Кіріспе

Даман Ганга, сондай-ақ Даван өзені – Үндістанның батысындағы өзен. Өзеннің бастауы Батыс Гат тауларының батыс беткейінде орналасқан және ол Араб теңізіне батысқа қарай құяды. Өзен Махараштра және Гуджарат штаттарынан, сондай-ақ Дадра және Нагар-Хавели және Даман мен Диу одақтық аумақтарынан өтеді. Даман және Ваг өзендерінің негізгі салалары Матунжиде бірігіп, Даман Ганга өзенін құрайды. Өзеннің басым бөлігі Махараштрада орналасқан. Оның бастауынан Араб теңізіне дейінгі жалпы ұзындығы – … км. Махараштра, Гуджарат және Дадра мен Нагар-Хавели, Даман мен Диу штаттарының таулы аймақтары арқылы ағатын ірі салалары: Даван, Шримант, Вал, Раят, Ленди, Ваг, Сакартонд, Рошни, Дудни және Пиперия. Даман өзеннің екі жағасында орналасқан (португал тілінде Rio Sandalcalo деп аталады). Өзен сағасындағы бар тегіс, құмнан тұрады, тек солтүстік бөлігінде, өзен теңізге құятын жерде ғана емес. Өзен бассейні (Тапиден Тадриге дейінгі батысқа ағатын өзендер бассейнінің бөлігі) толығымен Батыс Гаттарда жатыр және жалпы жиналатын ауданы … км² құрайды. Жиналатын ауданның үлесі: Махараштраның Нашик ауданында – 60,74%; Гуджараттың Валсад ауданында – 21,36%; ал Дадра және Нагар-Хавели және Даман мен Диу одақтық аумағында – 17,90%. Бассейнен орташа жылдық су ағыны 3 771 млн. м³ (миллион куб метр) құрайды. Бұл – Гуджарат үкіметі мен Дадра және Нагар-Хавели, Даман және Диу (DNHDD) одақтық аумағының бірлескен көп мақсатты жобасы. Жобаның су қоры Гуджарат штаты мен DNHDD одақтық аумағы арасында бөліседі, олардың екеуі де пайдаланушы аймақтар болып табылады. Бөлісуге жататын судың жалпы көлемі 516,63 млн. м³ (миллион куб метр) құрайды (420,50 млн. м³ суаруға және қалған 96,13 млн. м³ басқа да мақсаттарға, олар штат пен одақтық аумақтарға бөлінеді; Гуджараттың үлесі 399,19 млн. м³, Дадра және Нагар-Хавелидің үлесі 83,33 млн. м³ және Даманның үлесі 34,20 млн. м³). Бөгет амигдалоидты базальт, порфиритті базальт, долерит және агломерат геологиялық құрылымдары бар аймақта салынған.

Даман-Ганга-Пинжал өзендерін жалғастыру жобасы

Үндістан үкіметінің Ұлттық су шаруашылығы басқармасы (NWDA) Даман-Ганга-Пинжал өзендерін байланыстыру жобасын ұсынды, ол Даман-Ганга өзенін Пинжал өзеніндегі Пинжал суқоймасына, оңтүстікте Ваитарна бассейнінде байланыстырады, бұл Даман-Гангадан артық суды Пинжал суқоймасы арқылы Мумбаиге оңтүстікке аударуға мүмкіндік береді. Жетектілік туралы есепті 2004 жылы NWDA дайындады, ал 2010 жылы Орталық үкімет пен Гуджарат және Махараштраның екі мемлекеттік үкіметтері арасында үшжақты келісімге қол қойылды. 2015 жылдың қаңтар айында жобаны жүзеге асыру үшін мақұлдау берілді. Бұл жоба аясында Гуджараттағы Даманганга өзенінде Бугад бөгеті және Махараштрадағы Тане қаласындағы Бехапада ауылының жанындағы Ваг өзенінде Харгихилл бөгеті салынып, екі суқойма құрылады. Суқоймалар қысымды туннель арқылы байланыстырылады. Махараштра штатында орналасқан Бугад-Харгихилл және Харгихилл-Пинжал туннелінің ұзындығы және диаметрі 909 миллион куб метр суды жыл сайын Мумбаи қаласына жеткізіп, қазіргі тұрмыстық және өнеркәсіптік сумен жабдықтау жүйесін толықтырады, Пинжал суқоймасынан Үлкен Мумбаиге; жобаның бұл бөлігі Үлкен Мумбаи қалалық корпорациясы (MCGM) және Мумбаи метрополиялық даму басқармасы (MMRDA) жоспарлағандай жүзеге асырылады. Бугадтағы Даман-Ганга өзеніндегі бөгет 426,39 миллион куб метр жалпы су қоры және 400,00 миллион куб метр тірі су қоры құрауы үшін биіктігі және ұзындығы белгілі бір шамада болатын композиттік бөгет болады. Харгихиллдегі Ваг өзеніндегі композиттік бөгеттің ең жоғары биіктігі және ұзындығы 460,79 миллион куб метр жалпы және 420,50 миллион куб метр тірі су қорымен құрылуы жоспарлануда. Пинжал өзеніндегі Пинжал бөгетінің ұзындығы белгілі бір шамада болады және жалпы су қоры 413,57 миллион куб метр, ал тірі су қоры 401,55 миллион куб метр құрайды. Үлкен Мумбаиге жылдық су аударылымы секундына белгілі бір мөлшерде болады. Жобаны толығымен жүзеге асыру тоғыз жыл ішінде аяқталуы жоспарлануда.

Өзендердің ластануы

Даманганга өзені Вапи қаласының төменгі ағысынан бастап теңізге құятын жеріне дейін Вапи, Сильвасса, Даман және Качигаон қалаларының өнеркәсіптік және тұрмыстық қалдықтарынан шығатын ағынды сулармен ластануда. Орталық ластануды бақылау басқармасының есебіне сәйкес, Качигаонның төменгі ағысындағы бақылау станциясында тіркелген БОД көрсеткіші литріне 30 мг/л-ге жеткен. Махимар Адықар Раштрия Абиянның зерттеу есебінде Вапи қаласының өнеркәсіптік ағынды суларының салдарынан еріген оттегі деңгейі өте төмен, 0,1 мг/л құрайды, ал қаладағы жер асты суларындағы сынаптың мөлшері Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДСҰ) белгілеген нормасынан тоқсан алты есе артық. Тазартылмаған ағынды сулар Даманганга және Колак өзендеріне тікелей құйылады. Бұл теңіз суларының 5 теңіз шақырымына дейін ластануына және балықтардың тіршілігіне елеулі зиян келтіруде. Ортақ ағынды суларды тазарту қондырғысының да жұмыс істемейтіні хабарланды. Сарыгам өнеркәсіптік бірлестігінің ағынды суларды тазарту құбырының салдарынан төрт-бес ауылдағы 1000-ге жуық шағын және қолөнер балықшыларына зиян тиюде.