Кіріспе

Американдық географ Уилбур Зелинский (21 желтоқсан 1921 – 4 мамыр 2013) – американдық мәдени география ғалымы. Ол соңғы жылдары Пенсильвания штаты университетінің зейнеткер профессор қызметін атқарды. Ол демографиялық өтудің Зелинский моделін жасаған автор.

Өмірбаян және білім

Иллинойс штатында туған, бірақ "солтүстік-шығыстың таңдауы және нанымы" бойынша өмір сүрген Зелинский бакалавр және магистр дәрежелерін Висконсин штатының Мэдисон университетінен алды. Ол Калифорния университетінде (Беркли) докторлық диссертациясын қорғады, онда Карл Сауэрдің шәкірті болды.

Шәкіртақы

Зелинский американдық халық мәдениетін географиялық тұрғыдан көптеген зерттеулермен қамтыды, олар классикалық жер аттарының таралуынан бастап жеке есімдердің кеңістіктегі үлгілеріне және діни конфессиялардың кеңістіктегі орналасуына дейін қарастырылды. Оның ең жоғары амбициялық және креативті жобаларының бірі – жеке талғамның күшейіп келе жатқан әсерін американдық қоғамның кеңістіктік ерекшеліктеріне қатысты бағалау болды. 1960 жылдары Гордон ДеДжонг, Уоррен Робинсон және Пол Бейкермен бірге Зелинский халықты зерттеу орталығын құруға және Пенсильвания штатында халықты зерттеу бойынша пәнаралық аспирантуралық бағдарламаны үйлестіруге көмектесті, осылайша демография саласындағы екі дипломдық аспирантура бағдарламасының негізін қалады. 1972–1973 жылдары ол Халық мәселелері зерттеу орталығының (кейіннен Пенсильвания штатының Халықты зерттеу институты) алғашқы директоры қызметін атқарды. 1973 жылы Зелинский «Америка Құрама Штаттарының мәдени географиясы» атты еңбегін жариялады. Халық мәдениетін зерттеумен қатар, ол «халық» және «халық географиясы» салаларына да маңызды үлес қосты.

Бірінші тиімді қоныстану теориясы

Зелинскийдің алғашқы тиімді қоныстану теориясы бойынша, бір ұлттың басым мәдениеті, өзін-өзі жалғастыратын қоғам құруға қабілетті болған және белгілі бір аймаққа алғаш келген қоныстанушылармен анықталады. Теорияға сәйкес, осы алғашқы қоныстанушылардың саны аз болса да, олар аймақтың әлеуметтік және мәдени географиясына зор әсер етеді. Олар келешек ұрпақтар үшін негіз салады, және олардың еңбегі кейінгі ұрпақтардың мыңдаған жаңа иммигранттарының үлесінен де маңыздырақ болуы мүмкін. Колин Вудард осы теорияны өзінің "Американдық ұлттар" кітабында одан әрі дамытады.

Тану

Америка географтары қауымдастығының география ғылымына сіңірген еңбегі үшін марапаты (1996). 2001 жылы Америка географиялық қоғамының Каллум географиялық медалі. 1972-1973 жылдары ААГ президенті.