көмегімен жер реформаларын жүзеге асырды, бұл жерлердің тең бөлінуіне жол ашты. 1908-1910 жылдарға сайланған президент Валерио Эскобар Сибуттан Сан-Агустинге дейінгі жолдарды салуға баса назар аударды. Ол сонымен қатар Санта-Барбара және Каписуган (қазір Багонг Сикат) ауылдарын құрды. Дезидерио Де Гусман 1910 жылы сайланды және 1912 жылға дейін қызмет етті.

Қалалық аудан

1969 жылдың 4 тамызында Республиканың 6051 заңымен Сан-Хосе қала мәртебесіне ие болды, соның нәтижесінде ол Кабанатуан және Палаян қалаларынан кейін Нуэва-Эсиядағы үшінші қала атанды.

География

Сан-Хоседе тропикалық ылғалды және құрғақ климат (Кёппен-Гейгер жүйесі: Aw) басым. Сан-Хоседегі орташа жылдық температура 26,7 °C. Мұндағы жауын-шашынның орташа мөлшері 1869 мм құрайды. Сан-Хосе қаласы Орталық Лусон аймағында 15° 47' солтүстік ендігі, 120° 59' шығыс бойламында орналасқан. Бұл координаттар бойынша теңіз деңгейінен шамамен биіктігі 109,9 метр немесе 360,4 фут. Сан-Хосе қаласы Кабанатуаннан, Палайяннан және Маниладан жақын жерде орналасқан.

Барангай

Сан-Хосе қаласы саяси тұрғыдан 38 барангайға бөлінеді. Әр барангай пуроктардан тұрады, ал кейбіреулерінде сайтолар бар. Барангай ПСЖК Қалалық/Ауылдық А. Паскуал 34926001 Ауылдық Абар 2-ші 34926003 Ауылдық Абар 1-ші 34926002 Қалалық Багонг Сикат 34926004 Ауылдық Каанаван 34926005 Ауылдық Калаокан 34926006 Қалалық Каманаксакан 34926007 Ауылдық Кануто Рамос Побласион (III округ) 34926021 Ауылдық Крисанто Санчес Побласион (V округ) 34926023 Ауылдық Кулайлай 34926008 Ауылдық Дизол 34926009 Ауылдық Фердинанд Э. Маркос Побласион (II округ) 34926020 Ауылдық Каливанаган 34926010 Ауылдық Кита Кита 34926011 Ауылдық Маласин 34926012 Қалалық Маникла 34926013 Ауылдық Палестина 34926014 Ауылдық Паранг Мангга 34926015 Ауылдық Пинили 34926017 Ауылдық Пораис 34926024 Ауылдық Рафаэль Руэда ағасы Побласион (I округ) 34926019 Қалалық Раймундо Эухенио Побласион (IV округ) 34926022 Қалалық Сан Агустин 34926027 Ауылдық Сан Хуан 34926028 Ауылдық Сан Маурисио 34926029 Ауылдық Санто Ниньо 1-ші 34926030 Қалалық Санто Ниньо 2-ші 34926031 Қалалық Санто Ниньо 3-ші 34926035 Қалалық Санто Томас 34926032 Ауылдық Сибут 34926033 Қалалық Синипит Бубон 34926034 Ауылдық Табулак 34926036 Ауылдық Таябо 34926037 Ауылдық Тондод 34926038 Ауылдық Тулат 34926039 Ауылдық Вилла Флореска 34926040 Ауылдық Вилла Хосон (Парилла) 34926016 Ауылдық Вилла Марина 34926042 Ауылдық

Тіл

Сан-Хосе қаласының 2010 жылғы мамыр айына қарайғы халық саны 129 424 адамды, ал шаруашылық саны 23 191-ге жетеді. Халықтың көп бөлігі тагалог тілінде сөйлейді, оның ішінде 72 пайыздан астамы оны ана тілі ретінде қолданады. Одан кейін илокано, капампанган және пангасиненс тілдері жиі қолданылады.

Дін

1984 жылғы 16 ақпанда Рим Папасы Иоанн Павел II Сан-Хосе епархиясын құрды. Жаңа епархияның құрылуы провинцияны көлденең бағытта екіге бөлді: оңтүстікте Кабанатуан епархиясы және солтүстікте Сан-Хосе епархиясы. Екеуі де Лингаен-Дагупан архиепархиясының қарасты епархиялары. Қала тұрғындарының 80 пайызы католик дінін ұстанады, ал олардың қасиетті қамқоршысы – Әулие Жозеф. Бұл мереке жыл сайын 19 наурызда тойланады. Қазіргі таңда епархияда 17 приход бар, оларды 22 священник, яғни діни қызметкер бір епископтың басшылығымен басқарады. Оның католик мекемелеріне 9 жоғары мектеп, 4 бастауыш мектеп, 6 балабақша, 1 епархиялық катехизис орталығы және Дон Боско оқу-өндірістік орталығы кіреді.

Экономика

Ауыл шаруашылығы Сан-Хосе қаласының басты кіріс көзі болып табылады, себебі ол Филиппиннің күріш астық қоймасының бір бөлігі. Дегенмен, өзге де ауыл шаруашылығы өнімдеріне көкөністер, жемістер және пияз жатады. Қазір қала елде пияз өндірушілердің алдында келеді. Қаланың жергілікті егістері күріш, жүгері және пиязды қамтиды, сондықтан қала "Алтын егін қаласы" және "Филиппиннің күріш алаңы" деп аталады. Басқа да егістерге манго, банан, баклажан және сарымсақ кіреді.

Туризм

Таябо табиғи паркі Кагаян аңғарына кіреберісте, Карабало тауының етегінде орналасқан. Жүздеген сатылардан тұратын баспалдақтар төбедегі шамдармен жарықтандырылған пагодаларға жетелейді, ал парктен Нуэва Эсиханы көруге болады. Паласапас сарқырамасы Бұл сарқырама қаланың шетінде, Маникла ауылында, Побласионнан жеті шақырым қашықтықта орналасқан. Рождество астанасы 2018 жылы қала әсем Рождестволық жарықтары үшін Нуэва Эсиханың Рождество астанасы деп жарияланды.

Фестивальдар

Тандуйонг фестивалі: Сан-Хосе қаласы өзін "Филиппиннің пияз астанасы" деп мақтан тұтады және пияз, сарымсақ, күріш және көкөністердің бас өндірушісі болып табылады. Тандуйонг – бұл осы өңірде өсірілетін пияздың бір түрі. Жыл сайын сәуір айының төртінші жексенбісінде Сан-Хосе халқы Тандуйонг фестивалін тойлайды.

Сан-Хоседегі бұрынғы PNR станциясы

Филиппин Ұлттық темір жолдары (бұрынғы Манила темір жолы компаниясы) Маниладағы Тутубан станциясынан солтүстікке қарай тармақталған, ал Тарлак қаласындағы басты желіден Сан-Хосе қаласына қарай тармақтар бөлінген. Гимба, Муньос және Сан-Хосе қалаларына қызмет еткен Тарлак-Сан-Хосе желісі алғаш 1920 жылдары салына бастап, 1939 жылы аяқталды. Дегенмен, 1988 жылы Солтүстік басты желі жабылып (Филиппин Ұлттық темір жолдарына қараңыз), кейіннен демонтаждалды. Сан-Хоседегі ескі MRR станциясының бетон қираған қалдықтары Сан-Роке көшесі бойында, Абар 1-ші барангайында орналасқан.

Автомобиль жолдары мен айналма жолдар

Сан-Хосе қаласына болашақта салынатын тас жол да қызмет көрсетеді, ол жартылай дайын Орталық Лусонды байланыстыратын тас жолы (СКТЕКС-ТПЛЭКС – Сан-Хосе қаласына дейін) толық аяқталғаннан кейін пайдалануға беріледі. Бұл тас жол көршілес провинциялар мен Сан-Хосе қаласы арасындағы жол жүру уақытын қысқартады, сондай-ақ, тас жол өтетін қалалардың экономикасын тікелей ынталандырады. Панафилиппин тас жолындағы жүргізушілердің ыңғайлылығы үшін Сан-Хосе қаласын айналып өтетін жол салынды. Ол Каанаван, Абар 2-ші, Сто. Нино 1-ші және 2-ші, Маласин, Маникла және Кита-кита ауылдарынан өтеді және Сан-Хосе – Лупао тас жолында аяқталады, Тарлак және Уминган (Пангасинан) қалаларына оңай баруға мүмкіндік береді.