Жапон қылыш өнері мектебі: Ягю Синкаге рю

Кіріспе

Жапондық семсерлесу мектебі

Ягю Шинкаге рю (柳生新陰流) – ең көне жапондық семсерлесу (кендзюцу) мектептерінің бірі. Оның негізін қалаушы – Камидзуми Нобуцуна, ол мектепті Шинкаге рю деп атады. 1565 жылы Нобуцуна мектепті өзінің ең талантты шәкірті Ягю Мунетошиге тапсырды, ол мектеп атауына өз есімін қосты. Бүгінде Ягю Шинкаге рю жапондық семсерлесудің ең танымал мектептерінің бірі болып саналады. Оның атауы шамамен "Ягю Жаңа Көлеңке мектебі" дегенді білдіреді.

Феодалдық Жапония және Шинкаге мектебінің пайда болуы

Мектепті Қамидзуми Нобуцуна құрған кезде мектептің басымдығы дуэльдер арқылы анықталды. Негізгі дене қалпы ерекше болды; денені қорғау мақсатында өте төмен ұстаным сақталды. Кез келген бағамен жеңу идеясы сол кездегі мектептерде терең тамыр жайған, сонымен қатар Исацу но тачи (бір рет қана өлтіретін семсер мектебі) немесе Ичи но тачи (бір рет қана кесілетін семсер) сияқты концепциялар болды. Қару-жарақ пен оның технологиясына үлкен мән берілді. Алайда, мылтықтар (аркебустар) және қазіргі заманғы соғыс элементтері пайда болғаннан кейін бұл дәстүрлі әдістер жеткіліксіз болды. Нобуцуна Шинкаге рю (Жаңа көлеңке мектебі) құру арқылы негізгі ұстанымдарды сәл көтеру арқылы өзгертті. Ол сондай-ақ семсерді ұстау тәсілін де өзгертті. Семсерлердің өзі де өзгертілді; семсер екі метрге дейін жететін дәуірде Нобуцуна семсердің ұзындығын қысқартты. Ең бастысы, ол "Қилыстың жолы" әдісін зерттеу мен қолдануды жеңілдету үшін жаңа тәлім беру әдісін жетілдірді. Нобуцунаға дейін жаттығу өте қатты ағаш семсермен (боккен) немесе тоңазытқыш болатпен жасалған семсермен жүргізілді. Сондықтан ұстаздар сабақ кезінде өздеріне немесе оқушыларға зиян келтіруден сақтану үшін соққыларын тоқтатуға мәжбүр болды. Камидзуми фукуро шинай (құбырлы бамбук қылы) деп аталатын жаттығу семсерін жасады деп айтылады. Бұл семсер бамбуктан жасалған, кендо шинайға ұқсас, бірақ былғары қалтамен жабылған. Шинай ағаш семсер сияқты ауыр жарақаттар немесе мүгедектікке әкеп соқпай, жылдамдықпен, сұйық және күшті соққы беруге мүмкіндік берді, сонымен қатар шабуылдарды тоқтатпай жасауға болатын. Соғыстың өзгеретінін сезген Нобуцуна өзінің жекпе-жек өнерінің (будзюцу) әдістерін қайта қарастырды және жаттығу кезінде жеңіл броняны пайдалануды жақтады. Соғыстың бет-бейнесі өзгеріп, бұрынғыдан да жылдам қозғалу қажет болды. Нобуцуна үлкен шайқас алаңдарына емес, шайқас пен дуэльге бейімделген, еркін қозғалатын, аздап, тыныш, еркін қарулы күресті жетілдірді. Нобуцуна сацудзин кен, яғни "өлтіруші семсерлер" деп аталатын ежелгі семсер мектептерін құрды. Бұл мектептер кез келген бағамен жеңіске жету үшін жасалған ұстанымдар мен шабуылдау әдістерімен сипатталады. Ол "тацудзин кен" – шебердің семсерін құруды көздеді. Шинкаге мектебінің семсер өнері қарсыластың қару-жарағын ескереді және бейімделеді, бұл қарсыласты ескермей, үстемдік орнатуға үйреткен бұрынғы семсер стилдерінен өзгеше. Шинкаге мектебінің стратегиясы жердің географиясын, шайқас уақытын және басқа да параметрлерді ескереді. Мысалы, емпи деп аталатын техниканы пайдалану үшін, шайқастың терең, құпия деңгейін (гокуи) түсінуі керек. Эмпиде (яғни "Қолығаш ұшып кетеді") қарсыласты семсермен лақтырып соққылау әдісі қолданылады. Ол үшін адам өз орнын қорғап қана қоймай, әртүрлі адамдармен күресуде "бейімделу қабілетіне" ие болуы керек, дәл сияқты кеме капитаны жақсы бағытқа жету үшін желді ескеріп, желкендерін ауыстырады. Ол аңшы бүркітке ұқсайды, ол шабуылға бару үшін дұрыс траекторияны үнемі қайта қарастырады. Ол да, құс сияқты, алдын ала көре білуі, бағалай білуі және нақты әрекет етуі керек. "Денемен бірге қозғалу үшін ақылмен бірге қозғалу" - бұл мектептің негізгі қағидаларының бірі. Тағы бір семсер стилі Кацудзин кен (Өмірді сақтайтын, Жеңімпаздың семсері) деп аталады. Кацудзин кен үйретеді, егер сіздің семсеріңіз жаудың қозғалысын тоқтатпаса, онда сіз қарсыласыңыздың ырғағына сәйкес келуге тырысыңыз, осылайша қарсыластың санасына еніп, оның әлсіз жерін табуға болады.

At the time of the school's founding by Kamiizumi Nobutsuna, the superiority of a school was determined through duels. Basic postures were distinct; a very low stance was maintained, in the interest of protecting the body. The idea of winning at any price was deeply ingrained in the schools of the time, as were the concepts of Isatsu no tachi (the school of the sword that kills only once) or Ichi no tachi (the sword of only one cut). A great deal of importance was placed on the technology of swords and armor themselves. However, with the arrival of muskets (arquebuses) and other elements of modern warfare, these traditional techniques were no longer sufficient. Nobutsuna, with the creation of the Shinkage ryū (New Shadow School), changed basic postures by raising them slightly. He also changed the manner of holding the sword. The swords themselves were changed; in an era in which a sword could be two meters, Nobutsuna shortened the length of the blade. Most importantly, he perfected a new method of teaching to make the study and practice of the Way of the Sword easier. Before Nobutsuna, practice was carried out with either a very hard wooden sword (a bokken) or one with a dulled steel blade. The practitioners had to therefore stop their blows during teaching to avoid hurting themselves or their students. It is claimed that Kamiizumi created the practice sword called the fukuro shinai (frog bamboo sword), which is made of strips of bamboo similar to a kendo shinai but covered inside a leather pouch. The shinai allowed striking with quickness, fluidity and potency without causing serious or disabling wounds as one would with the wooden sword, and without having to stop the attacks. Nobutsuna, sensing the changes in the ways of war at the time, re thought his methods of martial arts (bujutsu), and began to advocate the utilization of light armour during training. The face of war was being transformed, and as it was necessary to move faster than before. Nobutsuna perfected a style of sword fighting that was freer in its movements, more sparse, more restrained, more adapted to brawls and to duels, than to the fields of large scale battles. Nobutsuna created the ancient schools of sword known as satsujin ken, or the killing swords. These are characterized by postures and offensive techniques, designed to win at any price. He wanted to establish tatsujin ken—the sword of an accomplished man, an Expert. The art of the sword of the Shinkage school takes into account and adapts to the opponent's weaponry, contrary to the former sword styles which taught to impose dominance without taking into account the opponent. The strategy of the Shinkage school takes into account the geography of the terrain, the hour of battle, and other parameters. For instance, to utilize the technique named empi, one must understand a deeper, secret level (gokui) of battle. In empi, (meaning, the "Swallow takes Flight") one uses a technique of spearing an opponent with a thrown sword. To do this, one learns to use the sword not only to defend his position but to also have the "power of adaptability" in facing different individuals, much as a captain must consider the winds and change sails in order to travel in the best direction to reach his objective. It is similar to a hunting hawk, which must constantly reconsider the best trajectory in which to strike effectively. Like the raptor, it is necessary to be able to anticipate, to be able to assess and definitively act. "Move with the mind, in order to move with the body" is one of the central tenets of the school. Another sword style is called Katsujin ken (the One who preserves Life, the Sword of the Victor). Katsujin ken teaches that, if one's sword does not stop the movement of the enemy, then one may try to fit to the opponent's rhythm, thus entering into the mind of the adversary to find his weakness.

Камидзуми Нобуцунаның мұрасы

Феодал абыз Камидзуми Нобуцуна қарапайым өмір сүрді. Ол монах болмаса да, күнделікті әлемнен бас тарту белгісі ретінде басын қырқып жүрді. Оның балалары болған жоқ және барлық мүлкін шәкірті Ягю Мунетошиге қалдырды. Мунетоши Нобуцунаның қазасына дейін-ақ керемет қылышкер ретінде танымал болды. Ол қарусыз қолмен қылышқа қарсы күресудің муто техникасын әзірлеуді бастады және мектеп атына отбасының атын (Ягю) қосып, Ягю Шинкаге рю-ын құрды. Оның ұлы Ягю Муненори кейін муто техникасын жетілдіріп, иайдзюцу техникасын да жасады. 1606 жылы Мунетоши қайтыс болғаннан кейін мектеп екіге бөлінді. Оның немересі Ягю Тошиёси Овари тармағын, ал Муненори Эдо тармағын басқарды. Ягю Шинган Рю Хейхоның негізін қалаушы Такенага Хаято Ягю Муненориден Ягю Шинкаге рю-ының құпия білімін (гокуи) алған Ягю Шинкаге рю-ының шәкірті болды. Эдо тармағы, Ягю әулетінің ұрпақтары басқармаса да, Осакада Соно Сейго басшылығымен адал шәкірттер тобымен жалғасуда. Нагоядағы Овари тармағы Мунетошидің тікелей ұрпағы Ягю Коичи Тосинобу басшылығымен жалғасуда. Муненоридің ұлы Ягю Джубей Мицуёси мектепке үлкен үлес қосты. Ол тек шебер қылышкер ғана емес, сонымен қатар стратегия, джуджитсу явара, ниндзюцу, кемпо сарапшысы және жауынгерлік аскетизмге (муша шүгё) шыққан аскет болды. Оның қылыш техникасы «чие но кэн» («Жоғары Даналықтың қылышы») деп аталды. Ягю Шинкаге рю-ының техникаларын дәстүрлі формасына келтірген бесінші соке (мұрагер) Ягю Тошикане болды. Ол барлық негізгі жаттығуларды (кихон ваза) «Хассей хо» немесе көбінесе «Сей хо» деп аталатын құжатқа түсірді. Бұл сериялар Муненориден жеткен формалардың (ката) маңызды тұстарын түсінуге көмектесті. Қазіргі заманғы кендо пайда болғанға дейін ол шинаймен оқыту кезінде еркін күресудің бір түрін жасады. Кейін 5-ші соке Ягю Ренья және оның әкесі, 3-ші басшы Хёгоносуке, самурайлар азаматтық киімде шайқасатын қазіргі заманға бейімделу үшін «Цуттаттару ми» (қарсылықсыз соғыс өнері) концепциясын ойлап тапты, бұл Katori Shintō рю-ынан өзгеше болды, оның шәкірттері әрдайым самурайлық қару-жарақтарымен және әлсіз жерлерін ескере отырып күреседі, тіпті жаттығу кезінде оларды кимесе де. Содан кейін Мэйдзи дәуірі келді, онда барлық жекпе-жек өнері мектептері өмір сүру үшін күресті. Көптегендер жойылды, әсіресе өмір сүру үшін тырысқан рониндер ашқан шағын мектептер және Иши Соден отбасылық өнері. Бірақ Мэйдзи Тенно Ягю Тошишика сокеге Ягю Шинкаге рю-ын мәңгі сақтауға тікелей бұйрық берді, ол солай істеді. 20-шы басшы Тошинага тіпті Токиоға көшіп, Император гвардиясына нұсқаушы болды және Шинкаге рю-ын одан әрі тарату үшін Бутокукай семинарларында сабақ берді. Эдо дәуірінен бері жұмыс істеп келген Нагоядағы Овари додзё Екінші дүниежүзілік соғыста өртенді, бірақ мектеп аман қалды.

The feudal lord Kamiizumi Nobutsuna led a simple life. Although he was not a monk, he kept his head shaved, which was a sign of renunciation of the everyday world. He did not have children and left all his property to his student Yagyū Munetoshi. Munetoshi had gained his own renown as a remarkable swordsman even before Nobutsuna's passing. He began development of the mutō techniques of using bare hands against the sword and it is he who appended the name of his family (Yagyū) onto the name of the school, founding the Yagyū Shinkage ryū. His son, Yagyū Munenori, later perfected the techniques of mutō, and also created the techniques of iaijutsu. Upon Munetoshi's death in 1606, the school split into two. His grandson Yagyū Toshiyoshi took command of the Owari branch, while Munenori became the head of the Edo branch. Takenaga Hayato, the founder of the Yagyū Shingan Ryū Heiho was a student and received the gokui of the Yagyū Shinkage ryū under Yagyū Munenori. The Edo branch, although no longer headed by a descendant of the Yagyū family, continues to be practiced by a small, faithful group of practitioners in Osaka under the direction of Sono Seigo. The Owari branch of Nagoya continues under the guidance of a direct descendant of Munetoshi, Yagyū Kōichi Toshinobu. Munenori's son, Yagyū Jūbei Mitsuyoshi, contributed greatly, in turn, to the school. He was not only a master of sword, but also a strategist, an expert of jujutsu yawara, ninjutsu, kempō and an ascetic who went on musha shugyō, the warrior's ascetic journey. His sword technique was named chie no ken (sword of Transcendent Wisdom). The one who codified the techniques of the Yagyū Shinkage ryū into its traditional form was the fifth soke (heir), Yagyū Toshikane. He codified all the basic instruction (kihon waza) into a document known as Hassei hō or more commonly Sei hō. These series were responsible for making understood the essential points of forms (kata) that had been transmitted by Munenori. Before the advent of modern kendō, he created a form of free fighting in teaching with shinai. Latter, the 5th Sōke, Yagyū Renya and his father, the 3rd headmaster Hyōgonosuke, invented the concept of Tsuttattaru mi (art of war without armor) to adapt their style to the current era where samurai would fight in civilian clothes, unlike orthodox Katori Shintō ryū whose students always fight with samurai armor protection and weak points in mind, even when they don't wear one for training. Then came the Meiji era, where all martial arts schools had trouble to continue to exist. Many faded away, especially little schools started by rōnin trying to make a living, and Ishi Sōden family arts. But Meiji Tennō directly ordered to Yagyū Toshichika sōke to permanently preserve the Yagyū Shinkage ryū, and so he did. The 20th headmaster, Toshinaga, even moved to Tokyo and became the instructor to the Imperial Guards and taught in Butokukai seminars in order to spread further Shinkage ryū. The Owari dōjō in Nagoya that had existed since Edo period burned down during World War Two, but the school managed to survive.

Морихеи Уэсибамен байланысы

Накай Масакацу (中井正勝, fl. 1891–1908), өз ұстаздары Шинкаге рю және Ягю Шинган рю тайдзюцуда шебер болған ұстаз, 1903 жылдан 1908 жылға дейін Осака қаласының жанындағы Сакайдағы додзосында айкидоның негізін қалаушы Морихеи Уэсибаға осы өнерлерді үйретті. Ол кезде Уэсиба Жапон армиясының 61-ші полкінде қызмет ететін. 1908 жылы Масакацу Уэсибаға Готоха Ягю Шинган рю тайдзюцудағы орта деңгейдегі куәлік берді.

Ягю Шинкаге-рю АҚШ-та

Ягю Шинкаге рю 1981 жылдан 1988 жылға дейін АҚШ-та Ягю Хидеки оқытты. Осы өнерді үйретуге берілген құқық Хидекидің Жапониядағы Кобе қаласының жанында мектеп ашқан, алғашқы шәкірті болған және кейін асырап алынған ұлына, сондай-ақ оның екі үздік американдық шәкіртіне берілді. Олардың біреуі (2005 жылғы мәлімет бойынша) Қытайда тұрып, осы өнерді үйретеді, ал екіншісі АҚШ-та, ол 2012 жылдан бері оқытушылыққа қайта оралуға дайындалып жатыр. Тек Хидекидің ұлы мен екі үздік американдық шәкіртке ғана осы өнерді басқаларға үйретуге рұқсат берілді. Эдо тармағының Соно Сейго басқаруымен АҚШ-та өкілі бар, оған осы өнерді үйретуге рұқсат берілген. Пол Маноуг Филадельфиядағы "Ескі қала" айкидо тобын басқарады.