Кіріспе
Уэльстің шағын темір жолы
Фейрборн темір жолы (Rheilffordd y Friog) – Уэльстің орталық жағалауындағы Фейрборн ауылынан 2 мильге (3 км) дейін созылған, 12,25 дюймдік шағын темір жол. Ол жағажай бойымен Бармут паромдық темір жол станциясына дейін, түйеқұйрық мүйістің соңына барады, онда Мауддач эстуариясы арқылы Бармут паромымен байланыс бар, ол теңіз жағасындағы Бармут (Abermaw) курортына қатынайды.
Тарих
Желі 1895 жылы ашылғаннан бері Фэрборн ауылы мен Пенрин Пойнт арасында қызмет көрсетіп келеді, бастапқыда 2 футтық тар рельстік атпен жүретін құрылыс трамвайы ретінде құрылған. 1916 жылы 15 дюймдік рельске, ал 1986 жылы қазіргі рельске ауыстырылды. Бастапқыда құрылыс материалдарын тасымалдау үшін салынған темір жол жүз жылдан астам уақыт бойы туристерге қызмет көрсетіп келеді. 1970 жылдарығы ең жоғары көрсеткіште жылына 70 000-нан астам жолаушы тасымалданды.
Бастапқы күндер Фейрборн трамвай жолы
1865 жылы Кембрий жағалау жолы салынып, 1867 жылы Бармут көпірі аяқталғаннан кейін, аймақты туризмді дамыту үшін зәулім жоспарлар жасалды. Бұл аймаққа Мидлендстен күндізгі саяхатшылар мен демалыс күндері келушілердің оңай жете алуына мүмкіндік берді. Ауданда көршілес Фриог ауылының үстіндегі Хенддол карьеріне қызмет ететін бірнеше атпен жүретін құрылыс трамвайлары болды. Ферборн ауылын салу үшін пайдаланылған трамвай көп ұзамай адамдарды паром станциясына тасымалдау үшін жолаушылар вагондарын енгізді.
Бастапқы күндер Фейрборн шағын темір жолы
1916 жылы желі Narrow Gauge Railways Ltd (NGR) компаниясының Венман Джозеф Бассетт Лоук (Wenman Joseph Bassett Lowke) тарапынан таяз жол бу темір жолына айналдырылды. Олар 1900 жылдардың басында Артхог жобасының сәтсіз аяқталуынан кейін аймақта туризмді дамытуға белсенділік танытты. Бұл темір жол Ұлыбританияда таяз жол темір жолдарының дамуында маңызды рөл атқарды. Генри Гринли жобалаған Бассет Лоук класы 10 локомотиві «Уэльс принці Эдуарды» және төрт ашық вагонда жолаушылар тасымалданды. Соғыстар аралығында темір жолдың бағыты өзгере түсті және бірнеше рет меншік иесі ауысты. Бір кезде ол паромшыларға жалға берілді. Темір жол қозғалтқыш қуатымен мәселелерге тап болды және бір шақта 18 дюймдік локомотив сатып алғаннан кейін екі өлшемді рельс жүйесін сынақтан өткізді. Бұл GNR Stirling 4-2-2 локомотивінің моделі болды. Гольф алаңына дейін үшінші рельс төселді. 1940 жылы желі, соңғы жылы «Whippit Quick» Lister «Railtruck» бензинді локомотивімен жұмыс істегеннен кейін жабылды, себебі «Count Louis» бу локомотиві жұмыстан шығарылған еді.
Уилкинс дәуірі 1947 1984
Темір жол 1946 жылы Мидленд аймағынан келген бизнесмендердің консорциумы тарапынан құтқарылды және қайта жаңартылғаннан кейін 1947 жылы қайта ашылды. Желінің иесі Джон Чарльз Уилкинс (Уилкинс және Митчелл, Дарластон) темір жолдың қайта құрылуына және жаңа бу локомотивтерін сатып алуға қаржы бөлді. Желінің өркендеген кезеңі 1960-шы және 1970-шы жылдардың басында болды, бірақ 1970-ші және 1980-ші жылдары шетелге жаппай саяхаттардың артуы жолаушылар санының үнемі азаюына әкеп соқты.
Эллертон дәуірі 19841995
Уилкинс дәуірінің соңына қарай, Фейрборн темір жолының жағдайы күрт нашарлап, жақсартуға мұқтаж болды. Осыдан кейін ол сатылымға қойылды. 1984 жылы Эллертон отбасы оны сатып алып, инфрақұрылымға айтарлықтай өзгерістер енгізді, оның ішінде Фейрборнда жаңа станция салынды және 1986 жылы енгізілген төрт жаңа бу локомотивіне сәйкес келу үшін рельстер 12¼ дюймға дейін қайта жаңартылды. Көптеген ескі локомотивтер жолдан кетіп қалды. Жаңа локомотивтердің екеуі 1978 жылы Францияның Бретань аймағындағы Réseau Guerlédan Chemin de Fer Touristique темір жолында жұмыс істеген. Төрт бу локомотивінің барлығы да тар рельстік локомотивтердің жартылай көшірмесі: Йео, Шерпа, Бедгелерт және Рассел. Қазіргі кездегі локомотивтердің ішінде тек Сильвия (Лилиан Уолтер ретінде қайта жаңартылған) қалды. Ескі локомотивтердің көпшілігі сақталып қалды және әлемнің әртүрлі елдеріндегі темір жолдарда өз орнын тапты. 1990 жылы темір жол алғашқы бу локомотивін, 24-номерді, Мэн штатындағы Сэнди Ривер және Ренгли Лейкс темір жолының локомотивінен жасады. Бұл локомотив кейіннен жолдан шығып, қазір Линкольнширдегі Клиторпс Кост Лайт Рейлвей темір жолында жұмыс істейді. 1995 жылы Эллертон отбасы темір жолды сатты, содан кейін темір жол қайтадан "Фейрборн темір жолы" деген атауға ие болды.
Қазіргі кезде: 1995 жылдан бастап
1995 жылы сәуірде профессор Тони Аткинсон мен доктор Роджер Мелтон бұл желіні сатып алды, олар мен олардың әйелдері Маурин Аткинсон және Аманда Мелтон директорлар болып тағайындалды. Локомотивтердің сенімділігін және жолдың сапасын жақсарту үшін теміржолға көп инвестиция жасалды, сондай-ақ Фэрборн станциясында «Роуэн орталығы» атты жаңа көңіл көтеру орталығы ашылды. 2007 жылы кейбір көрмелер жергілікті модельдеушілердің жұмысымен біртіндеп толықтырылып, жақсартылып жатқан үлкен G өлшемді теміржол моделін орналастыру үшін өзгертілді. 2008 жылы теміржолдың меншігі «North Wales Coast Light Railway Limited» (Тіркеу нөмірі 1127261) қайырымдылық қорына берілді. Профессор Аткинсон теміржолдың жұмысына көмектесті, бірақ ол 2011 жылдың 19 маусымында қайтыс болғаннан кейін көмек тоқтатылды, бұл теміржолдың болашағына күмән тудырды. Штатты қысқарту және қайырымдылық көмегін тарту арқасында теміржол жұмысын жалғастыра алды. 2016/17 жылдардың қысында бұрынғы 15 дюймдік рельс өлшемі, Фэрборн станциясынан бастап Кар Паркке дейінгі екі рельстік жолдың бөлігі ретінде қайта жаңартылды, бұл арнайы шаралар барысында келушілердің 15 дюймдік рельстік көліктеріне жолдың кемінде бір бөлігімен жүруге мүмкіндік берді.
Қорғау қоғамы
Көптеген мұралық темір жолдар сияқты, Фейрборн темір жолының да белсенді еріктілер қоғамы бар: Фейрборн темір жолын сақтау қоғамы (бұрын Фейрборн темір жолы қолдаушылар қауымдастығы аталған). Бұл қоғам қызмет көрсетуді ұйымдастыруға және локомотивтерді, вагондарды, станцияларды және жолдарды күтіп ұстауға белсенді түрде қатысады.
Станциялар мен құрылғылар
СуретNameNotesFairbourne (FR) Fairbourne станциясы – желідегі бас штаб және локомотивтер мен вагондар депосы мен шеберханаларының орналасқан жері. Мұнда желінің көптеген фотосуреттерін қамтитын шағын мұражай, табиғат орталығы, G өлшемді теміржол моделдері, шайхана, билет кассасы және сыйлық дүкені бар. Осы жерден пойыздар Beach Road бойымен өтіп, үш теміржол өткелінен өткен соң Beach Halt станциясына жетеді. Beach Halt жағажайға, тұраққа және ойын-сауық орталығына қызмет көрсетеді. Бұл станция бұрын "Bathing Beach" деп аталған. Әдетте, пойыздар Fairbourne станциясынан шыққаннан кейін шамамен 4 минут өткен соң келіп өтеді. Осы жерден пойыздар солтүстікке қарай құмды төбелер арқылы жүріп, жағажай бойын айналып Golf Halt станциясына жетеді. Golf Halt 9 тесікті гольф алаңына және жағажайға қызмет көрсетеді. Пойыздар Fairbourne станциясынан шыққаннан кейін шамамен 7 минут өткен соң келіп өтеді. Осы жерден пойыздар теңіз жағалауымен солтүстікке қарай жалғасып, Loop Halt станциясына жетеді. Loop Halt Morfa Mawddach және Barmouth көпіріне дейін созылған жаяу жолға қызмет көрсетеді. Пойыздар Fairbourne станциясынан шыққаннан кейін шамамен 9 минут өткен соң осы жерден өтеді. Пойыздар өткізу тізбегіне кіріп, екі пойыз қызмет көрсету кезінде бір-бірімен келіседі. Содан кейін жол құмды төбелерге қарай кеңейеді. Estuary Halt Эстуарь аялдамасы Джек Стил туннеліне жақын орналасқан және Penrhyn Drive North соңындағы тұраққа қызмет көрсетеді. Пойыздар Fairbourne станциясынан шыққаннан кейін шамамен 16 минут өткен соң осы жерден өтеді. Осы жерден пойыздар туннель арқылы және құмды төбелер арқылы өтіп, Barmouth Ferry станциясына жетеді. Barmouth Ferry Barmouth Ferry – теміржолдың солтүстік терминалы және локомотивтердің пойыздарын айналып өтуіне қажеттілік болмайтын айналымды станцияда орналасқан (бірақ практикада бұл сирек қолданылады, себебі барлық вагондардың есіктері тек бір жағында болғандықтан, локомотивтер вагондарды дәстүрлі тәсілмен айналып, Fairbourne станциясына келу бағытына қарама-қарсы бағытта кетеді). Бұл жерде сонымен қатар Harbour View кафесі орналасқан және жолаушылар осы жерден саға арқылы Barmouth қаласына қатынайтын жаяу жүргіншілер паромына міне алады.
Операция
Бу локомотивтері жолаушылар тасымалының басым бөлігін жүзеге асырады. Ал кейбір локомотивтер, мысалы, Дарджилинг Гималай темір жолының B класты танк локомотивтері мен Линтон және Барнстапл темір жолының Маннинг Уордл танк локомотивтері сияқты, танымал тар жол прототиптерінің шамамен жартылай көшірмесі болып табылады.