Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Британдық ғалым (1857–1934)
British academic (1857–1934)
Сэр Эрнест Альфред Томпсон Уоллис Бадж (27 шілде 1857 – 23 қараша 1934) – ағылшын египтологы, шығыстанушы және тіл білгіші, Британ мұражайында жұмыс істеді және ежелгі Таяу Шығыс туралы көптеген еңбектер жариялады. Ол Британ мұражайының тапсыруымен Мысырға және Англо-Мысырлық Суданға ежелгі заттар сатып алу үшін бірнеше рет сапар шекті, мұражайдың клинопись тақташалары, қолжазбалары мен папирустар жинағын толықтыруға көмектесті. Ол египтология саласында көптеген кітаптар жариялап, осы ғылымның жетістіктерін көпшілікке жеткізуге үлкен үлес қосты. 1920 жылы ол египтология және Британ мұражайына қызметтері үшін рыцарь атағымен марапатталды.
Sir Ernest Alfred Thompson Wallis Budge (27 July 185723 November 1934) was an English Egyptologist, Orientalist, and philologist who worked for the British Museum and published numerous works on the ancient Near East. He made numerous trips to Egypt and Anglo Egyptian Sudan on behalf of the British Museum to buy antiquities, and helped it build its collection of cuneiform tablets, manuscripts, and papyri. He published many books on Egyptology, helping to bring the findings to larger audiences. In 1920, he was knighted for his service to Egyptology and the British Museum.
Ерте өмір және білім
Э. А. Уоллис Бадж 1857 жылы Корнуоллдағы Бодмин қаласында, Мэри Энн Баджтың отбасында дүниеге келді, оның әкесі Бодмин қонақ үйінде официант болған. Бадждің әкесі ешқашан анықталған жоқ. Бадж бала кезінде Корнуоллдан кетіп, ақырында Лондонға анасының әпкесі мен әжесінің үйіне көшіп келді. Бадж он жасқа толғанға дейін тілдерге қызығушылық танытты, бірақ 1869 жылы он екі жасында мектепті тастап, кітаптар, кеңсе тауарлары және басқа да өнімдерді сататын WHSmith компаниясының бөлшек сауда фирмасында клерк болып жұмыс істеді. Бос уақытында ол Киелі кітаптың еврей және сирия тілдерін Чарльз Сигер есімді ерікті мұғалімнің көмегімен оқыды. Бадж 1872 жылы Британ мұражайында уақыт өткізе бастағанда ежелгі ассирия тілін үйренуге қызығушылық танытты. Бадждің мұғалімі оны Шығыс ескерткіштерін сақтаушы, египтолог Самуэль Бирч және Бирчтің көмекшісі, ассириолог Джордж Смитпен таныстырды. Смит Баджге кейде ассирия тілінде көмектесті. Бирч жас жігітке өз кеңсесінде клинопись тақталарын зерттеуге рұқсат берді және оған Британ кітапханасынан Таяу Шығыстағы саяхаттар мен оқиғалар туралы кітаптар алды, мысалы Остин Генри Лейардтың «Ниневия және оның қалдықтары». 1869-1878 жылдар аралығында Бадж бос уақытын ассирия тілін оқып өткізді, сонымен қатар осы жылдары түскі үзілісін көбінесе Пауыл соборында оқумен өткізді. Сент-Полс шіркеуінің органшысы Джон Стайнер Бадждің тырысқан еңбегін байқап, жас жігітпен кездесті. Ол жұмысшы табынан шыққан баланың білім алу арманын іске асыруға көмектескісі келді. Стайнер консервативті парламент мүшесі В. Х. Смитпен және бұрынғы либерал премьер-министрі Уильям Эварт Гладстонмен байланысып, жас досына көмектесуді сұрады. Смит пен Гладстон екеуі де Стайнерге Бадждің Кембридж университетінде оқуы үшін ақша жинауға көмектесуге келісті. Бадж 1878 жылдан 1883 жылға дейін Кембриджде оқыды. Оның пәндеріне семит тілдері: еврей, сирия, геэз және араб тілдері кірді; ол ассирия тілін өздігінен зерттеуді жалғастырды. Осы жылдары Бадж семит тілдерін зерттеуші Уильям Райтпен тығыз жұмыс істеді.
E. A. Wallis Budge was born in 1857 in Bodmin, Cornwall, to Mary Ann Budge, a young woman whose father was a waiter in a Bodmin hotel. Budge's father has never been identified. Budge left Cornwall as a boy, and eventually came to live with his maternal aunt and grandmother in London. Budge became interested in languages before he was ten years old, but left school at the age of twelve in 1869 to work as a clerk at the retail firm of WHSmith, which sold books, stationery and related products. In his spare time, he studied Biblical Hebrew and Syriac with the aid of a volunteer tutor named Charles Seeger. Budge became interested in learning the ancient Assyrian language in 1872, when he also began to spend time in the British Museum. Budge's tutor introduced him to the keeper of Oriental Antiquities, the pioneer Egyptologist Samuel Birch, and Birch's assistant, the Assyriologist George Smith. Smith helped Budge occasionally with his Assyrian. Birch allowed the youth to study cuneiform tablets in his office and obtained books for him from the British Library of Middle Eastern travel and adventure, such as Austen Henry Layard's Nineveh and Its Remains. From 1869 to 1878, Budge spent his free time studying Assyrian, and during these years, often spent his lunch break studying at St. Paul's Cathedral. John Stainer, the organist of St. Paul's, noticed Budge's hard work, and met the youth. He wanted to help the working class boy realize his dream of becoming a scholar. Stainer contacted W. H. Smith, a Conservative member of Parliament, and the former Liberal Prime Minister William Ewart Gladstone, and asked them to help his young friend. Both Smith and Gladstone agreed to help Stainer to raise money for Budge to attend the University of Cambridge. Budge studied at Cambridge from 1878 to 1883. His subjects included Semitic languages: Hebrew, Syriac, Geʽez and Arabic; he continued to study Assyrian independently. Budge worked closely during these years with William Wright, a noted scholar of Semitic languages, among others.
Әдеби және әлеуметтік мансап
Бадж сонымен қатар жемісті жазушы болды, және ол бүгінде ежелгі Мысыр діні туралы еңбектерімен және иероглифтерді үйренуге арналған бастауыш нұсқаулықтарымен есімдері сақталады. Бадж Озирис дінінің түпкі тегі Африканың жергілікті халықтарына жатады деп тұжырымдады. Бадж мысырлықтардың дінінің солтүстік-шығыс және орталық Африка халықтарының ұқсас діндерінен шыққандығы туралы пікірі, оның әріптестері тарапынан мүмкін емес деп есептелді. Ол кезде, Флиндерс Петридің теориясын қолдаушылардың санатында болмаған бірнеше ғалымды қоспағанда, барлық ғалымдар ежелгі Мысыр мәдениетінің тарихқа дейінгі кезеңнің соңында Мысырды жаулап алған «Династиялық нәсілден» шыққандығы туралы теорияны қабылдады. Бадждің еңбектерін білімді адамдар және салыстырмалы этнологиялық деректерді іздеушілер, соның ішінде Джеймс Фрейзер кеңінен оқыды. Ол Бадждің Озирис туралы ойларын салыстырмалы дінтану бойынша өсіп келе жатқан «Алтын тармақ» атты еңбегіне енгізді. Бадждің кітаптары әлі де қолжетімді болғанымен, оның заманында аударманың және мерзімдерді анықтаудың дәлдігі жақсарды, нәтижесінде маңызды түзетулер енгізілді. Оның дәуіріндегі жазу стилі – пікір мен даусыз фактінің арасындағы нақты шекараның болмауы – қазіргі ғылыми еңбектерде қабылданбайды. Египтолог Джеймс Питер Алленнің айтуынша, Бадждің кітаптары «алғашқыда сенімді болмаған және қазір толықтай ескірген». Бадж сонымен қатар паранормальдық құбылыстарға қызығушылық танытып, рухтар мен үйлердегі әуесқойларға сенді. Баджтің «Адамдық рухтар клубы» (Британ кітапханасы, қолжазбалар жинағы, Адамдық рухтар клубы мұрағаты) атты лондондық клубында достары болды, бұл клуб балама діндерді және рухтар әлемін зерттеуге арналған. Ол достарына үйлердегі әуесқойлар туралы және басқа да керемет оқиғалар туралы айтты. Оның замандастарының көптеген адамдары, христиан дініне сенімін жоғалтқаннан кейін оккультизм мен спиритизммен айналысып, Бадждің еңбектеріне, әсіресе Мысырлық өлілер кітабының аудармасына адал болды. Ақын Уильям Батлер Йейтс және Джеймс Джойс сияқты жазушылар осы ежелгі діннің еңбегін зерттеді және одан әсер алды. Бадждің Мысыр діні туралы еңбектері, қоғамдық меншікке өткеннен бері үнемі жарық көріп келеді. Бадж 1889 жылы досы Х. Райдер Хаггард ұсынған, ал 1891 жылы қабылдаған Лондондағы әдеби және ашық ойлы Савил клубының мүшесі болды. Ол Лондонда жиі қонаққа шақырылып, әзіл-қалжыңдарымен және анекдоттарымен әйгілі болды. Ол көптеген жоғары мәртебелі адамдармен танысты, олардың көпшілігі Мысырдан демалыс кезінде сатып алған сарапшылар мен мүсіндерін Британ мұражайына әкелген кезде кездесті. Ол жазда ауылдық жерлерге, ал Лондон маусымында сәнді үйлерге шақырылудан ешқашан қағылмады. 1920 жылы ол «Нил мен Тигр арқылы» атты кең көлемді өмірбаянын жариялады. Оның соңғы еңбегі «Ежелгі Мысырдағы фетиштен құдайға дейін» (1934) болды.
Budge was also a prolific author, and he is especially remembered today for his works on ancient Egyptian religion and his hieroglyphic primers. Budge argued that the religion of Osiris had emerged from an indigenous African people. Budge's contention that the religion of the Egyptians was derived from similar religions of the people of northeastern and central Africa was regarded as impossible by his colleagues. At the time, all but a few scholars followed Flinders Petrie in his theory that the culture of Ancient Egypt was derived from an invading "Dynastic Race", which had conquered Egypt in late prehistory. Budge's works were widely read by the educated public and among those seeking comparative ethnological data, including James Frazer. He incorporated some of Budge's ideas on Osiris into his ever growing work on comparative religion, The Golden Bough. Though Budge's books remain widely available, since his day both translation and dating accuracy have improved, leading to significant revisions. The common writing style of his era—a lack of clear distinction between opinion and incontrovertible fact—is no longer acceptable in scholarly works. According to Egyptologist James Peter Allen, Budge's books "were not too reliable when they first appeared and are now woefully outdated." Budge was also interested in the paranormal, and believed in spirits and hauntings. Budge had a number of friends in the Ghost Club (British Library, Manuscript Collections, Ghost Club Archives), a group in London committed to the study of alternative religions and the spirit world. He told his many friends stories of hauntings and other uncanny experiences. Many people in his day who were involved with the occult and spiritualism after losing their faith in Christianity were dedicated to Budge's works, particularly his translation of the Egyptian Book of the Dead. Such writers as the poet William Butler Yeats and James Joyce studied and were influenced by this work of ancient religion. Budge's works on Egyptian religion have remained consistently in print since they entered the public domain. Budge was a member of the literary and open minded Savile Club in London, proposed by his friend H. Rider Haggard in 1889, and accepted in 1891. He was a much sought after dinner guest in London, his humorous stories and anecdotes being famous in his circle. He enjoyed the company of the well born, many of whom he met when they brought to the British Museum the scarabs and statuettes they had purchased while on holiday in Egypt. Budge never lacked for an invitation to a country house in the summer or to a fashionable townhouse during the London season. In 1920, he published his sprawling autobiography, By Nile and Tigris. His last work was From Fetish to God in Ancient Egypt (1934).
Марапаттар мен құрметтер
1895 жылы Бадж Америка философиялық қоғамының халықаралық мүшесі болып сайланды. Ол Колониалды Египтологияға және Британ мұражайына қосқан үлкен еңбегі үшін 1920 жылғы Жаңа жылдық құрметтеп марапаттаулар кезінде рыцарь дәрежесіне ие болды.
In 1895, Budge was elected an International Member of the American Philosophical Society. Budge was knighted in the 1920 New Year Honours for his distinguished contributions to Colonial Egyptology and the British Museum.
Жеке өмір
1883 жылы Бадж Дора Хелен Эмерсонға үйленді, ол 1926 жылы дүниеден озды.
In 1883 Budge married Dora Helen Emerson, who died in 1926.