Мария алхимигі: Мария Яһуди – Батыс әлеміндегі алғашқы алхимик, 1-3 ғасырларда өмір сүрген. Химиялық құралдарды ойлап тапқан, еңбектері Зосимос Панопольскийде сақталған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бірінші батыс алхимигі (1-ғасыр)
First Western alchemist (1st century)
Мария немесе Мария еврей (Мария Хебраия), сондай-ақ Мария Пайғамбар (Мария Пророфисса) немесе Мария Копт (مارية القبطية) деп белгілі, грек алхимиялық дәстүріндегі Панополистік Зосимус және басқа авторлардың еңбектерінен белгілі ерте алхимик. Зосимустың айтуынша, ол біздің заманымыздан бұрынғы бірінші және үшінші ғасырлар аралығында Александрияда өмір сүрген. Француз, Тейлор және Липпманн оны алғашқы алхимиялық жазушылардың бірі деп санайды және оның еңбектерін бірінші ғасырдан бұрын жазылған деп көрсетеді. Ол бірнеше түрлі химиялық құралдарды ойлап тапқан және Батыс әлемінің алғашқы нағыз алхимигі деп есептеледі. Зосимус арқылы Мария еврейдің көптеген сенімдерін көруге болады. Мария металдарды сипаттағанда, оларға дене, жан және рух сияқты өмірге ұқсас қасиеттерді қосты. Мария металдардың екі әр түрлі жынысы бар деп сенді, және осы екі жынысты біріктіру арқылы жаңа нәрсе жасауға болады.
Mary or Maria the Jewess (Maria Hebraea), also known as Mary the Prophetess (Maria Prophetissa) or Maria the Copt (مارية القبطية), was an early alchemist known from the works of Zosimos of Panopolis and other authors in the Greek alchemical tradition. On the basis of Zosimos's comments, she lived between the first and third centuries A. D. in Alexandria. French, Taylor and Lippmann list her as one of the first alchemical writers, dating her works at no later than the first century. She is credited with the invention of several kinds of chemical apparatus and is considered to be the first true alchemist of the Western world. Through Zosimos many of the beliefs of Mary the Jewess can be observed. Mary incorporated lifelike attributes into her descriptions of metal such as bodies, souls, and spirits. Mary believed that metals had two different genders, and by joining the two genders together a new entity could be made.
Тарих
Алхимия контекстінде "Мэри еврей" өмір сүргенін көрсететін негізгі дереккөз – 4 ғасырда алхимия туралы ең көне кітаптарды жазған Панополис қаласының Зосимусы. Зосим Мэридің бірнеше тәжірибелері мен құралдарын сипаттаған. Оның жазбаларында Мәриям көбінесе өткенде өмір сүрген адам ретінде еске алынады және ол "ақылдылардың бірі" деп сипатталады. 8 ғасырдың византиялық тарихшысы Георгий Синцелл Мәриямды Демокриттің ұстазы ретінде таныстырды, олар Перікл кезінде Египеттің Мемфис қаласында кездескен. 10 ғасырлық Ибн әл-Надимнің "Кітаб әл-Фихрист" еңбегінде Мәриям 52 ең танымал алхимиктердің бірі ретінде көрсетілген және ол қызғылт түсті пигмент – капут-мортум дайындай білгендігі айтылған. Ерте ортағасырлық алхимиялық мәтінде, басқаша белгісіз "Мориен Романус" оны "Пайғамбар Мэри" деп атаса, арабтар оны "Платонның қызы" деп білген. Бұл атау Батыс алхимиялық мәтіндерінде ақ күкіртті білдіру үшін қолданылған.
The primary source for the existence of "Mary the Jewess" within the context of alchemy is Zosimos of Panopolis, who wrote, in the 4th century, the oldest extant books on alchemy. Zosimos described several of Mary's experiments and instruments. In his writings, Mary is almost always mentioned as having lived in the past, and she is described as "one of the sages". George Syncellus, a Byzantine chronicler of the 8th century, presented Mary as a teacher of Democritus, whom she had met in Memphis, Egypt, during the time of Pericles. The 10th century Kitāb al Fihrist of Ibn al Nadim cited Mary as one of the 52 most famous alchemists and stated that she was able to prepare caput mortuum, a purple pigment. The early medieval alchemical text ascribed to an otherwise unknown "Morienus Romanus" called her "Mary the Prophetess", and the Arabs knew her as the "Daughter of Plato" – a name which, in Western alchemical texts, was used for white sulfur.
Басқа
Бірнеше құпия алхимиялық нақылдар Мәриямға жатқызылған. Ол қарама-қарсылықтардың бірігуі туралы айтқан:
Several cryptic alchemical precepts have been attributed to Mary. She is said to have spoken of the union of opposites:
Ер мен әйелді қосыңыз, ал сіз іздегенді табасыз.
Join the male and the female, and you will find what is sought.
Өнертабыстар
Мариям, Агатодемон, Псевдо-Демокрит және Гермес Трисмегистпен бірге, Панополистік Зосимус өзінің трибикос, керотакис және байн-мари сияқты кейбір құрылғылардың сипаттамаларында атаған. Бірақ оның еңбегі даулы және нақты емес.
Mary, along with Agathodaemon, Pseudo Democritus, and Hermes Trismegistus, was mentioned by Zosimos of Panopolis in his descriptions of certain devices, such as the tribikos, the kerotakis, and the bain marie. But her contributions are disputed and not clear.
Трибикостар
Трибикос (τριβικός) – үш қолды аламбик, оны дистилляция арқылы тазартылған заттар алу үшін пайдаланған. Мария оны өнертапқан-өнертаппағаны белгісіз, бірақ Зосим осы құралды алғаш рет оған жатқызады. Ол химия зертханаларында бүгінге дейін қолданылады. Марияның жазбаларында (Зосим келтіргендей) құбырларды жасау үшін қолданылатын мыс немесе қоланың қалыңдығы, қуыру табасының қалыңдығындай болуы керек екенін, ал құбырлар мен дистилляциялық бастың арасындағы біріктірулер ұн пастасымен тығыздалуы керек екенін айтады.
The tribikos (τριβικός) was a kind of alembic with three arms that was used to obtain substances purified by distillation. It is not known whether Mary invented it, but Zosimos credits the first description of the instrument to her. It is still used today in chemistry labs. In her writings (quoted by Zosimos), Mary recommends that the copper or bronze used to make the tubes should be the thickness of a frying pan and that the joints between the tubes and the still head should be sealed with flour paste.
Керотакис
Керотакис (κηροτακίς немесе κυροτακίς) – алхимияда заттарды қыздыру және буларды жинауға қолданылатын құрылғы. Бұл ауа өткізбейтін ыдыс, оның үстіңгі жағында мыс жапсырмасы бар. Дұрыс жұмыс істегенде, оның барлық қосылыстары тығыз вакуум құрайды. Герметикалық өнерде мұндай жабық ыдыстарды пайдалану «герметикалық жабық» терминінің пайда болуына әкелді, ол әлі де қолданылып келеді. Керотакис жердің тереңдігінде алтынның қалыптасу процесін қайта жасайды деп есептелген. Бұл құралды 1879 жылы неміс химигі Франц фон Сохлеть өзінің атымен аталатын экстракторды жасау үшін өзгертті – Сохлеть экстракторы.
The kerotakis (κηροτακίς or κυροτακίς), is a device used to heat substances used in alchemy and to collect vapors. It is an airtight container with a sheet of copper upon its upper side. When working properly, all its joints form a tight vacuum. The use of such sealed containers in the hermetic arts led to the term "hermetically sealed", still in use. The kerotakis was said to be a replication of the process of the formation of gold that was occurring in the bowels of the earth. This instrument was later modified by the German chemist Franz von Soxhlet in 1879 to create the extractor that bears his name, the Soxhlet extractor.
Бэйн-мари
Мэридің есімі оның "байн мари" (Мари ваннасы) деген өнертабысы арқылы сақталған, ол ыдыстың және оның ішіндегі заттардың ең жоғары температурасын бөлек сұйықтың қайнау температурасымен шектейді – бұл, по сути, су ваннасы. Ол химиялық процестерде, жұмсақ қыздыру қажет болған жағдайларда кеңінен қолданылады. Бұл терминді 14 ғасырда Арнольд Вилланова енгізген. Көбінесе, бұл термин әлі де тағам дайындау үшін су ваннасын білдіреді.
Mary's name survives in her invention of the bain marie (Mary's bath), which limits the maximum temperature of a container and its contents to the boiling point of a separate liquid: essentially a double boiler. It is extensively used in chemical processes for which a gentle heat is necessary. This term was introduced by Arnold of Villanova in the 14th century. The term is still used for a double boiler to cook food in.